Marymont-Ruda – obszar Miejskiego Systemu Informacji w dzielnicy Bielany w Warszawie, obejmujący m.in. osiedle Ruda, część parku Kępa Potocka wraz z ogródkami działkowymi, fragment Wisłostrady oraz taras zalewowy Wisły.
Położenie Obszar Marymont-Ruda znajduje się w południowo-wschodniej części Bielan, na tarasie zalewowym Wisły, u podnóża skarpy warszawskiej. Jego granice wyznaczają: od północy – ul. Podleśna i ul. Gwiaździsta, od wschodu – rzeka Wisła, od południa – al. Armii Krajowej i most gen. Stefana Grota-Roweckiego, od zachodu – ul. Klaudyny.
Na północny zachód od Marymontu-Rudy znajduje się rezerwat przyrody Las Bielański położony na obszarze Las Bielański. Marymont-Ruda graniczy również z obszarami Marymont-Potok od południa i Marymont-Kaskada od zachodu.
Nazwa Nazwa Ruda pochodzi od dawnej wsi i folwarku o tej nazwie, istniejących niegdyś na terenie obecnego obszaru MSI. Ich nazwy związane są zarówno z pokładami rud darniowych, jak i z rzeką Rudawką przepływającą przez wieś, która zasilała tutejsze młyny.
Nazwa Marymont odnosi się do dawnej wsi o tej nazwie oraz do rezydencji żony króla Jana III Sobieskiego, Marii, zwanej Marie Mont (franc. Góra Marii).
Historia Od średniowiecza do XVIII wieku thumb|Osada Ruda w 1656 roku Pierwsza wzmianka o Rudnym Młynie nad Rudawką pochodzi z 1412 roku i znalazła się w dokumencie księcia mazowieckiego Janusza I Starszego potwierdzającym i powiększającym uposażenie kapituły kolegiackiej św. Jana Chrzciciela w Warszawie.
W 1641 roku (niektóre źródła podają rok 1639) król Władysław IV Waza przekazał młyn Ruda wraz z przylegającymi do niego terenami na uposażenie zakonu kamedułów, sprowadzonego spod Krakowa na pobliskie Bielany. Na terenach boru królewskiego, w sąsiedztwie dużego stawu, zakonnicy założyli folwark Ruda. W XVIII wieku nad tutejszymi stawami funkcjonowały młyny oraz browar.
Wiek XIX i początek XX wieku thumb|Plan Marymontu i Rudy z 1858 roku thumb|Farbiarnia w Rudzie w XIX wieku W 1816 roku w Marymoncie utworzono Instytut Agronomiczny – pierwszą na ziemiach polskich wyższą szkołę rolniczą – na którego uposażenie przeznaczono m.in. folwark Ruda, który stał się własnością Instytutu w 1818 roku. W Rudzie znajdował się urząd gminy Młociny, a także szkoła wiejska, która kształciła kwalifikowanych robotników – m.in. parobków, owczarzy i gorzelnianych.
W XIX wieku w rejonie Rudy rozwinęła się działalność przemysłowa i rekreacyjna. We wschodniej części Rudy, w obrębie tzw. Rudy Fabrycznej, funkcjonowały m.in. fabryka perkalu, przędzalnia, farbiarnia, olejarnia i młyn wodny. Przez wiele lat działała karczma Gęsia (Gęsianka), która została wykazana na planach z 1856 i 1858 roku. Przed 1829 rokiem przy jednym ze stawów, w pobliżu folwarku Instytutu Agronomicznego i kuźni, powstały zabudowania wojskowej szkoły pływania, w której jednym z nauczycieli był Józef Zaliwski. Około 1835 roku warszawski przemysłowiec Karol Minter urządził na gruntach wydzierżawionych od Instytutu Agronomicznego teren wypoczynkowy z domami letniskowymi, ogrodami i stawami, zwany Rudą Mintera lub Rudą Mintra. Pod koniec XIX wieku wyróżniano właściwą Rudę (kolonia i folwark), Rudę Mintra (kolonia) i Rudę Majoracką (folwark). Wszystkie leżały wówczas na terenie gminy Młociny i parafii Wawrzyszew. W tej okolicy zlokalizowana była również kolonia Ruda Ewansa (Evansa), której nazwa związana jest z rodziną brytyjskich przemysłowców Evansów, działających w Warszawie w XIX wieku. Pod koniec XIX wieku obszar uległ degradacji i pauperyzacji.
1 kwietnia 1916 roku Ruda, wraz z innymi miejscowościami, została przyłączona do Warszawy. W 1921 roku nadano nazwy ulicom na Marymoncie, Rudzie i Kaskadzie. Główny ciąg prowadzący przez Rudę tworzyły ulice Marii Kazimiery i Jana III, przy których stały parterowe domy, niewielkie kamienice, gołębniki i komórki otoczone ogrodami. 20 grudnia 1924 roku uruchomiono trasę tramwajową biegnącą ulicami Potocką i Marii Kazimiery, której kraniec znajdował się przy ulicy Rudzkiej, w rejonie wylotu ulicy Klaudyny. Do 1938 roku skanalizowano rzekę Rudawkę, co umożliwiło osuszenie terenów na Rudzie i poprawiło warunki sanitarne.
Lata 1939–1990 thumb|Ulica Godowska w 1980 roku. Widoczny przykład dawnej zabudowy Rudy na tle bloków osiedla Ruda W trakcie II wojny światowej zabudowa obszaru uległa znaczącym zniszczeniom. We wrześniu 1944 roku doszło do pacyfikacji Marymontu, w wyniku której wymordowano wielu mieszkańców.
W latach 60. na terenach starorzecza Wisły, położonych na wschód od ulicy Gwiaździstej, powstał park Kępa Potocka. W styczniu 1967 roku przy ul. Rudzkiej 6 otwarto budynek Szkoły Podstawowej nr 53, której w 1982 roku nadano imię Mariusza Zaruskiego. Budynek powstał w ramach programu szkół tysiąclecia i był 56. szkołą tego typu w Warszawie.
W latach 1972–1975 we wschodniej części obszaru wybudowano Wisłostradę, zaś w latach 80. w południowej części obszaru wybudowano Trasę Armii Krajowej oraz most gen. Grota-Roweckiego.
W latach 80. powstała parafia Świętych Rafała Kalinowskiego i Alberta Chmielowskiego, określana jako „na Rudzie”. Parafia została erygowana w 1988 roku i objęła część parafii Matki Bożej Królowej Polski. Na przełomie lat 80. i 90. na terenie osiedla Ruda wzniesiono rzymskokatolicki kościół parafialny.
Budowa Osiedla Ruda thumb|Zdjęcie makiety przedstawiającej zespół osiedli Marymont Dolny (1973), widok od strony ul. Słowackiego thumb|Obszar Marymontu-Rudy w 1980 roku, widok od strony Lasu Bielańskiego Osiedle mieszkaniowe na Rudzie było planowane już w latach 60. XX wieku. W 1973 roku rozpoczęto budowę osiedla Ruda, wyburzając niemal całą dotychczasową zabudowę i siatkę ulic. Inwestorem była Nauczycielska Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa. Za projekt osiedla odpowiadał zespół architektów Centralnego Ośrodka Badawczo-Projektowego Budownictwa Ogólnego w Warszawie, w skład którego wchodzili Zdzisław Łuszczyński, Jerzy Skrzypczak, Tadeusz Stefański, Danuta Szafnicka i Jerzy Zawistowski, zaś za projekt zieleni odpowiadała Barbara Tucholska.
Osiedle było częścią większego założenia urbanistycznego nazwanego Marymontem Dolnym. Obejmowało ono cztery osiedla – Kaskadę, Grossów, Potok i Rudę – których nazwy nawiązywały do dawnych folwarków. Osiedla Kaskada i Grossów przeznaczono pod niższą zabudowę jednorodzinną i adaptację istniejących domów, natomiast Potok i Rudę zaprojektowano jako nową zabudowę mieszkaniowo-usługową o dużej wysokości. Projekt opublikowany w 1973 roku w czasopiśmie „Architektura” zakładał budowę bloków 11–12-kondygnacyjnych, 16-kondygnacyjnych oraz 24-kondygnacyjnych, których wygląd i wysokość różnią się od finalnej realizacji. Koncepcja zakładała budowę szkoły środowiskowej (obecnie XCIV Liceum Ogólnokształcące), przedszkola oraz żłobka. W latach 70. planowano również budowę dużego ośrodka handlowo-usługowego wraz z kładkami nad Trasą Armii Krajowej, mającymi zapewniać dostęp mieszkańcom sąsiedniego osiedla Potok.
Budowę osiedla rozpoczęto od strony Wisły. Konieczne było odwodnienie terenu, który cechował się wysokim poziomem wód gruntowych i niekorzystną budową geologiczną. Prace budowlane prowadził m.in. Kombinat Budownictwa Miejskiego Warszawa-Śródmieście pod kierownictwem inż. Tadeusza Kuhna. Osiedle wznoszono w technologii monolitycznej, według systemu SBM 75 w technologii „Stolica II”; konstrukcję budynków wylewano na miejscu. Budowa trzech bloków dwudziestopiętrowych trwała jeszcze w latach 90.
Od 1990 roku thumb|Bloki mieszkalne na osiedlu Ruda thumb|Budynek biurowy Hector thumb|Park Harcerskiej Poczty Polowej Powstania Warszawskiego W 1990 roku w wyniku podziału Nauczycielskiej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej powstała Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa „Ruda”, która objęła bloki znajdujące się na osiedlu Ruda.
Do 1994 roku obszar administracyjnie należał do dzielnicy Żoliborz. 19 czerwca 1994 został włączony do gminy Warszawa-Bielany, przekształconej w 2002 roku w dzielnicę BielanyUstawa z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy ().Ustawa z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy ().. 29 maja 2001 roku utworzono obszar Miejskiego Systemu Informacji Marymont-Ruda.
W latach 1994–1995 przy ul. Gwiaździstej 19 zrealizowano budynek Hector przeznaczony na siedzibę i centrum komputerowe firmy o tej nazwie. Budynek powstał na bazie niedokończonej przychodni i został zaprojektowany przez pracownię Stefana Kuryłowicza. Budynek zdobył w 1996 roku główną nagrodę w pierwszej edycji konkursu „Życie w Architekturze”, w której uznano go za Najlepszy Budynek Warszawy lat 1989–1995.
W 2004 roku w pobliżu kościoła św. Rafała i Alberta założono park Ruda, któremu w 2010 roku nadano nazwę Harcerskiej Poczty Polowej Powstania WarszawskiegoUchwała nr LXXXVIII/2596/2010 Rady Miasta Stołecznego Warszawy (Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego z 2010 r. Nr 188, poz. 5032).. Park powstał na terenie pozostałości po dawnych gospodarstwach.
W 2018 roku otwarto na osiedlu nową przychodnię. W uroczystości otwarcia udział wzięła prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz.
W 2023 roku prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski zaprezentował koncepcję budowy linii metra M4, która ma przebiegać pod osiedlem. Plany zakładają budowę stacji Ruda w rejonie osiedla.
Transport thumb|Okolice skrzyżowania ulic Klaudyny i Podleśnej Układ komunikacyjny Marymontu-Rudy opiera się na dwóch trasach o znaczeniu ponadlokalnym: Wisłostradzie oraz Trasie Armii Krajowej. W układzie lokalnym zasadniczą rolę odgrywają ulice Podleśna, Gwiaździsta, Adama Mickiewicza i Klaudyny.
Transport zbiorowy zapewniany jest autobusami kursującymi na zlecenie Zarządu Transportu Miejskiego. Autobusy kursują ulicami Podleśną, Gwiaździstą i Klaudyny, a także przy południowej granicy obszaru, w ciągu Trasy Armii Krajowej. Przy ulicy Gwiaździstej znajduje się pętla autobusowa Gwiaździsta, która obsługuje pięć linii dziennych (stan na 2026 rok). Autobusy łączą obszar z innymi częściami Bielan, Żoliborzem i Śródmieściem oraz zapewniają dojazd do stacji metra Marymont i Plac Wilsona.
Ważniejsze obiekty Szkoła Podstawowa nr 53 im. Mariusza Zaruskiego XCIV Liceum Ogólnokształcące im. gen. Stanisława Maczka Park Kępa Potocka Budynek Hector Kościół rzymskokatolicki Świętych Rafała Kalinowskiego i Alberta Chmielowskiego Park Harcerskiej Poczty Polowej Powstania Warszawskiego
Zobacz też Marymont Marymont-Kaskada Marymont-Potok
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Marymont-Ruda