mały|Magdalena Abakanowicz w latach 60. mały|Magdalena Abakanowicz w pracowni (2010) mały|5 figur – zespół rzeźb Magdaleny Abakanowicz, ul. Franklina Roosevelta 22 w Poznaniu, w pobliżu ronda Kaponiera mały|330x330px|Forma przestrzenna Magdaleny Abakanowicz zrealizowana podczas I Biennale Form Przestrzennych w Elblągu (1965) Marta Magdalena Abakanowicz-Kosmowska (ur. 20 czerwca 1930 w Falentach, zm. 20 kwietnia 2017 w Warszawie) – polska rzeźbiarka, twórczyni tkaniny artystycznej, profesor sztuk pięknych (1979), w latach 1965–1990 prowadząca zajęcia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu, profesor wizytująca na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles (1984); jej monumentalne tkaniny – kompozycje przestrzenne zyskały nazwę abakanów.
Życiorys thumb|Nierozpoznani na cytadeli w Poznaniu (całość instalacji) Urodziła się 20 czerwca 1930 w Falentach jako Marta Magdalena Abakanowicz, córka pochodzącego z tatarskiej rodziny Konstantego Abakanowicza i Heleny Domaszewskiej, polskiej szlachcianki, bratanica Piotra Abakanowicza, podpułkownika pilota WP, jednego z przywódców Narodowych Sił ZbrojnychPaweł Kowal, Abakanowicz. Trauma i sława, Agora, Warszawa 2023, s. 34–35 i inne.. Przez ponad dwa lata po urodzeniu mieszkała razem z rodzicami w oficynie dawnego folwarku przy al. Hrabskiej. Dzieciństwo spędziła w Krępie k. SobolewaPaweł Kowal, Abakanowicz. Trauma i sława, Agora, Warszawa 2023, s. 53–60., tam także zastała ją wojna. W lipcu 1944 Abakanowiczowie opuścili majątek w obawie przed Armią Czerwoną i w przededniu Powstania Warszawskiego znaleźli się w stolicyPaweł Kowal, Abakanowicz. Trauma i sława, Agora, Warszawa 2023, s. 71–77..
Później związana z Trójmiastem; absolwentka Liceum Plastycznego w Gdyni. W młodości lekkoatletka, zawodniczka Bałtyku Gdynia (1946), Wybrzeża Gdańsk – HKS Tczew (1947–1948) oraz Gedanii Gdańsk. Trzykrotna medalistka mistrzostw kraju w biegach sztafetowych – złoto w 1947 w sztafecie 100-100-200-500 metrów; srebrne medale w 1947 w sztafecie 200-100-80-60 metrów oraz w 1948 w sztafecie 4 × 200 metrów. Dwukrotna brązowa medalistka zimowych mistrzostw Polski (1948): w biegu na 50 metrów przez płotki oraz w sztafecie 4 × 50 metrów.
W 1955 roku ukończyła warszawską Akademię Sztuk Pięknych (studia w latach 1950–1955), a później także sopocką PWSSP. W roku 1956 wyszła za mąż za Jana KosmowskiegoMagdalena Abakanowicz, zazyjkultury.pl [dostęp 2021-08-18]..
Specjalizowała się w tworzeniu dużych, figuralnych kompozycji przestrzennych w oparciu o tkaninę (zwanych od jej nazwiska abakanami), z wykorzystaniem również innych materiałów, jak kamień, drewno i brąz. W 1965 brała udział w I Biennale Form Przestrzennych w Elblągu, gdzie zrealizowała formę przestrzenną o wysokości 7 metrów, przy współpracy z J. Podwalnym, J. Sznajderem. Rzeźba znajduje się przy ul. Przymurze oraz Przy Bramie Targowej w Elblągu.
Od 1979 była profesorem Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Poznaniu, gdzie prowadziła zajęcia w latach 1965–1990. Od 2006 była członkinią Rady Programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej. Należała do Stowarzyszenia Autorów ZAiKS.
W 2002, wraz z 25 innymi osobami, była sygnatariuszką listu w obronie abpa Juliusza Paetza, podejrzewanego o seksualne molestowanie kleryków.
Mieszkała i tworzyła w Warszawie, przy alei Stanów Zjednoczonych 16/53, a następnie przy ul. Bzowej 1Paweł Kowal, Abakanowicz. Trauma i sława, Agora, Warszawa 2023, s. 365–375.. W ostatnich latach życia ciężko chorowała. Zmarła 20 kwietnia 2017 w Warszawie, pochowana 27 kwietnia 2017 na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera 15B-4-30)Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze..
Twórczość thumb|Princeton University Art Museum (McCormick Hall)(na pierwszym planie: Duże figury) thumb|Space of Unknown Growth/Przestrzeń nieznanego rozwoju (park Europy k. Wilna) thumb|Mutanty na dziedzińcu pałacu Potockich w Warszawie thumb|Neun Figuren Raum (1990; Duisburg) thumb|Instalacja Rozdroże 2010 w parku Traugutta w Warszawie
thumb|Grób Magdaleny Abakanowicz na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie|alt= Realizowała się twórczo w różnych technikach: techniką tkacką posłużyła się, tworząc tzw. abakany, z kolei praca Nierozpoznani, wykonana z okazji 750-lecia lokacji Poznania jest odlewem z żeliwa. W 1965 nagrodzona została złotym medalem na Biennale w São Paulo, co było początkiem jej światowej kariery.
Przykłady prac artystki według technik i tematyki to m.in.
Abakany Czerwony Abakan 1969, 1969, tkany z sizalu na metalowym usztywnieniu, Collection of the Museum Bellerive w Zurychu Czarny Environment, 1970–1978, 15 elementów tkanych z sizalu na metalowym usztywnieniu każdy, kolekcja artystki Pomarańczowy abakan, 1971, tkany z sizalu na metalowym usztywnieniu, kolekcja artystki Tłumy 95 figur z tłumu 1095 figur, 2000, brąz Duże figury, 2004, 20 figur z brązu, wystawa stała na Uniwersytecie Princeton Inne 80 par pleców, 1976–1980, konopie i żywica, Museum of Modern Art w Pusan (Korea Południowa) 5 Figur, 2005, brąz, Poznań, Zamek Cesarski, Dziedziniec Różany Rozdroże 2010, rzeźby w parku Traugutta w Warszawie wykonane z płatów nierdzewnej stali.
Tkanina artystyczna W latach 60. stworzyła cykl dużych prac wykonanych technikami tkackimi, np. z powrozów. Formy rzeźbiarskie konstruowane z tak niekonwencjonalnego materiału zrewolucjonizowały spojrzenie na tkaninę artystyczną. Zrywały one z dotychczasową płaszczyznowością tkanin przeznaczonych do dekoracji wnętrza. Spełniały też funkcję praktyczną jako próba dostosowania monumentalnej rzeźby do skromnych warunków lokalowych: takie prace można było łatwiej magazynować. W 1962 roku na Międzynarodowym Biennale Tkaniny w Lozannie zaprezentowała pracę „Kompozycja białych form”, której faktura składała się nie tylko z wełny, lnu i nici, ale także sizalu. W 1965 tkanina nagrodzona Biennale w São Paulo, została nazwana od nazwiska twórczyni „abakanem” i odtąd przestrzenne prace artystki wykonane w tej technice miały już być tak nazywane.
Wystawy Źródło:
Wystawy indywidualne 1960: Wystawa prac Magdaleny Abakanowicz-Kosmowskiej. Galeria Kordegarda, Warszawa 1962: Tapisseries. Magdalena Abakanowicz. Galerie Dautzenberg, Paryż 1963: Magdalena Abakanowicz – Gobelin. Galeria Sztuki Nowoczesnej, Warszawa 1965: Wystawa Gobelinów – Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 1967: Wystawa tkanin – Galeria Współczesna, Warszawa; Kunstindustriemuseet, Oslo; Stavanger Kunstforening, Stavanger; Trondhejm Kunstforening, Trondheim; Vestlandske Kunstindustimuseum, Bergen; Galerie Alice Pauli, Lozanna 1968: 2-en 3-dimensionale weefsels. Stedelijk von Abbe Muzeum Eindhoven; Museum voor Stad en Lande, Groningen; Helmhaus, Zurych 1969: Tapisserien und raumliche. Texturen. Stadtische Kunsthalle Mannheim, Mannheim 1970: En konfrontation. Nationalmuseum, Sztokholm 1971: The fabric of forms of Magdalena Abakanowicz, Pasadena Museum of Art, Pasadena 1972: Environments. Aberdeen Art Gallery, Aberdeen 1973: Rope structures, Arnolfini Museum, Bristol 1975: Organic Structures and Human Forms, Whitechapel Art Gallery, Londyn 1976: Organic structures and soft forms, Art Gallery of New South Wales Sydney; National Gallery of Victoria, Melbourne 1978: Magdalena Abakanowicz. Tkanina. Ośrodek Propagandowy Sztuki, Łódź 1978/79: Magdalena Abakanowicz. Salon Sztuki Współczesnej BWA, Bydgoszcz 1982: Abakanowicz. Alterations. Musee d Art Moderne de la Ville Paris, Paryż; Glenbow-Alberta Institute, Calgary 1983/84: Magdalena Abakanowicz. Retrospective. Museum of Contemporary Art, Chicago; Visual Arts Center of Alaska; Portland Art Museum, Portland; National Academy of Science, Waszyngton 1985/86: Magdalena Abakanowicz – About Men, Sculpture. Xavier Fourcade Inc., Nowy Jork; Virginia Museum of Fine Arts Richmond; Galeria Sztuki Plastycznej KUL, Lublin 1987: Abakany i Alteracje Magdaleny Abakanowicz. BWA i Muzeum „Stilon”, Gorzów Wielkopolski; Rathaus und Galerie im Ganserhaus, Wasserburg 1988: War Games and Inkarnations. Galerie Turske & Turske, Zurych 1990: Magdalena Abakanowicz. Gemeentmuseum Arnhem, Arnhem 1991: Magdalena Abakanowicz. Muzeum Sztuki, Łódź; Muzeum Narodowe, Warszawa; Museum of Contempoary Art, Hiroszima 1992/94: Magdalena Abakanowicz. Abington Art Center – Sculpture Garden, Filadelfia 1994/95: Magdalena Abakanowicz. Galeria Marlborough, Madryt; Museo Fundacion Pilar y Joan Miro, Barcelona; CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa; Sotheby’s, Sztokholm 1996/1997: Hand – like Trees. Doris Freedman Plaza, Nowy Jork 1997: Mutants. Marlborough Gallery, Nowy Jork 1998: Abakanowicz. Starmach Gallery, Kraków 1999: Abakanowicz on the Roof, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork 1999: Wild flowers (drawnings) Marlborough Gallery, Nowy Jork 2000: Black crowd – Pour le merite. Skulpturengarten, Dortmund 2000: 95 Figures from the Crowd of 1095 Figures Marlborough Gallery, Nowy Jork 2000: Working proces. The Gori Collection, Santomato di Pistoia, Włochy 2001: About Human Condition. Grant Selwyn Fine Art, Beverly Hills, Musee d Art Moderne et d Art Contemporain Liège, Wiliam Benton Museum of Art Connecticut 2002: Magdalena Abakanowicz. Muzeum Narodowe w Poznaniu 2002: Space of stone. Grounds for Sculpture. Hamilton, Nowy Jork 2003: Dancing figures. Marlborough Fine Art Londyn, Beck & Eggeling International Fine Art, Düsseldorf 2003: The long wait. MacLaren Fine Art, Barrie 2003: About imagination. Frederik Meijer Gardens and Sculpture Park. Grand Rapids 2004: Mutation & Crystalization. Pei Ling Chan Gallery, Savannah College of Art and Design, Savannah 2004: Hurma. Chapelle Saint-Louis de la Salpetriere, Paryż 2004: Sculpture. Danubiana Meulensteen Art Museum, Bratysława, Museum Franz Gertsch Burgdorf 2004: Melchior, Jonas and the eight white faces. Taguchi Fine Art, Tokio 2005: Space to Experience. Museum of Art, Fort Lauderdale 2005: La Foule V. Galerie Saint-Severin, Paryż 2005: Im Dialog VI. Stadtkirche Darmstadt, Darmstadt 2005: Works on paper. Marlborough Gallery, Nowy Jork 2006: Sculptures et Dessins. Marlborough Monaco, Monako 2006: Vision beyond words. Trondhjem Kunstmuseum, Trondheim 2007: Coexsistence – Dream, Gruby and Kozioł. Taguchi Fine Art, Tokio 2008: Where are the areas of calm? Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia, Madryt 2008: Cysterna Warszawa 2009: Space to Experience. Fondazione Arnoldo Pomodoro Mediolan, Bad Homburg 2010: Magdalena Abakanowicz, Muzeum Narodowe Kraków, Warszawa 2011: Magdalena Abakanowicz – Life and Work. Muzeum Moderniho Umeni, Ołomuniec 2012: Magdalena Abakanowicz – Potnia Theron. Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie 2012: Magdalena Abakanowicz – The Human Adventure. Akbank Sanat, Stambuł 2013: Magdalena Abakanowicz – Opus et Fabulas. Miejska Galeria Sztuki, Łódź 2014/15: New York Avenue Sculpture Project – Magdalena Abakanowicz. National Museum of Women in the Arts, Waszyngton 2015: Crowd and Individual. Wenecja, Düsseldorf 2016: Abakanowicz//Pijarowski – The art dimensions. Galeria Kuratorium, Warszawa 2017/18 Abakanowicz. Metamorfizm – Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi 2022/23: Magdalena Abakanowicz – Every Tangle of Thread and Rope. Tate Modern, Londyn2023: Abakanowicz – Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży https://www.4lomza.pl/index.php?wiad=65262
Realizacje stałe w przestrzeni publicznej 1965: Standing Shape – (stal), Elbląg, (utworzono w 1965) 1983-89: Sarcophagi in Glass Houses, 4 formy, stal, drewno, szkło, Storm King Art Center Nowy Jork 1985: Katarsis – 33 figury – (brąz), The Gori Collection, Santomato di Pistoia, Włochy (utworzono w 1985) 1987: Negev – 7 figur – (kręgi z kamienia), Israel Museum Jerozolima (utworzono w 1987) 1988: Space of Dragon – 10 metaforycznych figur zwierzęcych (brąz), Seoul Olympic Museum of Art, Seul (utworzono w 1985) 1990: Space of Nine Figures – 9 figur (brąz), Immanuel Kant-Park, Wilhelm Lehmbruck – Museum Duisburg (utworzono w 1990)