Paciorki jednego różańca – polski film psychologiczno-obyczajowy z 1979 roku w reżyserii Kazimierza Kutza, nakręcony na podstawie noweli Tego domu już nie ma Albina Siekierskiego. Paciorki jednego różańca stanowią trzecie ogniwo trylogii śląskiej Kutza, następujące po Soli ziemi czarnej (1969) i Perle w koronie (1971).
Fabuła Akcja filmu toczy się na katowickim Giszowcu, gdzie osiedle starych domków górniczych ma zostać zburzone, a na ich miejscu mają powstać bloki z wielkiej płyty. Część mieszkańców pogodziła się z decyzją władz i opuszcza osiedle. Jednakże emerytowany górnik Habryka, były powstaniec śląski i przodownik pracy, deklaruje, że nie wyprowadzi się ze swojego domu. W swym zamiarze popierają go żona oraz młodszy syn.
Gdy zbliża się termin rozbiórki, starszy syn odwiedza Habrykę celem przekonania go do opuszczenia domku. Nawet dyrektor kopalni, w której pracuje młodszy syn, próbuje przekonać Habrykę do przeprowadzki. Ten jednak pozostaje nieugięty, wskutek czego jego rodzina podlega szykanom. Tymczasem w kopalni zapada decyzja, że należy wynagrodzić krzywdę wyrządzoną Habryce. Habryka otrzymuje na własność willę w Katowicach, dokąd przenosi się wraz z żoną. W nowym lokum czuje się jednak coraz gorzej i umiera. Na jego cześć odbywa się uroczysty pogrzeb.
Obsada Augustyn Halotta – Karol Habryka Ewa Wiśniewska – Zosia, synowa Habryki Franciszek Pieczka – Jerzy, syn Habryki Jan Bógdoł – Antek, syn Habryki, mąż Zosi Marta Straszna – Bronka Habrykowa Stanisław Zaczyk – dyrektor Malczewski Tadeusz Madeja - Wybraniec Tadeusz Szaniecki – przewodniczący rady zakładowej Jerzy Rzepka – Leszek, syn Antka i Zosi, wnuk Habryki
Produkcja Choć Paciorki jednego różańca powstały na podstawie noweli Tego domu już nie ma Albina Siekierskiego, film dla Kutza miał również podłoże autobiograficzne. Na początku lat 70. rodzina Kuców z inspiracji Kazimierza Kutza opuściła chałupę w Szopienicach i przeprowadziła się do bloku na nowo wybudowanym osiedlu. Kazimierz Kutz wspominał z wyrzutem, że przeprowadzka przyśpieszyła śmierć ojca; „Matkę […] zauroczyły zieleń, łazienka i centralne. Ojciec wytrzymał dwa tygodnie”. Zdjęcia wykonano w kolonii domków górniczych na osiedlu Giszowiec, które w tym czasie miał spotkać dokładnie taki sam los. Dlatego też film początkowo miał problemy z cenzurą. Zarzucano Kutzowi na przykład, że „bohaterowie jedzą na śniadanie jajka, gdy tymczasem w sklepach jest mięso”, a „starzy ludzie nie wyglądają tak okropnie”. Film jednak został dopuszczony do rozpowszechniania, co Ilona Copik w daleko późniejszym tekście tłumaczyła hipotezą, że „prawdopodobnie zadziałała sława reżysera, a także powszechnie podzielany pogląd, że o Śląsku Kutz potrafił opowiadać jak mało kto”.
Znaczenie mały|Dom filmowego Habryki przy ulicy Przyjaznej 28/1 w Katowicach (2020) Film Paciorki jednego różańca wywołał ożywioną debatę na temat dziedzictwa kulturowego Górnego Śląska, niszczonego przez władze komunistyczne. Jak pisała Copik: „To m.in. dzięki trzeciemu śląskiemu filmowi sprawa Giszowca stała się głośna, a wskutek uporu garstki zapaleńców udało się ocalić osiedle przed ostateczną materialną i kulturową destrukcją”. Przykładowo dom, który stanowi centrum fabularne filmu, rzeczywiście w roku 1979 przeznaczony był do wyburzenia pod nowe zabudowania. Konserwator zabytków wstrzymał jednak prace i budynek ten istnieje przy ulicy Przyjaznej 28 w Katowicach.
Nagrody +RokInstytucjaNagrodaOdbiorca 1980Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Karlowych WarachNagroda SpecjalnaKazimierz KutzLubuskie Lato FilmoweSrebrne GronoAugustyn Halotta
Marta StrasznaFestiwal Polskich Filmów FabularnychZłote Lwy Gdańskie Kazimierz KutzDyskusyjny Klub Filmowy w ŚwiebodzinieSamowar, Nagroda Entuzjastów Kina1981Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Figuiera da FozSrebrny Medal1982Międzynarodowy Festiwal Filmowy w São PauloII miejsce w plebiscycie publiczności
Upamiętnienie 7 września 2026 roku odsłonięto mural autorstwa Mariusza Warasa poświęcony filmowi, który powstał na ścianie bloku przy ulicy Miłej 3 w Katowicach. Pojawił się on z inicjatywy Instytucji Filmowej „Silesia-Film” w ramach tworzonego wówczas Śląskiego Szlaku Filmowego, który miał upamiętniać miejsca związane z produkcjami filmowymi, które powstawały na Górnym Śląsku.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Paciorki jednego różańca na kanale Studia Filmowego KADR w serwisie YouTube
Opis filmu w portalu Culture.pl
Kategoria:Polskie filmy obyczajowe Kategoria:Polskie filmy psychologiczne Kategoria:Polskie filmy z 1979 roku Kategoria:Filmowe adaptacje utworów Albina Siekierskiego Kategoria:Filmy kręcone w Katowicach Kategoria:Filmy kręcone w Rudzie Śląskiej Kategoria:Filmy nagrodzone Złotymi Lwami na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych Kategoria:Filmy Studia Filmowego Kadr Kategoria:Filmy w reżyserii Kazimierza Kutza Kategoria:Filmy, których akcja toczy się w Katowicach