thumb|Kadry Ślizgawki w Ogrodzie Saskim – pierwszego polskiego filmu, nagranego pleografem przez Kazimierza Prószyńskiego Pleograf () – aparat kinematograficzny służący jednocześnie do rejestracji materiału filmowego oraz jego projekcji, skonstruowany przez polskiego wynalazcę Kazimierza Prószyńskiego w roku 1894, niecały rok przed podobnym wynalazkiem braci Lumière. Louis Lumiére, w trakcie demonstracji wynalezionego przez Prószyńskiego pleografu, podobno oznajmił wszystkim obecnym: „Panowie, ten człowiek jest pierwszy w kinematografii, ja jestem drugi”Władysław JEWSIEWICKI, Kazimierz Prószyński, Warszawa, Wydawnictwo Interpress, 1974, s. 61.Witold Iwańczak – "Prószyński przed braćmi Lumière", Niedziela 41/2012. Urządzenie zapoczątkowało historię polskiej kinematografii. Pleografem pod koniec XIX wieku wynalazca nakręcił pierwsze krótkie filmy dokumentujące życie codzienne. Prace nad rozwojem urządzenia doprowadziły do skonstruowania w 1898 roku udoskonalonego aparatu projekcyjnego, biopleografu.

Nazwa Nazwa urządzenia pleograf jest połączeniem dwóch greckich słów: pléon „więcej” oraz gráphō „piszę”. W języku angielskim oraz francuskim aparat nosił nazwę „pleograph”.

Historia Pierwszą wersję pleografu wynalazca skonstruował jeszcze jako student politechniki w Liège w Belgii, w 1894 roku. Urządzeniem tym Prószyński zarejestrował kilka krótkich sekwencji z natury oraz scenek z życia codziennego, które zaprezentował gronu najbliższych osób. Ten wczesny aparat wykazywał szereg niedoskonałości charakterystycznych dla aparatów projekcyjnych tamtych czasów, jak kłopoty z synchronizacją przesuwu taśmy filmowej, drgania filmu oraz przerwy świetlne. Później konstruktor udoskonalał i unowocześniał swój wynalazek wprowadzając w nim wiele poprawek. Kolejną wersję kinematografu ukończył w 1905 roku w Warszawie. W Pleografie zastosował oryginalne urządzenie do przesuwu taśmy filmowej, które później przeniesione zostało na inne konstrukcje. Urządzenie zostało opatentowane w 1896 roku we Francji.

Pleograf rejestrował zdjęcia na błonie fotograficznej, na której rozmiar klatek wynosił 45×38 mm. Przesuw filmu umożliwiał oryginalny mechanizm do przesuwu taśmy. Perforacja umieszczona była pomiędzy poszczególnymi klatkami, a nie wzdłuż filmu, jak w obecnie znanej kliszy filmowej. Pleografem Prószyński nakręcił szereg krótkometrażowych filmów dokumentujących życie codzienne w Warszawie. Były to m.in. Ślizgawka w Łazienkach krótki film rejestrujący łyżwiarzy na ślizgawce Warszawskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego, którego klatki reprodukowane w prasie rozdzielone są perforacją charakterystyczną cechą wczesnych filmów wynalazcy. Krótka rekonstrukcja filmu na podstawie czterech zachowanych klatek reprodukowanych w polskiej XIX wiecznej prasie ukazała się na Youtube.

Pod koniec XIX wieku Prószyński w dalszym ciągu modernizuje swój kinematograf decydując się na rozdzielenie funkcji nagrywania oraz projekcji. Wszystkie niedoskonałości urządzenia udało się usunąć wynalazcy dopiero w roku 1898, w nowej, ulepszonej wersji pleografu oraz w urządzeniu służącym jedynie do emisji filmów zwanym biopleografem.

W 1901 roku Prószyński założył pierwszą w historii polskiej kinematografii rodzimą wytwórnię filmową, która przyjęła nazwę inspirowaną wynalazkiem Prószyńskiego – Towarzystwo Udziałowe Pleograf.

Filmy zrealizowane Pleografem Kazimierz Prószyński zrealizował szereg filmów pleografem. Większość z nich stanowiły filmy dokumentalne jednak dzięki wynalazkowi powstały również pierwsze polskie filmy fabularne.

+ Filmy Kazimierza Prószyńskiego Nr Tytuł Miejsce powstania Treść Rodzaj filmu Kamera Data Czas (min) 1 Ślizgawka w Łazienkach Warszawa Łyżwiarze na ślizgawce Warszawskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego. dokument pleograf (1894–1896) 1–3 2 Ulica Franciszkańska Warszawa Film dokumentujący ruch uliczny na ulicy Franciszkańskiej w Warszawie. dokument pleograf (1894–1896) 1–3 3 Aleja Ujazdowska Warszawa Film dokumentujący ruch uliczny na Alejach Ujazdowskich w Warszawie. dokument pleograf (1894–1896) 1–3 4 Przed pomnikiem Mickiewicza w Warszawie Warszawa Także Ruch uliczny przed pomnikiem Mickiewicza. Film dokumentujący ruch uliczny przed pomnikiem Adama Mickiewicza w Warszawie. dokument pleograf (1894–1896) 1–3 5 Kurjer Warszawski Warszawa Film dokumentujący ruch uliczny przed redakcją stołecznej gazety "Kurjer Warszawski" oraz rozbiegających się po mieście roznosicieli gazet. dokument pleograf (1894–1896) 1–3 6 Manewry konnicy ? Film dokumentujący ruch wojsk na koniach zaprezentowany na pokazie biopleografu w 1899 roku w Szkole Technicznej Wawelberga i Rotwanda. dokument pleograf ? ? 7 Ćwiczenia artyleryjskie ? Film ukazujący ćwiczenia artylerii w strzelaniu zaprezentowany na pokazie biopleografu w 1899 roku w Szkole Technicznej Wawelberga i Rotwanda. dokument pleograf ? ? 8 Ślizgawka w Dolinie Szwajcarskiej Warszawa Łyżwiarze na ślizgawce w Dolinie Szwajcarskiej. dokument pleograf ? ? 9 Wyścigi Warszawa Wyścigi konne w Warszawie. dokument pleograf ? ? 10 Pod Ostrą Bramą w Wilnie Wilno Ukazujący wileńską Ostrą Bramę. dokument pleograf ? ? 11 Mazur kostiumowy Warszawa Zwany również Mazurem na cztery pary przedstawiający pary tańczące polski ludowy taniec – mazura. fabularny pleograf ? ? 12 Polewanie kwiatów przez ogrodnika Warszawa Ukazujący pracę ogrodnika w ogrodzie. fabularny pleograf ? ? 13 Pan Twardowski Warszawa Nawiązujący do legendy o Panu Twardowskim fabularny pleograf ? ? 14 Powrót birbanta Warszawa Żartobliwy film przedstawiający powrót tytułowego birbanta z przyjęcia. Film z udziałem aktorów teatralnych: Kazimierza Junoszy-Stępowskiego. fabularny pleograf 1902 ? 15 Przygoda dorożkarza Warszawa Krótki żartobliwy film fabularny, na którym śpiącemu dorożkarzowi żartownisie wyprzęgają konia, wprzęgając w zamian osła. Wystąpili w nim dwaj młodzi wówczas aktorzy Kazimierz Junosza-Stępowski oraz Władysław Neubelt. fabularny pleograf 1902 ? 16 Walkirie Warszawa Efekt wizualny zaprezentowany publiczności podczas wystawiania w Teatrze Wielkim opery "Walkiria" Richarda Wagnera. Przedstawiał ruchome sylwetki Walkirii unoszące się w obłokach na swoich koniach. Prószyński wyemitował film, w którym Walkirie zagrał przebrany pułk Czerkiesów stacjonujących obok Zamku Królewskiego. Zdjęcia nakręcone zostały w plenerze nad Wisłą. eksperymentalny pleograf 1903 ? 17 Koronacja króla Jerzego V Londyn Reportaż z koronacji króla Jerzego V. reportaż aeroskop 1911 ? 18 Ave Maria Warszawa fabularny film dźwiękowy z zastosowaniem kinofonu. ? 1912 ? 19 Łagodzący wpływ muzyki na nerwy Warszawa fabularny film dźwiękowy z zastosowaniem kinofonu. ? 1912 ?

Zobacz też biopleograf

Przypisy

Bibliografia Alfred Liebfeld "Polacy na szlakach techniki" WKŁ, Warszawa 1966

Linki zewnętrzne PHOTOSENSITIVE Kazimierz Prószyński – teaser – Ślizgawka w Łazienkach krótki film zrealizowany pleografem przez Prószyńskiego w latach (1894–96) rejestrujący łyżwiarzy na ślizgawce Warszawskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego. Rekonstrukcja na podstawie czterech zachowanych klatek reprodukowanych w polskiej XIX wiecznej prasie.

Kategoria:Kinematografia w Polsce Kategoria:Polskie wynalazki Kategoria:Historia techniki filmowej