Kisielice (Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim, położone nad Gardęgą, na Pojezierzu Iławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kisielice. Przez miasto przechodzi droga krajowa nr 16.
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto miało 2005 mieszkańców.
Położenie Pod względem historycznym miasto leży w Prusach GórnychAndrzej Kamieński: Ustrój i stosunki społeczno-gospodarcze Prus Książęcych w połowie XVII wieku, w: Stany Prus Książęcych wobec rządów brandenburskich w drugiej połowie XVII wieku – „Rozprawy i Materiały Ośrodka Badan Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie”, nr 148. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, Olsztyn 1995, s. 44. , na obszarze dawnej PomezaniiJerzy Kwiatek, Teofil Lijewski: Leksykon miast polskich. MUZA SA, Warszawa 1998, s. 305. ., a także na PowiśluStanisław Lencewicz, Jerzy Kondracki: Geografia fizyczna Polski. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1959, s. 235..
Toponimia Polskie nazwy miasta (Kisielice, Kisielic) wywodzą się zapewne z nazwy staropruskiej. Na mapie rękopiśmiennej z XV wieku Sędziwoja z Czechła widnieje nazwa Kysselecz alias Dreystath civitas. Niemiecka nazwa Kisielic brzmi Freystadt, często pisana jako Vrienstadt.
Historia XIII w. – Dokumenty zakonne odnotowują pruskie siedliska: Kiszelycz (Kisielice), Lynse (Limża), Gohryn (Goryń), bona Scharnot (Łodygowo), Plautes (Pławty Wielkie). 1255 – Osada targowa Kiszelycz (Vrienstad) staje się własnością biskupią. 1293 – Dytryk Stańko (von Stangen) otrzymuje pozwolenie na założenie miasta przy osadzie Vrienstadt. ok. 1315 – Rodzina Stańków (von Stangen) wystawia dokument lokacyjny dla gminy miejskiej we Vrienstadt. 1331 – Ludwik i Jan Stańkowie, synowie Dytryka, budują nowe miasto, w tym kościół. Potwierdzono dokument lokacyjny dla Vrienstadt, jednakże w powszechnym użyciu jest polska nazwa miasta – Polacy stanowią znaczącą część mieszkańców Kisielic i okolic. ok. 1350 – istnieje trójkątny rynek z murowanym ratuszem, miasto otoczone jest murami i posiada trzy bramy. 1397 – Katarzyna, wdowa po Dytryku, m.in. przy pomocy Jana i Mikołaja Szczuplińskich, sprzedaje miasto biskupowi pomezańskiemu. 1466 – Po pokoju toruńskim ziemia kisielicka zostaje częścią Korony Polskiej jako lenno pod władzą zakonu krzyżackiego. 1525 – Po hołdzie pruskim Kisielice w granicach Prus Książęcych, pozostających lennem Korony Polskiej. 1527 – Utworzone zostaje dominium biskupie w granicach Prus Książęcych, które objęło ziemię kisielicką. 1532 – Georg von Polentz przekształca dominium w prywatną własność ziemską. 1576 – Gmina protestancka przejmuje kościół. W XVII wieku w mieście wciąż dominuje ludność polska, Polacy pełnią w Kisielicach m.in. posługę pastorów (np. Paweł Suchodolski i Jan Malina – wydawca polskich śpiewników w Królewcu) czy funkcje burmistrzów (np. Balcer Kamieński) i sędziów miejskich (np. Jan Rypiński). 1653 – Pożar dzwonnicy kościoła po uderzeniu pioruna. 1659–1660 – Odbudowa kościoła. 1775 – Wielki pożar niszczy miasto. 1802 – Na mapie Prus wydanej w Królewcu miasto oznaczono jako Freystadt. 1860 – Zburzenie ratusza. 1871 – Miasto w granicach Niemiec. 1899 – Budowa linii kolejowej z Prabut do Jabłonowa przez Kisielice. 1900 – Połączenie kolejowe z Kwidzynem. 1912 – Zbudowana zostaje nowoczesna szkoła powszechna. W czasie I wojny światowej istniała Powiatowa Rada Ludowa, której członkiem był ksiądz Jan Mazella, lokalny działacz ruchu polskiego, którego po 1920 Niemcy zmusili do opuszczenia miasta. Po agresji Niemiec na Polskę został zamordowany przez Niemców w 1939 w obozie w Radzimiu. 1945 – 23 stycznia siły niemieckie zostają wyparte z miasta przez oddziały 2 armii uderzeniowej i 8 samodzielnego korpusu zmechanizowanego 2 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej„Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” Sport i Turystyka 1988, , s. 184.. Miasto wraca do Polski. Walki w mieście powodują olbrzymie straty. Podobnie jak z innych miast „Ziem Odzyskanych” cegłę wywieziono na odbudowę Warszawy. Jedynym zabytkiem pozostał kościół parafialny z XIV wieku. 1946 – 1 sierpnia 1946 – utrata praw miejskichOlsztyński Dziennik Wojewódzki z 1946 r. Nr 5, poz. 77.. 1986 – Kisielice odzyskują prawa miejskie.
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Kisielice. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa elbląskiego.
Warunki naturalne Kisielice i jego okolice leżą na terenach morenowych i sandrowych, wyróżniających się urozmaiconymi formami rzeźby. W obrębie miasta występuje jezioro o niewielkiej powierzchni. Niedaleko miasta położone jest jezioro Rakowe, które jest kąpieliskiem mieszkańców niewielkiej miejscowości. W okolicach miasta, na terenach sandrowych, znajdują się jeziora, głównie rynnowe, otoczone znacznymi kompleksami leśnymi m.in. jezioro Goryńskie i Trupel.
Przyroda W okolicy Kisielic znajduje się: Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego, posiadający status „Zielonych Płuc Polski” Lasy Państwowe Nadleśnictwa Susz
Architektura i zabytki mały|Dworzec kolejowy Zabudowa miasta to w większości budynki nowoczesne, ponieważ większość cegły z zabudowy niemieckiej zostało wywiezionych po wojnie na odbudowę stolicy.
Rewitalizacja układu urbanistycznego starego miasta jest planowana w przyszłości.
Podczas II wojny światowej została zniszczona większa część zabudowy starego miasta ówczesnych Kisielic. Zachowanymi rejestrowanymi zabytkami miasta są: kościół parafialny pw. Matki Bożej Królowej Świata gmach szkoły podstawowej domy z pocz. XX w.
Inne obiekty w mieście to m.in.: mały|Urząd pocztowy dworzec Kisielice most kolejowy nieopodal Kisielic budynek poczty budynek po młynie miejskim
Demografia Według danych powierzchnia miasta wynosi 3,37 km, lokuje miasto na czterdziestej czwartej pozycji w woj. warmińsko-mazurskim oraz czterdziestym piątym co do liczby mieszkańców.
Dane z 30 czerwca 2012: Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 2 191 100 1094 49,94 1097 50,06Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 650,15 324,63 325,52
thumb|center|Piramida wieku mieszkańców Kisielic w 2014 roku
Gospodarka W Kisielicach występuje tylko jeden rodzaj gospodarki – spożywczy. Obecnie nie rozwija się inny podział gospodarki obok wymienionego. Gmina Kisielice jako pierwsza w Polsce osiągnęła samowystarczalność energetyczną, co zapewniły jej 54 turbiny wiatrowe o łącznej mocy prawie 100 MW (stan z IV 2015)Polskie wiatrakowo, Metro 16.04.2015..
Transport mały|Fragment DK 16 nieopodal Kisielic Znaczący węzeł drogowy województwa warmińsko-mazurskiego. W mieście krzyżują się następujące drogi krajowe i wojewódzkie:
droga krajowa nr 16 Dolna Grupa – Grudziądz – Kisielice – Iława – Olsztyn – Augustów droga wojewódzka nr 522 Górki – okolice Kisielic
Dworzec w Kisielicach obsługuje PKS Iława.
Oświata Szkoły podstawowe mały|Szkoła Podstawowa Szkoła Podstawowa im. Henryka Sienkiewicza w Kisielicach
Turystyka i sport Obiekty sportowe w mieście to stadion miejski, hala sportowa (w zespole szkół), boisko do siatkówki plażowej i kompleks boisk „Moje boisko – Orlik 2012 (boisko do siatkówki, kort tenisowy, boisko do piłki nożnej) otwarte w czerwcu 2011.
W mieście działa Międzyzakładowy Ludowy Klub Sportowy „Olimpia” z sekcjami piłki nożnej i siatkówki. W sezonie zimowym odbywa się Halowa Liga Piłki Nożnej.
Walory turystyczne: polodowcowe jeziora rynnowe w okolicach Gorynia i Trupla, lasy, pofałdowany teren. W pobliżu – Kwidzyn z zamkiem i katedrą; Prabuty z ruinami zamku Biskupów Pomezańskich i gotycką katedrą; Szymbark z ruinami zamku; Kamieniec z ruinami pałacu, gdzie w czasie kampanii 1806–1807 mieszkał Napoleon Bonaparte z Marią Walewską oraz Ogrodzieniec (niem. Neudeck) z ruinami pałacu pruskiego rodu Hindenburg, mieszkańcem pałacu był także Prezydent Republiki Weimarskiej Paul von Hindenburg. W okolicach miasta występuje kąpielisko miejskie na jeziorze Rakowym.
W mieście wybudowano promenadę widokową wokół jeziora miejskiego. Otwarcie miało miejsce w czerwcu 2011 roku.
Szlaki turystyczne Szlaki turystyczne przechodzące przez miasto: + Szlaki roweroweNazwaDługośćTrasa Czerwony 59,8 kmJezierzyce – Tynwałd – Rudzienice – Mątyki – Dąbrowa – Gromoty – Ławice – Dziarny – Iława – Wikielec – Radomek – Karaś – Szeplerzyzna – Wonna – Wólka Wielka – Skarszewo – Gulb – Trupel – Kisielice Żółty 130,1 kmAniołowo – Marianka – Pasłęk – Gołąbki – Rogajny – Surowe – Kwitajny – Zielno – Kronin – Wójtowizna – Zielonka Pasłęcka – Sambród – Leśnica – Małdyty – Zajezierze – Jarnołtowo – Bądki – Zalewo – Półwieś – Witoszewo – Bądze – Kamieniec – Olbrachtowo – Olbrachtówko – Michałowo – Susz – Bałoszyce – Łęgowo – Kisielice – Goryń Niebieski 26,1 kmKisielice – Krzywka – Wałdowo – Goryń – Trupel
thumb|Niebieski szlak rowerowy z Kisielic
Stowarzyszenia, do których należy miasto Łączy Nas Kanał Elbląski Związek Gmin Jeziorak Gmin Przyjaznych Energii Odnawialnej – z racji istniejącej od 2007 roku elektrowni wiatrowej nieopodal Łodygowa, która rozwija się w kierunku Jędrychowa i elektrowni opalanej biomasą, oraz planom biogazowi. Stowarzyszenie Gmin RP Euroregion Bałtyk Stowarzyszenie „Szesnastka”
Wspólnoty religijne mały|upright|Kościół Matki Bożej Królowej Świata Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe: Kościół Rzymskokatolicki (Kisielice należą do diecezji elbląskiej, która wchodzi w skład metropolii warmińskiej. Na terenie miasta istnieje Dekanat Susz). Kościół pw. MB Królowej Świata rok budowy: 1313 r., spalony, potem odbudowany w 1956 r. Świadkowie Jehowy Sala Królestwa Świadków Jehowymapa.targeo.pl: lokalizacja Sali Królestwa Świadków Jehowy.
Kaplice Kaplica komunalna przy kościele pw. MB Królowej Świata
Administracja mały|Urząd Miasta i Gminy Kisielice mają status miasta. Mieszkańcy Kisielic wybierają do swojej Rady Gminy 15 radnych. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest Urząd Miasta i Gminy mieszczący się przy ulicy Ignacego Daszyńskiego.
Władze Stan na 2024 r.:
Burmistrz – Beata Lejmanowicz
Honorowi Obywatele Miasta Paul von Hindenburg (20 – 21 czerwca 1931 roku – z okazji 600-lecia miasta) – prezydent Niemiec (1925–1934) mieszkający w pobliskiej wsi Ogrodzieniec Tadeusz Polaczuk (22 czerwca 2018 roku – z okazji 30-lecia przywrócenia praw miejskich) – były włodarz wsi, a następnie miasta, który doprowadził do przywrócenia Kisielicom praw miejskich.
Miasta partnerskie Miasto Kraj Data podpisania umowy Priekulė 25 sierpnia 2005
Zobacz też
Kisielice (stacja kolejowa) Radiowo-Telewizyjny Ośrodek Nadawczy (RTON) Kisielice Parafia Matki Bożej Królowej Świata w Kisielicach Cmentarz żydowski w Kisielicach Stanisław Sierakowski (poseł)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku Kategoria:Miasta w województwie warmińsko-mazurskim