Języki paleobałkańskie – zróżnicowany zbiór starożytnych języków, które były używane głównie na terenach Bałkanów (stąd ich nazwa), a część z nich także w Azji Mniejszej oraz Italii. Należą one (z wyjątkiem języka pelazgijskiego, którego status nie został ustalony) do języków indoeuropejskich. W większości znane są jedynie z niewielkiej liczby źródeł pisanych (a w niektórych przypadkach wyłącznie z nazw miejscowych lub imion), z związku z czym ich dokładne stanowiska filogenetyczne w obrębie rodziny są przedmiotem wielu spekulacji oraz kontrowersji.
Przynależność thumb|300px |alt=Mapa. Kontury Bałkanów, Italii i Azji Mniejszej. Różnokolorowe obszary|Przybliżony zasięg geograficzny wybranych języków paleobałkańskich między V a I w. p.n.e. Obszary kreskowane oznaczają ekspansję celtycką (zielone) i grecką (żółte). Kwadracikami oznaczono dackie nazwy miejscowe, kółeczkami – trackie Do paleobałkańskich zaliczane są takie języki jak:
Klasyfikacja Dacki i tracki wchodziły w skład kompleksu trackiego, będącego zespołem dialektów jednego lub większej liczby języków. Dacki bywa uważany za bliski trackiemu lub za jego odmianę, choć Glottolog klasyfikuje oba jako odrębne języki o nieustalonej pozycji. Dawniej przydzielano je do dwóch różnych grup – dacki umieszczano w gałęzi dako-myzyjskiejDrugi człon nazwy odnosi się do dialektów myzyjskich z terenów Mezji (zob. ), nie zaś do języka myzyjskiego z Myzji. (której pozostałością jakoby miał być język albański), a tracki zestawiano z ormiańskim w języki tracko-ormiańskie. Według zaś alternatywnej hipotezy były określane jako „bałtoidalne” – rzekomo zbliżone do języków bałtyckich, a być może nawet należące do nich.
Do grupy tracko-ormiańskiej zaliczano w starszej literaturze również język frygijski (używany w Azji Mniejszej), który był uważany za spokrewniony z dialektami trackimi. W XXI w. językoznawcy odrzucają tę hipotezę i wskazują na jego bliższe związki z grupą helleńską, umieszczając go bezpośrednio w niej bądź też postulując istnienie szerszej kategorii grecko-frygijskiej. Do tej drugiej włączony również został słabo zaświadczony myzyjski – aczkolwiek jedynie jako dialekt frygijskiego. Niewiele też wiadomo o peońskim, przez co niemożliwe jest ustalenie jego związków z innymi językami; najczęściej spekuluje się, że należał on do kompleksu ilirskiego. Nie jest jednak pewne, czy dialekty wchodzące w skład tego ostatniego tworzyły zaledwie jeden język, czy też większą ich liczbę. Odrębnym językiem ilirskim, a nie tylko dialektem, mógł być panoński.
Z ilirskimi jest łączony również mesapijski (którym mówiono na terenach dzisiejszej Apulii we Włoszech) – bądź jako jeden z ich dialektów, bądź też jako blisko spokrewniony z nimi język, z którymi miałby tworzyć odrębną grupę iliro-mesapijską. Bywały one także zestawiane wraz z trackimi w większą kategorię języków tracko-ilirskich. Niektórzy badacze uważają, że z jednego z języków lub dialektów Ilirów wywodzi się język albański. Tezy tej nie da się jednak obecnie zweryfikować, gdyż ilirskie ślady językowe zachowały się niemal wyłącznie w imionach i nazwach miejscowych. Wreszcie wenetyjski (z terenów dzisiejszych północno-wschodnich Włoch), który bywa sytuowany w grupie italskiej jako jej odrębna gałąź. Proponowane jest jego pokrewieństwo z sąsiednim językiem liburnijskim, jednak brakuje na to mocniejszych dowodów.
Natomiast trudności w klasyfikacji nie sprawiają języki grecki i staromacedoński. Są one umieszczane w grupie helleńskiej – bądź jako języki siostrzane, bądź też staromacedoński bywa uznawany za dialekt starożytnej greki†. Rozważano również miejsce przedgreckiego języka pelazgijskiego, lecz dotychczasowe próby udowodnienia jego indoeuropejskiego charakteru kończyły się porażką.
Zobacz też języki indoeuropejskie języki helleńskie
Uwagi
Przypisy
Bibliografia