Zmiana imienia i nazwiska – zapisanie w akcie urodzenia lub metryce chrztu zamiast dotychczas używanego imienia (imion) lub nazwiska (w tym rodowego) bądź obu z nich – nowego imienia lub nazwiska, wybranego przez zainteresowanego i dopuszczalnego przez prawo. Zmiana odbywa się wyłącznie na wniosek własny osoby. Jej skutkiem jest możliwość, ale i obowiązek stosowania imienia i nazwiska w nowym brzmieniu, zwłaszcza przed organami władzy czy na przykład w dowodzie osobistym.
Zmiana imienia i nazwiska w prawie polskim W Polsce zmianę reguluje ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (). Niektórych przepisów należy także szukać w ustawie z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (PASC, ). Zgodnie z art. 70 PASC, rodzice mogą w ciągu 6 miesięcy od daty sporządzenia aktu urodzenia złożyć kierownikowi USC pisemne oświadczenia o zmianie imienia lub imion dziecka.
Zmianie ulec może zarówno imię nadane przez rodziców, imię (nazwisko) zmienione wskutek późniejszych zdarzeń (patrz niżej), jak i już zmienione w opisywanym trybie. Zmiana imienia i nazwiska według przepisów prawa jest czynnością urzędową i podlega odpowiednio państwowej bądź kościelnej procedurze administracyjnej. Wobec imienia i nazwiska osoby obowiązuje zasada ich trwałości (niezmienności), od której prawo przewiduje tylko nieliczne wyjątki. Technicznie zmiana polega na wpisaniu wzmianki dodatkowej (adnotacji) na akcie, rzadziej – na fizycznym przekreśleniu poprzedniego wpisu.
Faktyczne przyczyny zmiany imienia i nazwiska mogą być różne. Imię bądź nazwisko: może być ośmieszające lub niepoważne, może podlegać naturalizacji (tj. spolszczeniu), może podlegać dostosowaniu do długotrwale używanego innego imienia czy nazwiska, może być zbyt niejednoznaczne w związku z jego popularnością lub podobieństwem do innych nazw, zwłaszcza nazwisk do imion. Szczególnymi przypadkami faktycznej zmiany nazwiska, rzadziej imienia, są także małżeństwo, rozwód, unieważnienie małżeństwa oraz orzeczenia związane z ustalaniem pochodzenia dziecka.
Zasady zmiany imion i nazwisk w Unii Europejskiej Z reguły procedura zmiany imienia bądź nazwiska następuje na pisemny wniosek osoby ubiegającej się o zmianę, skierowany do właściwego organu. W większości krajów UE wniosek taki musi być uzasadniony. W Holandii i Portugalii, poza uzasadnieniem, do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające celowość składania wniosku. Wyjątek w tym względzie stanowią Austria i Dania, gdzie zmiana może nastąpić bez podania przyczyn. Zmiana nazwiska w Niemczech może zostać przeprowadzona w trybie administracyjnym, w przypadku uzasadnionym ważnymi powodami. We Francji, gdzie procedura zmiany nazwiska jest bardzo trudna i długotrwała, rozpatrzenie umotywowanego wniosku poprzedzone jest publikacją tekstu o zamiarze zmiany nazwiska w Dzienniku Ustaw i dzienniku ogłoszeń prawnych, a decyzja o wyrażeniu zgody na zmianę, wydawana jest nie wcześniej niż po upływie dwóch miesięcy od daty opublikowania tekstu w Dzienniku. We Francji prawo zezwala na używanie drugiego nazwiska tzw. nazwisko używane, które w dokumentach tożsamości widnieje pod nazwiskiem głównym (wpisanym w akcie urodzenia).
O zmianę nazwiska mogą ubiegać się, poza obywatelami danego państwa, także cudzoziemcy nieposiadający obywatelstwa żadnego państwa, jeżeli posiadają w kraju składania wniosku miejsce stałego pobytu oraz cudzoziemcy, którzy uzyskali w danym państwie status uchodźcy.
Ustawodawcy Polski, Austrii, Danii, Hiszpanii, Holandii, Niemiec, Portugalii, Włoch, Francji, Węgier i Szwecji przewidzieli katalogi przypadków, w których urzędy mają podstawę do odrzucenia lub wydania zezwolenia na zmianę imienia lub nazwiska. Najczęściej pojawiające się ustawowe powody umożliwiające dokonanie zmiany: zawarcie związku małżeńskiego, rozwód, uznanie ojcostwa, przysposobienie, ośmieszające lub nieprzyzwoite brzmienie dotychczasowego nazwiska dotychczasowe nazwisko działa na szkodę danej osoby wnioskodawca chce otrzymać nazwisko swojego partnera dodanie innego nazwiska do noszonego
Odmowa wydania zgody dotyczy przede wszystkim wniosków o zmianę na nazwisko historyczne, wsławione na polu nauki, kultury, polityki, mogące sugerować bezpośrednie pokrewieństwo ze znanym lub historycznym rodem. Wyjątek stanowi sytuacja, w której osoba ubiegająca się o zmianę udokumentuje posiadanie członków rodziny o takim nazwisku.
Wyjątek w tym względzie stanowi Wielka Brytania, gdzie brak jest procedury prawnej regulującej powyższe. Obywatel może zmienić swoje nazwisko w dowolnym czasie, pod warunkiem że będzie tylko używał swojego nowego imienia lub nazwiska i jednocześnie zrzeka się poprzedniego. Robi się to przy świadomości, że w niektórych przypadkach wystąpi konieczność okazania dowodu na to, że taka zmiana nastąpiła. Dowodem zwykle jest samo-zaświadczenie w formie wydania osobiście dokumentu prawnego tzw. „” lub zamieszczone w prasie publiczne obwieszczenie dokonania zmiany.
W państwach Unii Europejskiej procedurę zmiany imienia i/lub nazwiska regulują następujące przepisy: Polska, Austria, Dania, Szwecja, Francja, Hiszpania, Włochy, Niemcy, Holandia, Węgry, Portugalia
Zmiana imienia nadanego przy chrzcie Zmiana imienia w księgach wyznaniowych jest możliwa w uzasadnionych przypadkach za zgodą kurii biskupiej bądź podobnej instytucji dla innych wyznań.
Przypisy Kodeks cywilny. art. 104 Kodeksu Stanu Cywilnego – Rozporządzenia z mocą ustawy nr 131/95 z 6 czerwca 1995 r.
Ustawa z 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska. Ustawa o zmianie nazwisk i imion. Dekret Prezydenta Republiki Włoskiej z 13 marca 2012 r. Dekret nr 94-52 z 20 stycznia 1994 r. Rozporządzenie z mocą ustawy nr 17 z 1982 r. o księgach stanu cywilnego, małżeństwach i używaniu imion. art. 192-218 dekretu przyjmującego Rozporządzenie o Rejestrze Cywilnym z 8 czerwca 1958 r. Ustawa o nazwiskach – LBK 392 z 1 maja 2012 r. Ustawa o zmianie nazwisk i imion – NAG z 22 marca 1988 r. ustawa o imionach i nazwiskach z dnia 24 czerwca 1982 r.
Linki zewnętrzne Dobromir Dziewulak Zmiana nazwiska w państwach Unii Europejskiej, „Analizy BAS” Nr 14/2012, Biuro Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu , Łukasz Kasza, 3 lipca 2011 Zmiana nazwiska dziecka w przypadku braku zgody jednego z rodziców Nazwisko po ślubie Przykładowe orzeczenia w sprawie zmiany nazwiska Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 marca 2001 r., Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 7 października 2009 r. Orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: obowiązek prawny przyjmowania przez kobietę nazwiska męża stanowi dyskryminację ze względu na płeć
Kategoria:Prawo o aktach stanu cywilnego