Aksis (Axis) – rodzaj ssaków z podrodziny jeleni (Cervinae) w obrębie rodziny jeleniowatych (Cervidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w południowej i południowo-wschodniej Azji.
Morfologia Długość ciała 130–155 cm, długość ogona 17–30 cm, wysokość w kłębie 55–95 cm; długość poroża u samców 20–110 cm; masa ciała 35–110 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1827 roku angielski przyrodnik Charles Hamilton Smith w rozdziale zatytułowanym Zestawienie gatunków z klasy ssaków w publikacji pod redakcją Edwarda Griffitha o tytule Królestwo zwierząt: uporządkowane zgodnie z jego organizacją. Gatunkiem typowym jest (absolutna tautonimia) aksis czytal (A. axis).
Etymologia Axis: epitet gatunkowy Cervus axis ; ‘nieznany ssak’ z Indii wspomniany przez Pliniusza Starszego. Hyelaphus: hus, ὑος huos ‘świnia, wieprz’; ελαφος elaphos ‘jeleń’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cervus porcinus . Cervavus: rodzaj Cervus (jeleń); łac. avus ‘dziadek’. Gatunek typowy: Schlosser wymienił trzy gatunki – †Palaeomeryx oweni , †Cervavus rütimeyeri i †Cervavus speciosus – z których gatunkiem typowym jest †Palaeomeryx oweni .
Podział systematyczny Axis pojawił się na terenie obecnej Chińskiej Republiki Ludowej pod koniec miocenu. Monofiletyczność Axis była wielokrotnie kwestionowana, ale najnowsze analizy filogenetyczne ją potwierdzają. Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNAxisC.H. Smith, 1827centruj|150pxAxis axis(Erxleben, 1777)aksis czytalgatunek monotypowyIndie, południowy Nepal, południowy Bhutan, Bangladesz i Sri Lanka; introdukowany na Andamany, do Nowej Gwinei, Australii, wschodniej Europy, Armenii, Stanów Zjednoczonych, Brazylii, Urugwaju i Argentyny; zakres wysokości: 0–1100 m n.p.m.DC: 140–155 cmDO: 25–30 cmMC: 45–110 kgHyelaphusSundevall, 1846centruj|150pxAxis porcinus(A.E.W. von Zimmermann, 1780)aksis bengalski2 podgatunkiPakistan, północne Indie, Nepal, Bhutan, Bangladesz, Mjanma, środkowa Chińska Republika Ludowa (Junnan) oraz reintrodukowany w Tajlandii; introdukowany do Sri Lanki, Australii i Południowej AfrykiDC: 130–150 cmDO: 17–21 cmMC: 30–95 kgcentruj|150pxAxis kuhlii(Temminck, 1836)aksis baweańskigatunek monotypowyendemit Indonezji: wyspa BaweanDC: 130–140 cmDO: 17–20 cmMC: 40–60 kgMasa ciała podana tylko dla samców (u samic nieznana).centruj|150pxAxis calamianensis(Heude, 1888)aksis kalamiańskigatunek monotypowyendemit Filipin: Calamian (Busuanga, Calauit, Culian, Marily i Dimaquiat)DC: około 130 cmDO: około 20 cmMC: 35–50 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony.
Opisano również gatunki wymarłe występujące w Azji: Axis flerovi (plejstocen) Axis lydekkeri (plejstocen). Axis kyushuensis (wczesny plejstocen). Axis oweni Axis rugosus Axis speciosus Axis sunda Axis yunnanensis (Azja, plejstocen).
Uwagi
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Jeleniowate