mały|Grób Aleksandra Koja na cmentarzu Rakowickim Aleksander Koj (ur. 26 lutego 1935 w Ganie, zm. 29 grudnia 2016 w Krakowie) – polski lekarz, naukowiec zajmujący się biochemią i biologią molekularną, profesor nauk przyrodniczych, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Życiorys Syn Franciszka i Zofii, urodził się 26 lutego 1935 w Ganie. W latach 1951–1957 studiował medycynę na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Krakowie. W 1961 uzyskał na tej samej uczelni stopień doktora nauk medycznych na podstawie pracy dotyczącej biosyntezy glutationu we krwi. W latach 1953–1967 pracował w Katedrze Chemii Fizjologicznej Akademii Medycznej w Krakowie. W 1968 przeszedł na Wydział Biologii i Nauk o Ziemi UJ. Habilitował się w 1969 na Uniwersytecie Jagiellońskim w dziedzinie biochemii na podstawie rozprawy zatytułowanej Wpływ urazu na szybkość syntezy fibrynogenu. W 1976 otrzymał tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego. W 1990 mianowano go profesorem zwyczajnym.
Okresowo pracował poza granicami kraju na uniwersytetach w Wielkiej Brytanii, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych, m.in. w zakładzie patologii McMaster University w Hamilton (1976–1977, 1983–1984) i zakładzie biochemii Georgia State University (1991–1992). Na Uniwersytecie Jagiellońskim pełnił funkcje dyrektora Instytutu Biologii Molekularnej (1977–1981), kierownika Zakładu Biochemii Zwierząt (1986–1993), a w 1994 objął kierownictwo Pracowni Regulacji Metabolizmu. Od 1984 do 1987 zajmował stanowisko prorektora UJ ds. kadry naukowej i badań. Przez trzy kadencje (w latach 1987–1990, 1993–1996 oraz 1996–1999) sprawował urząd rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jako rektor dążył do budowy III kampusu UJ, co uwieńczył położeniem kamienia węgielnego pod jego budowę. W latach 1997–1999 był przewodniczącym Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich. W 2005 został profesorem emerytowanym.
W latach 80. uczestniczył w pracach Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności. Był członkiem krajowym czynnym Polskiej Akademii Umiejętności oraz członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk. W latach 1987–1990 pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Komitetu Biochemii i Biofizyki PAN. Zaangażował się również w działalność Wspólnoty Polskiej oraz krajowych i międzynarodowych organizacji naukowych (m.in. jako prezes oddziału Polskiego Towarzystwa Biochemicznego).
Dorobek naukowy Aleksandra Koja objął blisko 200 prac, głównie z dziedziny enzymologii, immunologii, biologii molekularnej i patofizjologii klinicznej. Zajmował się także rolą, jaką pełnią cytokiny w fizjologii i w stanach chorobowych, metabolizmem siarki, szybkością syntezy i katabolizmu białek osocza oraz własnościami proteinaz i ich inhibitorów białkowych.
Wypromował około 60 magistrów i 13 doktorów.
Zmarł 29 grudnia 2016, pochowany został w alei zasłużonych cmentarza Rakowickiego w Krakowie (kwatera LXIX, pas B/1/24).
Odznaczenia i wyróżnienia Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2011) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1999) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1976)
Nagrody i wyróżnienia Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (1996) za prace dotyczące regulacji syntezy białek ostrej fazy Nagroda Fundacji Jurzykowskiego (1998) Nagroda Miasta Krakowa (2005) tytuły doktora honoris causa Cleveland State University (1990), University of Hartford (1995), Uniwersytetu Stanu Nowy Jork w Buffalo (1998), Uniwersytetu Jagiellońskiego (2005)
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Biochemii i Biofizyki PAN Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej – nauki przyrodnicze i medyczne Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Krakowa Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Polscy biochemicy Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Prorektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Urodzeni w 1935 Kategoria:Zmarli w 2016