Hinode, poprzednio Solar-B – japoński satelita naukowy do obserwacji Słońca. Po starcie przemianowany na Wschód Słońca (jap. ひので Hinode). Trzeci satelita wyniesiony w tymże celu przez Japońską Agencję Eksploracji Aerokosmicznej (i jej poprzedniczkę, ISAS). Oprócz Japonii w projekcie partycypują amerykańska NASA i brytyjskie Particle Physics and Astronomy Research Council (PPARC). Prace nad projektem trwały od 1997. Pierwotnie zakładano start satelity w 2002. Misję planowano na 3 lata. Hinode jest następcą japońskiego satelity o podobnym przeznaczeniu, Yohkoh.
Hinode prowadzi jednoczesne obserwacje fotosfery i korony słonecznej. Znajduje się na orbicie polarnej synchronicznej ze Słońcem, dzięki czemu może prowadzić obserwacje przez osiem miesięcy w ciągu roku, bez przerwy – satelita przez ten czas nie doświadcza zjawiska dnia i nocy.
Strona brytyjska zajmowała się budową teleskopu EIS. Jej finansowy wkład w misję to ok. 6,39 mln USD. Strona amerykańska wyłożyła ok. 65 mln USD. Wkład ESA to około 8 mln euro; Norwegii – ok. 4 mln euro.
Cele naukowe Hinode jest satelitą poświęconym badaniom Słońca. Powierzone cele naukowe: Obserwacja tworzenia się i zanikania pola magnetycznego na Słońcu Poznanie mechanizmów odpowiedzialnych za podgrzewanie korony ze szczególnym uwzględnieniem obszarów aktywnych Obserwacja zmienności jasności Słońca Rejestrowanie emitowanego przez Słońce prom. X i UV w celu poznania procesów odpowiedzialnych za transfer energii z fotosfery do korony słonecznej Obserwacje erupcji i koronalnych wyrzutów materii z atmosfery słonecznej i poznanie ich mechanizmów
Budowa i działanie Ważący 875 kg statek zużywa średnio 500 W energii elektrycznej, w tym przyrządy naukowe 140 W. Energii dostarczają dwa panele ogniw słonecznych, o łącznej rozpiętości 10 m.
Komputer pokładowy posiada wbudowaną bezstratną kompresję danych. Rejestrator danych ma pojemność 8 Gbit. Dane podczas prawie każdej orbity są przesyłane do stacji naziemnej w Svalbardzie, w Norwegii. Kontakt z nią jest nawiązywany ok. 14 razy dziennie. Uzupełnia to komunikację z japońską stacją naziemną w Kagoshima, z którą do kontaktu dochodzi 4 razy dziennie. Codziennie z satelity napływa około 3,2 GB danych. Telemetria jest wysyłana w czasie rzeczywistym z prędkością 500 kbps (lub 4 Mbps w trybie odtwarzania). Dwustronna komunikacja ze statkiem odbywa się w pasmach X i S.
Pozycja statku może być stabilizowana z dokładnością do 0,4 sekundy łuku w ciągu minuty.
Plan misji przewiduje następujące etapy: 33 dni po starcie – pierwsze światło teleskopu SOT 35 dni po starcie – pierwsze światło teleskopu XRT 37 dni po starcie – pierwsze światło przyrządu EIS 50 dni po stracie – początkowe obserwacje naukowe EIS 52 dni po starcie – początkowe obserwacje naukowe XRT 60 dni po starcie – początkowe obserwacje naukowe SOT między 1 a 30 grudnia – faza kalibracji 1 stycznia 2007 – faza normalnych obserwacji naukowych 27 maja 2007 – udostępniono publicznie dane z obserwacji satelity
Instrumenty naukowe Solar Optical Telescope SOT – słoneczny teleskop optyczny – teleskop o średnicy 50 cm o polu widzenia 400 × 400 sekund łuku i rozdzielczości 0,25 sekundy łuku (175 km na powierzchni Słońca). Czuły w zakresie fal od 480 do 650 nm. Optyka teleskopu wykorzystuje układ Gregory’ego z korekcję aberracji sferycznej. Lustro główne posiada ochronną warstwę złota. Focal Plane Package FPP – pakiet ogniska – pakiet dwóch przyrządów umieszczonych w ognisku teleskopu: magnetograf obrazujący wektory pola magnetycznego o polu widzenia 164 × 164 sekundy łuku. Czułość pola magnetycznego: w kierunku podłużnym 1-5 Gs, w poprzecznym 30-50 Gs. Rozdzielczość czasowa: 5 minut. spektropolarymetr o rozdzielczości 2 nm. SOT został opracowany i zbudowany przez międzynarodowy zespół naukowców z National Astronomical Observatory of Japan, Lockeed Martin Advanced Technology Center, Mitsubishi Electric Corporation, NCAR High Altitude Observatory, Marshall Space Flight Center NASA, i JAXA. X-Ray Telescope XRT – teleskop promieniowania rentgenowskiego – teleskop rentgenowski do obserwacji korony słonecznej. Czuły na fotony o energiach od 0,2 do 2,0 keV. Rozdzielczość ok. 1-2 sekundy łuku. Jego układ optyczny jest taki sam jak w satelicie TRACE. Zakres badanych temperatur: 1,25 mln K – 31,7 mln K, z rozdzielczością ok. 1,26 mln K (wartości zależne od rodzaju filtra). Czas ekspozycji od 4 ms do 10 sekund. Pole widzenia 30 sekund łuku. Teleskop jest wyposażony w detektor CCD o wymiarach 2000 × 2000 pikseli. Przyrząd został zaprojektowany i zbudowany we współpracy japońsko-amerykańskiej. Przy jego budowie brały udział: Smithsonian Astrophysical Observatory, Marshall Space Flight Center NASA, JAXA, i z National Astronomical Observatory of Japan (testowanie i kalibracja matrycy CCD). EUV Imaging Spectrometer EIS – obrazujący spektrometr dalekiego ultrafioletu – teleskop o ogniskowej 1,9 m i średnicy zwierciadła 15 cm. Długość całkowita przyrządu wynosi 3 m. Wielowarstwowe siatki dyfrakcyjne uginały widmo do dwóch detektorów o zakresie 4 nm każdy (17 – 21 nm i 25 – 29 nm, jednak pochłanianie siatek ograniczało te zakresy do długości poniżej 18 nm i powyżej 20,4 nm). Rozdzielczość 2 sekundy łuku. Rozdzielczość rejestrowanych prędkości materii: 3 km/s dla metody dopplerowskiej i 20 km/s przy badaniu szerokości linii widmowych. Rozdzielczość czasowa w trybie spektroskopowym: od poniżej 1 sekundy do 10 sekund. W trybie obrazowania: 3 sekundy dla zjawisk dynamicznych i 10 sekund dla pozostałych. Pole widzenia: 360 × 512 sekund łuku. EIS został przygotowany przez brytyjskie laboratoria Mullard Space Science Laboratory, The University of Birmingham, Ratherford Appleton Laboratory, amerykańskie Marshall Space Flight Center i Goddard Space Flight Center, Hulbert Center for Space Research, uniwersytet w Oslo, japońskie JAXA i NAOJ. Jest to rozbudowana i zmodyfikowana wersja przyrządu CDS znajdującego się na pokładzie satelity SOHO.
Bibliografia Hinode na stronach japońskiej ISAS Hinode na stronach NASA
Hinode na stronach National Astronomical Observatory of Japan
Linki zewnętrzne katalog obserwacji Hinode
Kategoria:Japońskie satelity naukowe Kategoria:Eksploracja Słońca Kategoria:Heliofizyka Kategoria:Loty kosmiczne w 2006