Hillel

Hillel, zwany Starszym lub Babilończykiem (ur. około 70 p.n.e., zm. około 10) – żydowski uczony, wpływowy autorytet prawny. Przewodniczący sanhedrynu i nasi, przywódca faryzeuszy.

Stworzył własną szkołę interpretacyjną, przeciwstawianą szkole współczesnego mu Szammaja StarszegoPaul Johnson, Historia Żydów, Kraków 2004, s. 133., z którym tworzy ostatnią zugot.

Życiorys Prawdopodobnie wywodził się z diaspory babilońskiejPaul Johnson..., s. 133, 134. i urodził się w Babilonii. Według tradycyjnych przekazów, od strony matki pochodził z rodu Dawida, a od strony ojca z plemienia Beniamina.

Przed przybyciem do Palestyny studiował na babilońskich akademiach talmudycznych, gdzie przyjął zasadę badania przede wszystkim Prawa Pisanego. Po przybyciu do Palestyny jego doktryna zakładała powiązanie Prawa Pisanego z Prawem Ustnym, opracował w tym celu „siedem reguł Hillela”. Jego szkoła prezentowała łagodniejsze podejście do Tory niż doktryny innych uczonych. Ostatecznie judaizm przyjął właśnie wykładnię Hillela za obowiązującą. Późniejsza tradycja przypisuje to wyrokowi głosu z nieba ().

Osoba Hillela obrosła w liczne anegdoty, w których podkreśla się jego łagodność. Był sławnym aforystą. Sformułował w formie negatywnej „złotą zasadę”, która pozytywnie została wyrażona w ewangeliach synoptycznych.

Według niektórych badaczy zasługą Hillela było uporządkowanie podziału Tory Ustnej na porządki i traktaty (Miszna). W traktacie Miszny Pirke Awot znajduje się kilka powiedzeń Hillela.

Jego wnukiem był tannaita Gamaliel I.

Doktryna

W odróżnieniu od Szammaja, dla którego najważniejsze było skrupulatne przestrzeganie szczegółowych nakazów Prawa, dla Hillela Starszego istotą Tory był jej duch. Jego interpretacja Pięcioksięgu była bardziej ludzka i uniwersalistyczna. Pragnął, by wszyscy Żydzi i nawróceni mieli możliwość przestrzegania Prawa (rygorystyczne podejście np. do sprawy czystości i nieczystości, poważnie utrudniało biednym ludziom dążenie do świętości). „Nie czyń bliźniemu twemu, co tobie niemiłe: to cała Tora. Reszta jest komentarzem – idź i poznaj go” – odpowiedział poganinowi, który oświadczył, że zostanie żydem, o ile może być nauczony Tory stojąc na jednej nodze.

Z jego imieniem wiążą się szczególnie trzy istotne rozstrzygnięcia: zabicie baranka paschalnego może być dokonane nawet, gdy Pesach przypada w szabat do umowy kredytowej można dołączyć klauzulę umożliwiającą odebranie długu mimo roku szabatowego (co siódmy rok wedle Pwt. 15, 1–11 anulował zaciągnięte długi). Wybieg ten nazywa się prozbul lub prosbole stworzenie siedmiu zasad (middot), które umożliwiały wyprowadzenie z istniejącego prawa dalszych rozstrzygnięć, co było podstawą dalszego rozwoju halachy.

Przypisy

Kategoria:Starożytni Żydzi Kategoria:Urodzeni w I wieku p.n.e. Kategoria:Zmarli w I wieku Kategoria:Rabini