Mysłowice () – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, położone w województwie śląskim, we wschodniej części Górnego Śląska.
Według danych GUS z 31 grudnia 2025 roku, Mysłowice liczyły 70 160 mieszkańców i były pod względem liczby ludności piętnastym miastem w województwie śląskim, a także 47. spośród najludniejszych miast w Polsce na prawach powiatu.
Położenie Mysłowice położone są na Wyżynie Śląskiej, stanowiącej część Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, nad rzeką Przemszą i Brynicą. Miasto leży w obrębie Wyżyny Katowickiej. Mysłowice leżą w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP) i są jednym z ośrodków centralnych konurbacji katowickiej.
Przez miasto przepływa Czarna Przemsza, która w pobliżu Mysłowic łączy się z Białą Przemszą, tworząc Przemszę. Przez miasto przepływa także Rawa, Brynica, potok Bolina, Przyrwa (Ławecki Potok) oraz Rów Kosztowski.
Miasto Mysłowice znajduje się na etnograficznym pograniczu Górnego Śląska z Małopolską. Graniczy od zachodu z Katowicami, od południa z Imielinem oraz Lędzinami, od północy z Sosnowcem (Zagłębie Dąbrowskie), a od wschodu z Jaworznem (Zagłębie Krakowskie).
Nazwa Pochodzenie nazwy miejscowości nie jest jednoznaczne i równolegle funkcjonuje na ten temat kilka teorii. Nazwa miejscowa Mysłowice pochodzi od starosłowiańskiego imienia Mysław, Mysł lub Miłosław. Końcówka „ice” lub jej staropolska starsza wersja („icze”) charakterystyczna jest dla słowiańskich nazw patronimicznych wywodzących się od osad rodowych. Oznacza ona potomków założyciela lub właściciela miasta, czyli „Mysłowiczów”. Założyciel miejscowości rycerz MysławFranciszek Piekosiński, Rycerstwo polskie wieków średnich. Kraków 1901, st LXIV. miał stanowić wzór dla wizerunku męskiej głowy z herbu MysłowicNazwa Mysłowic na stronach miasta..
Jacob Lustig – autor pierwszej monografii na temat miasta pisze, że nazwa pochodzi od polskiej nazwy procesu poznawczego „myślenia” – „Der name Myslowitz kommt jedenfalls von dem polnischen Worte „myśleć” (...)”. Na poparcie tego przytacza legendę o początkach miejscowości, według której Mysłowice pierwotnie leżały w lesie z dala od wody i z powodu tej lokalizacji mieszkańcy cierpieli na jej niedostatki. Po namyśle przenieśli się nad rzekę, gdzie na swoje potrzeby wody mieli pod dostatkiem. Podobnie relacjonuje to topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku we fragmencie Der Namen Myslowitz (polnisch Mysłowice) leitet eine Sage von dem polnische Wörtchen „myśleć” (denken) ab. Es soll eine Abkürzung von „namyślili sie” (sie haben sichs überdacht, überlegt) sein und sich auf die Translocation des ehemals an einer andern Stelle stehenden Ortes an die Ufer der Przemsa beziehen.
Z kolei Heinrich Adamy nazwę miasta wywodzi od nazwy gryzonia myszy. W swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia nazwę miasta zanotowaną w dokumencie z 1105 Myslowice i podaje jej znaczenie „Mausenplatz” – „miejsce myszy”.
Nazwę miejscowości w zlatynizowanych staropolskich formach Mislowycze, Mislowicze, Mislowice oraz Myslowice wymienia w latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis CracoviensisJoannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”, Aleksander Przezdziecki, Tom II, Kraków 1864, s. 204.. Długosz wymienia również wsie, które w procesach urbanizacyjnych stały się częścią miasta jak: Brzęczkowice w formie Brzanczkowice, a także Brzezinka w formie Brzezinka oraz Brzezynka. W dziele Matthäusa Meriana pt. „Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae” z 1650 miasto wymienione jest pod nazwą Mislowitz oraz MischlowitzMatthäusa Meriana, „Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae”, Frankfurt am Main 1650..
W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miasto występuje pod obecnie stosowaną, polską nazwą Myslowice oraz nazwą niemiecką Myslowitz we fragmencie Myslowitz, polnisch Myslowice. Polską nazwę Mysłowice w książce Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej wydanej w Głogówku w 1847 roku wymienił górnośląski pisarz i nauczyciel Józef LompaJózef Lompa, Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej, Głogówek 1847, s. 30.. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje dwie nazwy miejscowości: polską nazwę Mysłowice oraz niemiecką MyslowitzMysłowice – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, 1880–1902, Tom VI st 835..
Historia
mały|Trójkąt Trzech Cesarzy – Biała Przemsza (po prawej) wpada do Czarnej Przemszy (po lewej) i dalej płynie Przemsza. W tym miejscu spotykały się granice trzech cesarstw – niemieckiego (po lewej), austriackiego (po prawej) i rosyjskiego (najdalej między rzekami). Miejsce to znajduje się na południe od centrum Mysłowic – dzielnica Słupna. Dwa brzegi po dawnej granicy austriackiej i rosyjskiej dziś należą do Sosnowca – dzielnica Modrzejów (dawny port węglowy) i dzielnica Jęzor (do 1918 należąca do Austro-Węgier) mały|Mysłowice na widokówce z pocz. XX w. Rysunek po lewej przedstawia wieżę Bismarcka, po prawej Trójkąt Trzech Cesarzy i ich portrety. Portret cesarza niemieckiego dominuje mały|Maszt radiowy Kosztowy – najwyższa budowla w Polsce (2006)
Kalendarium: XI w. – założenie osady nad Przemszą, XII w. – nadanie osady rycerzowi Mysławowi (Mysłowi) przez Bolesława Krzywoustego, 1260–1280 – Lokacja miasta na prawie niemieckim za panowania księcia opolsko-raciborskiego Władysława I, 1308 – najstarsza wzmianka źródłowa wymieniająca nazwę Mysłowice i plebana tamtejszej parafii, 1348 – 7 kwietnia miasto zostało formalnie przyłączone do Rzeszy Niemieckiej, 1360 – wzmianka o Mysłowicach jako o mieście od dawna posiadającym prawo niemieckie; delimitacja dóbr mysłowickich na rzecz Ottona z Pilczy (Pileckiego); powstaje mysłowickie państwo stanowe, 1370 – w Dziećkowicach powstał drewniany kościółek z przyległym cmentarzem, 1391 – Jan II Żelazny przekazał Kosztowy, Imielin i Chełm Śląski na własność biskupom krakowskim, która utrzyma się do 1789 roku, 1479 – Mysłowice, wraz ze Śląskiem znalazły się pod władzą króla Węgier Macieja Korwina, 1517 – książę Kazimierz II cieszyński sprzedał ziemię pszczyńską, której był właścicielem, łącznie z Mysłowicami, Aleksemu Turzonowi, 1526 – Górny Śląsk razem z Mysłowicami dostaje się pod władzę dynastii Habsburgów, stan ten utrzyma się do 1742 roku, 1536 – klucz dóbr mysłowickich nabył Stanisław z Benedyktowic, 1600–1606 – budowa jednego z pierwszych szpitali na Śląsku, 1637 – właścicielami Mysłowic została rodzina Mieroszewskich, której przedstawicielem był m.in. Krzysztof Mieroszewski, 1683 – przez Mysłowice przejeżdżał król Jan III Sobieski, ciągnący z wojskami na odsiecz Wiedniowi, 1740 do 1742 – W wyniku I wojny śląskiej Mysłowice przeszły pod panowanie króla Prus; rzeka Czarna Przemsza stała się granicą między Prusami a Rzecząpospolitą, 1745 – na drodze do mostu powstała kaplica, której fundatorem było małżeństwo Jarlików z Niwki (dziś dzielnica Sosnowca), 1762 – Mysłowice włączono do administracji powiatu pszczyńskiego, 1788 – powstała pierwsza kopalnia węgla kamiennego, 1789 – Kosztowy, Imielin i Chełm Śląski przechodzą na własność polskiego Skarbu Państwa, 1807 – na mocy Pokoju w Tylży Kosztowy, Imielin i Chełm Śląski stały się częścią Księstwa Warszawskiego, 1812 – w mieście stacjonował Napoleon Bonaparte wraz ze swoją armią, 1837 – założona zostaje Kopalnia Węgla Kamiennego Mysłowice pod nazwą „Danzig”, 1845 – 31 października oddano do użytku trasę kolejową Opole–Gliwice–Zabrze–Katowice–Mysłowice. Miała ogromne znaczenie dla rozwoju regionu. Do czasu zbudowania kolei transport węgla skazany był na Kłodnicę i Odrę; w 1846 produkcja wzrosła do około miliona cetnarów, 1846 – w październiku Król Prus Fryderyk Wilhelm IV odbył inspekcyjną podróż pociągiem z Gliwic przez Zabrze do Mysłowic, 1846 – miasto uzyskało połączenie kolejowe z Wrocławiem, w 1847 z Krakowem, w 1857 Nowym Bieruniem, a w 1863 z Oświęcimiem, 1848 – powstała szkoła dla dzieci wyznania ewangelickiego z niemieckim językiem wykładowym, 1862 – rozszerzono granice miasta; włączono m.in. Janów Miejski, Szabelnię i Piasek, 1863 – gościł w mieście Józef Ignacy Kraszewski, 1865 – została założona kopalnia „Mysłowice” (z połączenia kopalni Danzig i Neu Danzig), 1868 – Na Nowym Rynku (obecny Plac Wolności) ukończono budowę Nowego Ratusza, 1871 – Mysłowice stały się częścią Cesarstwa Niemieckiego, powstał Trójkąt Trzech Cesarzy, 1873 do 1874 – otwarto Prywatny Wyższy Zakład Naukowy, który w 1904 stał się pełnym gimnazjum, 1875 do 1877 – wybudowano kościół pw. Apostołów Piotra i Pawła, 1881 – 5 lipca w Brzęczkowicach urodził się August Hlond, późniejszy Prymas Polski, 1888 do 1891 – wybudowano kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, 1903 – Tomasz Klimczok założył Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Mysłowicach„Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 210, hasło „Klimczok Tomasz”., 1907 – wzniesiono na wzgórzu dwudziestometrową wieżę widokową z granitu i nazwano Bismarckturm „Wieża Bismarcka”, później zmieniono jej nazwę na „Wieża Kościuszki”, 1907 – uruchomiono Miejskie Liceum Żeńskie, 1916 – Magistrat Mysłowic wyemitował własne pieniądze, gwarantując ich pokrycie w markach państwowych, 1919 – 15 sierpnia na placu kopalni „Mysłowice” niemiecki Grenzschutz strzelał do górników. Zginęło 7 górników, 2 kobiety i 13-letnie dziecko. Był to zapalnik zbrojnej walki o przynależność Górnego Śląska, 1919 – ciężkie walki w trakcie I powstania śląskiego. 56 domów w mieście zostało uszkodzonych, 1920 – mieszkańcy Mysłowic wzięli udział w II powstaniu Śląskim, 1921 – w czasie plebiscytu w Mysłowicach wygrywa opcja niemiecka (56% głosów), 1921 - wybuch III powstania śląskiego; Mysłowice zostają przyłączone do Polski, 1922 do 1930 – miasto było siedzibą oddziału Misji Francuskiej Centralnego Komitetu Kopalni, która werbowała polskich robotników do pracy, w zmagającej się z kryzysem demograficznym Francji, 1927 – zbudowano nowy most na Przemszy, 1936 – rozpoczęto budowę portu rzecznego w dzielnicy Słupna, prace przerwał wybuch wojny, 1939 – 4 września do miasta wkroczyły wojska niemieckie, przemianowano nazwę Nowego Rynku (obecny Plac Wolności) na Adolf-Hitler-Platz, 1939 do 1945 – Mysłowice jako jedno z nielicznych polskich miast nie doznało znaczących strat w zabudowie podczas II Wojny Światowej, 1940 – powstało w Mysłowicach niemieckie więzienie policyjne, będące filią KL Auschwitz, 1943 – niemieckie władze okupacyjne utworzyły w Wesołej obóz pracy Fürstengrube, 1945 – 28 stycznia miasto zostało zajęte przez oddziały Armii Czerwonej, 1945 – w granice miasta włączono Brzęczkowice i Słupną, 1947 – 1 września połączono dotychczasowe szkoły w Liceum im. Tadeusza Kościuszki, 1948 – powstała Miejska Biblioteka Publiczna z czytelnią przy ulicy Krakowskiej, 1949 – powstał pierwszy punkt biblioteczny przekształcony następnie w filię Miejskiej Biblioteki Publicznej w Brzęczkowicach, 1951 – 1 kwietnia Mysłowice stały się miastem na prawach powiatu, w granice miasta włączono: Brzezinkę, Morgi oraz Larysz i Hajdowiznęhttps://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19510180147/O/D19510147.pdf, 1972 – do Mysłowic przyjechał przywódca Kuby, Fidel Castro, 1975 – dołączono nowe dzielnice w granice miasta (Wesoła, Kosztowy, Krasowy, Ławki), 1976 – otwarto pierwszy (czasowo drugi) pod względem wysokości maszt radiowy w Kosztowach. Mieści się on naprawdę jednak na granicy dzielnic Wesoła i Krasowy, 1976 – przyłączono Dziećkowice, 1977 do 1994 – dzielnicami miasta były: Imielin, Gać, Kopciowice i Chełm Śląskihttps://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19770030015/O/D19770015.pdf, 1992 – założony został zespół Myslovitz, 2008 – 7 listopada KWK Mysłowice zakończyła wydobycie, 2012 – niezrealizowana koncepcja utworzenia nowego miasta o nazwie Miasto Śląskie z południowych części Mysłowic, 2017 – 1 lipca miasto stało się częścią Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii,