Kutry rakietowe projektu 205 (kod NATO: Osa) – seria radzieckich kutrów rakietowych, produkowanych od lat 50 do lat 80 XX wieku. Łącznie powstało ponad 400 jednostek tego typu. Oprócz Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, służyły również w Polsce i wielu innych państwach. Szeroko rozpowszechniona potocznie jest nadana im w nomenklaturze NATO nazwa typu Osa.

Opis typu thumb|left|Radziecki kuter rakietowy projektu 205U Projekt kutra rakietowego projektu 205 zaplanowanego jako nosiciel przeciwokrętowych kierowanych pocisków rakietowych P-15, sprawdzonych po wojnie arabsko-izraelskiej w 1967 roku i podczas wojny indyjsko-pakistańskiej 1971 roku, powstał w leningradzkim Centralnym Biurze Konstrukcyjnym (CKB-5), a budowa miała miejsce w stoczniach w Leningradzie, Władywostoku i Rybińsku. W późniejszym czasie licencyjną produkcje podjęły także Chiny i Korea Północna. Okręty zostały zaplanowane jako nosiciele dla przeciwokrętowych kierowanych pocisków rakietowych P-15, które skonstruowano w biurze konstrukcyjnym MKB Raduga. Projekt miał niejawne oznaczenie kodowe Moskit.

Pierwsza generacja tych jednostek została określona w nomenklaturze NATO podtypem Osa-I, natomiast oznaczenie Osa-II zaczęto stosować w stosunku do okrętów proj. 205U, które różniły się od poprzedników mniejszymi cylindrycznymi wyrzutniami rakietowymi. Było to związane z wprowadzeniem zmodernizowanych pocisków przeciwokrętowych P-15U, mających składane skrzydła. Ostatnią istotną zmianą stało się wprowadzenie na uzbrojenie w latach 70 XX wieku rakiet P-15M (P-20) Termit, oznaczany proj. 205 Mod. (zmodyfikowany). Można wyróżnić następujące podprojekty omawianych jednostek pływających: 205U, 205T, 205EM, 205ET, 205Cz, 205EKB, 205ER, 205PE (poza 205U głównie eksperymentalne). Dla marynarki ZSRR zbudowano 177 kutrów rakietowych.

Kutry rakietowe projektu 205 mają ponad 200 t wyporności maksymalnej i długość około 40 m. Są jednostkami o niskiej wolnej burcie oraz niewysokiej i zaokrąglonej nadbudówce, ciągnącej się od zakończenia pokładu dziobowego do rufy. Czołową, podwyższoną część nadbudówki zajmuje główne stanowisko dowodzenia, a bezpośrednio za nim znajduje się konwencjonalny maszt z większością wyposażenia elektronicznego. W kierunku rufy ulokowane są kolejno niewielki maszt kratownicowy i podstawa z anteną radaru kierowania ogniem artylerii. Wyrzutnie pocisków przeciwokrętowych znajdują się po dwie na każdej burcie w okolicy śródokręcia i rufy. Pierwsza morska podwójna armata uniwersalna AK-230 ustawiona jest na dziobie, a druga mieści się bezpośrednio za nadbudówką na rufie.

Okręty tego typu otrzymały oprócz marynarki radzieckiej, polskiej i chińskiej także Algieria, Angola, Bułgaria, Egipt, Etiopia, Finlandia, Indie, Liban, Korea Północna, Kuba, Niemiecka Republika Demokratyczna, Rumunia, Somalia, Syria, Jemen Południowy, Jugosławia i Wietnam. W 1999 roku w służbie bojowej pozostawało około 100 jednostek.

Na podstawie kutrów rakietowych projektu 205 powstały kutry zwalczania okrętów podwodnych projektu 205P (według NATO: typ Stenka), a także wodoloty torpedowe proj. 206M i rakietowe proj. 206MR.

Nieliczne okręty, przestarzałe jako kutry rakietowe, zostały w latach 90. przebudowane na patrolowce, po zdjęciu wyrzutni rakiet i modyfikacji uzbrojenia (wśród nich trzy polskie i łotewski „Zibens”).

Okręty polskie thumb|left|Odpalenie rakiety z polskiego kutra rakietowego proj. 205 Marynarka Wojenna Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej stała się odbiorcą 13 kutrów pierwszej generacji projektu 205. Były one wcielane do służby w latach 1964-1975. Otrzymały imiona od nadmorskich miast, z jednym wyjątkiem – Oksywiem, które jest dzielnicą Gdyni. Początkowo wchodziły w skład 3 Brygady Kutrów Torpedowych, a od 1971 roku 3 Flotylli Okrętów. Z upływem lat okręty utraciły wartość bojową. Wycofywanie ich ze służby rozpoczęto w 1984 roku, a zakończono w 2006 roku skreśleniem z listy floty dwóch ostatnich jednostek.

Jesienią 2008 roku zdecydowano o zachowaniu ORP "Władysławowo", jako okrętu muzeum. W marcu 2010 roku został przeholowany do Kołobrzegu i tam ustawiony na lądzie, jako eksponat skansenu morskiego będącego oddziałem Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu.

thumb|center|OORP "Dziwnów", "Świnoujście" i "Władysławowo"

Nazwa okrętu Numer burtowy Wcielenie Wycofanie ORP "Hel" 421 14 stycznia 1964 1984 ORP "Gdańsk" 422 9 września 1964 1989 ORP "Gdynia" 423 7 września 1965 15 listopada 1989 ORP "Kołobrzeg" 424 12 listopada 1965 15 czerwca 1993 ORP "Szczecin" 425 17 stycznia 1966 1990 ORP "Elbląg" 426 14 września 1966 1990 ORP "Puck" 427 30 października 1967 7 lutego 2003 ORP "Ustka" 428 30 września 1968 2 października 2000 ORP "Oksywie" 429 10 grudnia 1971 2 października 2000 ORP "Darłowo" 430 20 stycznia 1972 7 lutego 2003 ORP "Świnoujście" 431 13 stycznia 1973 31 marca 2006 ORP "Dziwnów" 432 27 stycznia 1975 17 czerwca 2004 ORP "Władysławowo" 433 13 listopada 1975 2006

Dane taktyczno-techniczne Wyporność: standardowa: 172 t pełna: 210 t maksymalna: 220 t Długość : 38,6 m Szerokość: 7,6 m Zanurzenie: 2,7 m Wysokość: 9 m Napęd: rodzaj: trzy silniki wysokoprężne M503A2 lub M503A3 o mocy 2940 kW każdy. dwa w pierwszej maszynowni napędzają zewnętrzne śruby trzeci w drugiej maszynowni napędza środkową śrubę pędniki: trzy śruby napędowe Prędkość: marszowa: 15 w maksymalna: 37 w Zasięg: 800 Mm przy prędkości 25 w 400 Mm przy prędkości 34 w Autonomiczność: 5 dób Załoga: 30 osób

Uzbrojenie 4x1 wyrzutnie przeciwokrętowych kierowanych pocisków rakietowych P-15 lub P-20 (Kod NATO: SS-N-2A/C Styx/Modified Styx) 1x4 wyrzutnia przeciwlotniczych kierowanych pocisków rakietowych Strzała-2M (Kod NATO: SA-N-5 Grail) 2x2 morskie armaty uniwersalne kalibru 30 mm AK-230

Wyposażenie elektroniczne stacja radiolokacyjna wykrywania celów Rangout (Kod NATO: Square Tie) system kierowania strzelaniem rakietowym Klon-205 system kierowania uzbrojeniem artyleryjskim MR-104 Ryś (Kod NATO: Drum Tilt)

Przypisy

Bibliografia

Keith Faulkner. Jane's Okręty Wojenne. Przewodnik encyklopedyczny. Wydanie I. Tłumaczenie Jane's Warship Recognition Guide. Przekład: Apoloniusz Siekański. Wydawnictwo Zysk i S-ka. Poznań 2004. .

Kategoria:Typy kutrów rakietowych Kategoria:Okręty według projektów