Jan Tadeusz Krzysztof Bułharyn, także Faddiej Wieniediktowicz Bułgarin, ros. Фаддей Венедиктович Булгарин (ur. 5 lipca 1789 w majątku PereszewoPiotr Głuszkowski, Bułharyn Jan Krzysztof Tadeusz w woj. mińskim, zm. 13 września 1859 w majątku Karłowo k. Tartu) – pisarz, krytyk, dziennikarz wydawca, był płatnym osobowym źródłem informacji III Oddziału Kancelarii Osobistej Jego Cesarskiej MościJan Kucharzewski, Od białego do czerwonego caratu, t. I, Warszawa 1998, s. 152..
Życiorys Pochodził ze szlacheckiej rodziny o tatarskich korzeniach, pieczętującej się herbem własnym – Bułharyn. Imię otrzymał na cześć Tadeusza Kościuszki. W dzieciństwie wyjechał wraz z matką do Sankt-Petersburga, gdzie wstąpił do korpusu kadetów. W czasie nauki zaczął pisać baśnie i satyry.
Brał udział w wojnach z Francją, był ranny w bitwie pod Frydlandem i odznaczony za tę bitwę. Uczestniczył w wojnie ze Szwecją. Z powodu pisania satyr został zwolniony z wojska (1811). Został zwerbowany do francuskiej Wielkiej Armii; brał udział w kampanii 1812 roku, za którą został odznaczony Legią Honorową V klasy i awansowany do stopnia kapitana.
W 1812 roku w toku bitwy nad Berezyną poddał się do niewoli rosyjskiej. Od 1816 roku mieszkał w stolicy Imperium Rosyjskiego, a potem w Wilnie. Zarządzał pobliskim majątkiem rodzinnym i publikował, początkowo anonimowo, w języku polskim, w wileńskich pismach: „Dziennik Wileński”, „Tygodnik Wileński”, „Wiadomości Brukowe”.
Działalność literacką i wydawniczą znacznie rozwinął w Sankt Petersburgu, do którego udał się w 1819 roku. Nawiązał znajomości z czołówką miejscowych literatów. Pracował w osobistej kancelarii Imperatora Wszechrusi. Wiadomo, że zajmował w swojej działalności literackiej stanowisko prodworskie; był cenzorem i donosicielem policji imperialnej. Pomagał w ucieczce Adama Mickiewicza z Rosji. Należał do czołówki rosyjskich konserwatystów. Bułharynowi poświęcili krytyczne epigramy czołowi poeci Rosji – Aleksander Puszkin i Michaił Lermontow. Z kolei Bułharyn intensywnie krytykował w swoich utworach Puszkina. 200 px|left| Grób Tadeusza Bułharyna Pochowany został w Tartu.
Działalność literacka Publikował w gazetach wileńskich i sanktpetersburskich, początkowo anonimowo i w języku polskim. Od 1820 publikował także po rosyjsku, z czasem coraz częściej. Początkowo chętnie propagował polską historię i kulturę; pisał artykuły na polskie tematy, tłumaczył polskich autorów. Pisał także wiersze, bajki, opowiadania, powieści. Za jego najważniejsze dzieło uchodzi z 1829 roku. Znacząca jest także jego powieść fantastycznonaukowa z 1824 roku.
Działalność wydawnicza Położył istotne zasługi w rozwój wydawnictw kulturalnych w Rosji. Założył pierwszy w Rosji almanach teatralny Russkaja Talija (1825). W latach 1822–1829 wydawał gazetę Siewiernyj archiw, w latach 1825-1829 współredagował i wydawał pismo Syn otiecziestwa, później połączony z Siewiernym Archiwem i wydawany jako Syn otiecziestwa i Siewiernyj archiw. Za najważniejszą uznawana jest jego działalność jako wydawcy pierwszej prywatnej rosyjskiej i politycznej gazety Siewiernaja pczieła (od 1825 roku do śmierci).
Literatura dodatkowa Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989,
Przypisy
Jan Tadeusz Kategoria:Ludzie związani z Wilnem (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Pisarze związani z Petersburgiem Kategoria:Pisarze związani z Wilnem Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polscy pisarze romantyzmu Kategoria:Polscy poeci XIX wieku Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Rosyjscy pisarze Kategoria:Szpiedzy Imperium Rosyjskiego Kategoria:Uczestnicy inwazji na Rosję 1812 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy kampanii polskiej 1806–1807 (strona koalicji) Kategoria:Urodzeni w 1789 Kategoria:Zmarli w 1859