Trybunał Kompetencyjny – w II Rzeczypospolitej sąd szczególny, rozstrzygający spory o właściwość między sądami a organami administracyjnymi, ustanowiony przez art. 86 Ustawy z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej ( oraz ), a powołany Ustawą z dnia 25 listopada 1925 r. o Trybunale Kompetencyjnym (). Utrzymany przez art. 70 ust. 1 lit. c) Ustawy Konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r. (). Działał do września 1939 roku.

Organizacja Trybunału Skład Trybunał Kompetencyjny składał się z: dwóch Prezesów – spośród sędziów Sądu Najwyższego (SN) i Najwyższego Trybunału Administracyjnego (NTA), „po jednym z grona sędziów każdej z tych instytucji” (art. 3 ustawy o Trybunale Kompetencyjnym; dalej „uTK”), oraz czternastu członków – czterech spośród sędziów SN, czterech spośród sędziów NTA i sześciu „spośród osób, odznaczających się szczególną znajomością prawa, które jednak nie piastują żadnego urzędu ani w sądownictwie, ani nie są urzędnikami administracyjnymi” (art. 4 ust. 1 uTK) – mianowanych przez Prezydenta Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów (art. 2 uTK). Kandydatów na członków Trybunału spośród sędziów SN i NTA przedstawiały w liczbie podwójnej Zgromadzenia Ogólne Sędziów SN oraz NTA (art. 4 ust.3 uTK). Kandydatów na pozostałych członków Trybunału przedstawiały wydziały prawa uniwersytetów państwowych, każdy po trzech (art. 4 ust. 4 uTK).

W 1939 roku prezesami Trybunału Kompetencyjnego byli Jan Kopczyński, prezes Najwyższego Trybunału Administracyjnego, i Bolesław Pohorecki, prezes Izby Cywilnej Sądu NajwyższegoRocznik polityczny i gospodarczy, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1939, s. 129..

Kadencja Kadencja Prezesów oraz członków Trybunału trwała pięć lat, z możliwością ponownego wyboru (art. 5 ust. 1 uTK). Prezesi Trybunału sprawowali swoje obowiązki kolejno przez okres piętnastu miesięcy (§ 2 załącznika do Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 30 kwietnia 1927 r. w sprawie regulaminu Trybunału Kompetencyjnego – ). Członek Trybunału, który przestał być sędzią SN lub NTA albo przeszedł z SN do NTA, tym samym przestawał zasiadać w Trybunale (art. 5 ust. 2 uTK). Członek Trybunału powołany spoza grona sędziów SN lub NTA przestawał zasiadać w Trybunale w razie objęcia urzędu w sądownictwie lub administracji (art. 5 ust. 3 uTK). Zawieszenie w urzędowaniu w SN lub NTA powodowało zawieszenie w sprawowaniu obowiązków w Trybunale Kompetencyjnym (art. 6 ust. 2 uTK).

Składy rozstrzygające Trybunału Trybunał Kompetencyjny rozstrzygał: w składzie całego Zgromadzenia Ogólnego Trybunału (art. 9 zd. 1 uTK) – Zgromadzenie musiało liczyć co najmniej dziesięciu członków łącznie z przewodniczącym, w tym trzech członków wywodzących się spoza SN i NTA (art. 9 zd. 2 uTK) – w sprawach przekazanych mu przez składy siedmiu lub trzech członków, w składzie siedmiu członków (art. 8 ust. 1 uTK) – przewodniczący i po dwóch członków spośród trzech grup określonych w art. 4 ust. 1 uTK (art. 8 ust. 2 uTK) – w rozprawach ustnych, oraz w składzie trzech członków – przewodniczący i po jednym członku zasiadającym w SN oraz NTA (art. 8 ust. 3 uTK) – we wszystkich innych sprawach.

Postępowanie przed Trybunałem Postępowanie przed Trybunałem Kompetencyjnym było dwuczęściowe i składało się z: rozpoznania wstępnego na posiedzeniu niejawnym (badano czy nie zachodzą uchybienia formalne oraz czy wniosek o rozpatrzenie sprawy został złożony we właściwym czasie); w razie stwierdzenia braku uchybień wyznaczano rozprawę i zawiadamiano o tym właściwą naczelną władzę administracyjną oraz zainteresowane strony (art. 19 ust. 2 uTK); Trybunał, przed rozprawą, mógł „zarządzić przesłuchanie osób zainteresowanych, świadków, znawców, tudzież zebranie innych dowodów i wyjaśnień przez sądy lub władze administracyjne” (art. 19 ust. 3 uTK), rozprawy ustnej na posiedzeniu jawnym (art. 20 ust. 1 uTK); dopuszczalne było utajnienie rozprawy ze względu na interes publiczny (art. 20 ust. 2 uTK); orzeczenia Trybunału ogłaszano zawsze na posiedzeniach jawnych (art. 20 ust. 3 uTK). W postępowaniu przed Trybunałem obowiązywał przymus adwokacki; osoby posiadające wyższe wykształcenie prawnicze mogły być przez Trybunał zwolnione od obowiązku występowania za pośrednictwem adwokata (art. 21 ust. 1 zd. 2 i 3 uTK). Orzeczenie Trybunału zapadało bezwzględną większością głosów podczas tajnej narady, w razie równości głosów rozstrzygał głos przewodniczącego składu orzekającego (art. 23 ust. 1-3 uTK), oraz określało właściwą dla danej sprawy władzę, przekazując jej do załatwienia tę sprawę, i uchylało orzeczenia i zarządzenia wydane przez władzę niewłaściwą (art. 23 ust. 4 uTK). Orzeczenie wiązało w danej sprawie władze sądowe i administracyjne, a władza, której właściwość została ustalona, podejmowała ex officio lub na wniosek stron postępowanie (art. 26 uTK). Orzeczenie wraz z uzasadnieniem było ogłaszane bezpośrednio po rozprawie lub w ciągu jednego miesiąca, licząc od dnia rozprawy, na innym posiedzeniu, zapowiedzianym przez przewodniczącego składu orzekającego (art. 24 ust. 2 zd. 1 uTK). Postępowanie przed Trybunałem Kompetencyjnym było wolne od opłat skarbowych, a stronom nie przyznawało się kosztów postępowania (art. 27 uTK).

Akty normatywne dotyczące Trybunału Kompetencyjnego # Akt normatywny Data wejścia w życie Data uchylenia Uwagi 1 Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej 1 czerwca 1921 24 kwietnia 1935 1a Ustawa z dnia 25 listopada 1925 r. o Trybunale Kompetencyjnym() 23 grudnia 1925 po 1945 Desuetudo 1b Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 listopada 1926 r. o wynagrodzeniu Prezesów i członków Trybunału Kompetencyjnego() 15 grudnia 1926 1 lutego 1934 1c Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 1926 r. o sposobie powoływania sekretarza Trybunału Kompetencyjnego() 15 grudnia 1926 po 1945 Desuetudo 1d Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 30 kwietnia 1927 r. w sprawie regulaminu Trybunału Kompetencyjnego() 9 maja 1927 po 1945 Desuetudo 1e Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 stycznia 1934 r. o wynagrodzeniu Prezesów i członków Trybunału Kompetencyjnego() 1 lutego 1934 po 1945 Desuetudo 2 Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 r. 24 kwietnia 1935 1944 Uznana za nieobowiązującą przez Manifest PKWN z dnia 22 lipca 1944 r.

Członkowie Trybunału Kompetencyjnego

Trybunał Kompetencyjny po 1945 Trybunał Kompetencyjny nie został powołany po 1945 r. Obecnie jego funkcję pełnią sądy administracyjne (ściślej Naczelny Sąd AdministracyjnyArt. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ().), jednakże wyłącznie w odniesieniu do sporów między organami administracji rządowej i samorządu terytorialnegoArt. 166 ust. 3 Ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (, ze zm.). Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (, ze zm.) powołała Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym do rozstrzygania sporów między sądami a organami administracji. Ustawa ta weszła w życie 1 września 1980 r. Przepisy o Kolegium utrzymano w mocy aż do wejścia w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (, ze zm.), która 1 stycznia 2004 r. uchyliła dział V Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczący Kolegium. W miejsce przepisów o Kolegium wprowadzono art. 66 § 4 k.p.a. i art. 1991 k.p.c. w następującym brzmieniu:

Przypisy

Kategoria:Organy wymiaru sprawiedliwości w Polsce Kategoria:Sądownictwo II Rzeczypospolitej