Poeta-laureat (ang. Poet laureate, łac. Versificator Regis) – powoływany przez króla lub innego władcę oficjalny poeta dworski.
Stanowisko poety-laureata było szczególnie popularne w późnym średniowieczu i w czasie odrodzenia w krajach Europy Zachodniej i Południowej, zwłaszcza w Anglii i Włoszech. Obecnie funkcjonuje m.in. w Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie.
Polska Polska wydała trzech poetów-laureatów, uwieńczonych przez papieży: Klemens Janicki uwieńczony przez Pawła III w 1540 roku, Adam Schröter uwieńczony przez Piusa IV w 1564 oraz Maciej Kazimierz Sarbiewski uwieńczony przez Urbana VIII w 1622.
Anglia Pierwszym znanym twórcą, który otrzymał to stanowisko, był , uhonorowany w ten sposób przez króla Anglii Ryszarda Lwie Serce. Początkowo tytuł ten miał niewielkie znaczenie. Jego prestiż wzrósł w epoce elżbietańskiej, kiedy literatura angielska przeżywała okres największego rozkwitu. Niezależnie od tytułu nadawanego przez dwór królewski, przez pewien czas podobne tytuły przyznawały oddzielnie uniwersytety w Oksfordzie i Cambridge. John Skelton nosił łącznie aż trzy tytuły.
Tytuł nadawany przez angielski dwór królewski funkcjonuje do dziś, jednak od czasu Williama Wordswortha nie ma charakteru stanowiska, a jedynie wyróżnienia przyznawanego znamienitym twórcom.
Lista angielskich poetów-laureatów , za panowania Ryszarda Lwie Serce Mistrz Henryk, za panowania Henryka III Geoffrey Chaucer 1389-1400 John Kay, za panowania Edwarda IV 1461-1483 Andrew Bernard, za panowania Henryka VII 1485-1509 John Skelton, 1498 - 1511 lub 1526 Edmund Spenser, do 1599 Samuel Daniel, 1599 - 1619 Benjamin Johnson, 1619-1637 William d'Avenant, 1637-1668 John Dryden, 1670-1687 Thomas Shadwell, 1688-1692 Nahum Tate, 1692-1715 , 1715-1718 , 1718-1730 Colley Cibber, 1730-1757 Thomas Gray, odrzucił tytuł w 1757 , 1757-1785 William Mason, odrzucił tytuł w 1785 Thomas Warton, 1785-1790 Henry James Pye, 1790-1813 Walter Scott, odrzucił tytuł w 1813 Robert Southey, 1813-1843 William Wordsworth, 1843-1850 Alfred Tennyson, 1850-1892 Alfred Austin, 1896-1913 Robert Bridges, 1913-1930 John Masefield, 1930-1967 Cecil Day-Lewis, 1967-1972 John Betjeman, 1972-1984 Ted Hughes, 1984-1999 , 1999-2009 Carol Ann Duffy, (2009–2019) Simon Armitage, (2019–)
Szkocja W 2004 roku parlament Szkocji ustanowił tytuł barda narodowego (ang. the Makar), które ma być szkockim odpowiednikiem angielskiego poety-laureata. Wyróżnienie to otrzymał .
Włochy Pierwszym włoskim poetą-laureatem był protohumanista Albertino Mussato, który otrzymał ten tytuł od władz Padwy w XIII w. W 1341 podobny tytuł od władz Rzymu otrzymał Francesco Petrarca.
Stany Zjednoczone W Stanach Zjednoczonych tradycja nadawania tytułu poety-laureata istnieje od 1937 roku. Tytuł przyznaje Biblioteka Kongresu w Waszyngtonie. Towarzyszy mu roczne stypendium w wysokości 35 tysięcy dolarów.
Lista amerykańskich poetów-laureatów 1937-1941 Joseph Auslander 1943-1944 Allen Tate 1944–1945 Robert Penn Warren 1945-1946 1946-1947 1947–1948 Robert Lowell 1948-1949 Léonie Adams 1949-1950 Elizabeth Bishop 1950-1952 Conrad Aiken 1952 William Carlos Williams (odmówił) 1956-1958 Randall Jarrell 1958-1959 Robert Frost 1959-1961 Richard Eberhart 1961-1963 1963–1964 Howard Nemerov 1964-1965 1965-1966 Stephen Spender 1966-1968 James Dickey 1968-1970 1970-1971 1971-1973 1973-1974 1974-1976 Stanley Kunitz 1976-1978 Robert Hayden 1978-1980 1981-1982 1982-1984 1984-1985 Robert Stuart Fitzgerald 1984-1985 1985-1986 Gwendolyn Brooks 1986-1987 Robert Penn Warren (pierwszy, który został oficjalnie nazwany poetą-laureatem, wcześniej używano określenia Consultant in poetry) 1987-1988 Richard Wilbur 1988-1990 Howard Nemerov 1990-1991 Mark Strand 1991-1992 Iosif Brodski 1992-1993 Mona Van Duyn 1993-1995 Rita Dove 1995-1997 1997-1999 1999-2000 Trzej laureaci z okazji 2000 roku: Rita Dove, Louise Glück, i W.S. Merwin 2000-2001 Stanley Kunitz 2001-2003 2003-2004 Louise Glück 2004-2006 2006-2007 2007–2008 Charles Simic 2008–2010 2010–2011 W. S. Merwin 2011–2012 Philip Levine 2012–2014 2014–2015 Charles Wright 2015–2017 2017–2019 2019–
Inne kraje Stanowisko poety-laureata jest przyznawane także w Południowej Afryce i Kanadzie.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Oficjalna strona amerykańskiego tytułu poety-laureata
Kategoria:Poezja