Anna Karenina (ros. Анна Каренина) – klasyczna powieść psychologiczna rosyjskiego pisarza Lwa Tołstoja.
Powieść powstała w latach 1873–1877, została wydana w latach 1875–1877, a polskie wydanie ukazało się w latach 1898–1900, w przekładzie J. Wołowskiego.
Powstało wiele adaptacji filmowych opartych na tej powieści zarówno rosyjskich jak i międzynarodowych m.in. w 1997 z Sophie Marceau czy w 2012 z Keirą Knightley.
Bohaterowie powieści thumb|Greta Garbo w roli Anny Kareniny w filmowej adaptacji powieści z 1935 thumb|Spotkanie Anny Kareniny z synem, ilustracja do pierwszego wydania powieści, Michaił Wrubel, 1878 Anna Arkadiewna Karenina (z domu księżniczka Obłońska) – młoda żona Aleksieja Karenina i matka ośmioletniego Sierioży (a także, później, maleńkiej Anny, której ojcem jest Aleksy Wroński). Jej mąż piastuje wysokie stanowisko w Petersburgu, dzięki czemu Anna obraca się w kręgach liczących się rosyjskich rodów; cieszy się w tym towarzystwie sympatią. Odznacza się urodą i elegancją. Jest osobą energiczną i stanowczą, a przy tym – wspaniałą matką i dobrą żoną; mąż jednak nie darzy jej wielką miłością, a właśnie za tym uczuciem Anna tak bardzo tęskni. Pewnego dnia na dworcu Anna Karenina spotyka młodego kawalera, hrabiego Aleksego Wrońskiego; w sercach dwojga młodych od pierwszego spojrzenia budzi się gorąca wzajemna miłość. Anna, świadoma swych obowiązków względem męża usiłuje walczyć z nowo powstałym uczuciem, Wroński zaś – choć także zdaje sobie sprawę z powagi sytuacji – postępuje przeciwnie i przy każdym spotkaniu daje młodej kobiecie do zrozumienia, że ją kocha. Jego wyznania sprawiają, że budzi się w niej „ożywczy płomień”. Anna ulega potędze uczucia i choć wie, że to niemoralne, to zostaje kochanką Wrońskiego. W końcu, walcząc ze wstydem i świadomością swego upokorzenia, dochodzi do wniosku, że miłość jego jest „jedyną rzeczą w życiu, która ją obchodzi”, porzuca więc dlań męża i synka. Czekając, aż małżonek przystanie na rozwód, żyje z Wrońskim w wolnym związku, w którym przez pewien czas – mimo świadomości, że sytuacja jej jest moralnie nie do przyjęcia – czuje się nawet spełniona i kochana. Ku rozpaczy Anny, Karenin odmawia zgody na rozwód, a ponadto nie zezwala niewiernej żonie na kontakty z synkiem, Sieriożą, którego ona gorąco kocha. Anna zostaje wykluczona z towarzystwa, które widzi w niej kobietę upadłą, podczas gdy jej kochanka, Wrońskiego społeczne potępienie nie spotyka. Kobieta popada w depresję, którą potęguje ogarniająca ją z nagła paląca zazdrość o kochanka. Coraz silniejsze przekonanie, że Wroński przestał ją kochać, popycha ją ku zgubnemu postępkowi – samobójstwu (Anna rzuca się pod pociąg).
Wroński o Annie Kareninie: Jakby istotę jej wypełniał jakiś nadmiar, który przejawiał się to w blasku jej oczu, to w uśmiechu – jakby wbrew jej woli.
Księżna Miagkaja o Annie Kareninie: To przeurocza kobieta.
Dolly o Kareninach: W całej treści (ich) życia rodzinnego był jakiś fałsz.
Aleksiej Kiriłłowicz Wroński – młody hrabia, przedstawiany jako najświetniejszy przykład „pozłacanej petersburskiej młodzieży”: bogaty, przystojny, wykształcony i miły. Ojciec księżniczki Kitty Szczerbackiej mówi jednak o nim: „Widzę trzpiota, wiercipiętę, który chce się tylko bawić”. Hrabia dzieli ludzi na dwie kategorie: „niżsi” to ludzie w jego mniemaniu pospolici, nudni i śmieszni, którzy uważają, że mężczyzna powinien być wierny żonie, według których dziewczęta mają być niewinne, kobiety – cnotliwe, mężczyźni zaś – energiczni, dzielni, dbający o dom i wychowanie dzieci. Są to w odczuciu hrabiego ludzie staroświeccy, głoszący brednie. Druga grupa to ludzie „wyżsi”, do których Wroński zalicza samego siebie – przystojni, eleganccy, nieliczący się z pieniędzmi, folgujący swym namiętnościom, a lekceważący wszystko inne, wreszcie – umiejący cieszyć się z życia, odważni i otwarci na nowe. Gdy Wroński zakochuje się w Annie, to nie zważa na nieuniknione konsekwencje tego uczucia. Kocha ją prawdziwie. „To nie był chwilowy szał” – pisze Tołstoj – „Anna była mu droższa niż życie”. Dla niej odrzuca możliwość zrobienia świetnej kariery wojskowej. Z czasem jednak gwałtowne napady zazdrości kochanki osłabiają jego miłość i namiętność do niej.
Stiepan Arkadiewicz Obłoński, nazywany Stiwą – brat Anny Kareniny, mąż Darii Aleksandrownej ze Szczerbackich, ojciec siedmiorga dzieci (z których przy życiu pozostało pięcioro). Zdradzał żonę z francuską guwernantką swych dzieci, co doprowadziło do konfliktu między małżonkami, dzięki pomocy Anny Stiwie udało się jednak uzyskać przebaczenie żony. Mieszka i pracuje w Moskwie jako naczelnik jednego z rosyjskich urzędów (pracę otrzymał dzięki szwagrowi, Aleksemu Kareninowi). Stiwa Obłoński jest człowiekiem wesołego usposobienia, bezpośrednim, o sympatycznym obejściu; jest jednak również egocentrykiem i hedonistą, dbającym tylko o własną wygodę. Fakt, że swym postępowaniem boleśnie rani kochającą go Darię, wcale Stiwy nie martwi; ból sprawia mu tylko sam widok jej rozpaczy. Romansu z guwernantką nie wstydzi się, żałuje jedynie, że nie potrafił go przed żoną lepiej ukryć. Stiwa zawsze podziela zdanie większości i wraz z nią zmienia poglądy, dzięki czemu nigdy nikomu się nie naraża. Ze wszystkimi jest na „ty”, wszystkich traktuje jednakowo, co zjednuje mu sympatię otoczenia. Z połową Moskwy i Petersburga jest spokrewniony lub zaprzyjaźniony, zawsze więc może liczyć na pomoc swego środowiska, w którym wszyscy „albo byli, albo stali się możnymi tego świata”. Obłoński nie lubi fałszu, udawania, a poza tym – wszystkiego, co nie daje mu przyjemności. Dążenie do owej przyjemności jest bardzo kosztowne, rodzina więc powoli pogrąża się w długach, lecz Stiwy to nie obchodzi. Nie chodzi on też do kościoła, bo nie lubi straszenia przyszłym światem, skoro przecież na tym można żyć wesoło.
Daria Aleksandrowna Obłońska (nazywana Dolly) – najstarsza z sióstr Szczerbackich, żona Stiwy. Gdy dowiaduje się o jego romansie z guwernantką, bliska jest decyzji o odejściu od męża, ale po interwencji Anny Kareniny przebacza mu. Jest w małżeństwie nieszczęśliwa, lecz jednocześnie wie, że nie mogłaby opuścić Stiwy, bo nadal go kocha. Zarazem jednak wie i czuje także to, że mąż nie odwzajemnia jej miłości, a jego skrucha po romansie z guwernantką nie jest tak naprawdę szczera – jest po prostu odruchem, który podyktowało jego współczucie i litość dla niej oraz pragnienie, by mieć w domu spokój. Mimo że w jakiś czas po pojednaniu Stiwa znów poczyna ją zdradzać, Dolly (choć pogardza zarówno nim, jak i – za słabość – sobą samą) już go nie opuszcza.
Aleksiej Aleksandrowicz Karenin – mąż Anny Kareniny, starszy od niej o 20 lat; ojciec Sierioży. Zajmuje bardzo wysoką funkcję państwową, jest uczciwy, pobożny, błyskotliwy, poważny, inteligentny i silnie trzyma się zasad moralnych; społeczeństwo szanuje go. Od Wrońskiego odróżnia go więc niemal wszystko. Obłoński mówi o nim: „Jest to człowiek konserwatywny, ale wielkiej zacności”. Anna zaś uważa męża za niezdolnego do miłości („Gdyby nie znał miłości ze słyszenia, nigdy nie użyłby tego wyrazu”), choć przyznaje zarazem, że jest on mimo wszystko dobry, prawy, szlachetny i wybitny w swej specjalności. Zanim zaczął się obawiać, że żona go zdradza, nigdy nie myślał o niej jako o osobie mogącej posiadać własne poglądy i pragnienia. Uważał, że zastanawianie się nad tym, co Anna czuje jest szkodliwe i niebezpieczne – sądził, że to „kwestia jej sumienia”. W rzeczywistości żony nie rozumie, nigdy też nie dał jej miłości. Gdy mówi do niej, używa tonu, jakby kogoś przedrzeźniał, np. „Jak dobrze się złożyło, że miałem właśnie pół godziny, żeby cię przywitać i dać ci wyraz moich uczuć”. Karenin jest przekonany, że Anna zawsze będzie go kochała, przeraża go więc zrodzona pod wpływem zaskakujących go wydarzeń myśl, że mógłby zostać przez żonę zdradzony. Dowiedziawszy się o romansie Anny z hrabią Wrońskim, jak również (wkrótce potem) o jej ciąży, nie wyraża (przez pewien czas rozważanej) zgody na rozwód, świadom, że takie posunięcie mogłoby zniszczyć jego nieskazitelną reputację.
Katarzyna Aleksandrowna Lewina (nazywana Kitty) – najmłodsza z sióstr Szczerbackich, ulubienica ojca. Na salonach zaczęła pojawiać się rok przed akcją powieści. Obecnie ma lat 18 i olbrzymie powodzenie w towarzystwie. Początkowo przekonana, że kocha Wrońskiego odmawia ręki Konstantemu Lewinowi, którego przecież – czego nie wydaje się do końca świadoma – naprawdę kocha. Gdy Wroński wyjeżdża za Anną do Petersburga, Kitty załamuje się, po pobycie za granicą dochodzi jednak w końcu do siebie. Wróciwszy, przyjmuje ponowne oświadczyny nadal zakochanego w niej Lewina. Biorą ślub, a po pewnym czasie przychodzi na świat ich syn, Dymitr.
Konstanty Dmitricz Lewin – członek starego szlacheckiego rodu. Po wielu latach znajomości zakochuje się w dużo młodszej od siebie Kitty z książęcego rodu Szczerbackich. Po jej początkowej odmowie zostaje w końcu przyjęty i żeni się z nią. Mieszka na wsi, tam też pracuje. Ma dwójkę rodzonego rodzeństwa – brata i siostrę – oraz starszego brata przyrodniego. Kostia jest gwałtowny i ambitny, interesuje się nauką, jest dobrym gospodarzem, przyjaźni się z chłopami i pomaga im w pracy. Gardzi służbą publiczną, ponieważ chciałby, by praca zawsze miała określony cel. Lewin pragnie życia rodzinnego, a miłość jest dla niego możliwa tylko w małżeństwie. Chciałby, aby przyszła żona była kopią jego matki – istotą tworzącą i spajającą rodzinę. Książę Szczerbacki bardzo go ceni, księżna zaś – nie rozumie go i pragnie, by córka poślubiła Wrońskiego. Mikołaj, rodzony brat Konstantego, jest chorym na gruźlicę alkoholikiem. Ma poglądy socjalistyczne i mieszka z byłą prostytutką. Kostia chce mu pomóc. Proponuje mu wspólne zamieszkanie na wsi, nie zważając na możliwość wywołania w ten sposób skandalu.
Natalia Aleksandrowna Lwowa (nazywana Natalie) – druga córka księżnej i księcia Szczerbackich, młodsza siostra Darii i starsza Katarzyny. Została żoną dyplomaty księcia Lwowa.
Mikołaj Szczerbacki – stryjeczny brat sióstr Szczerbackich.
Siergiej Aleksiejewicz Karenin, nazywany Sieriożą – syn Anny i Aleksego Kareninów.
Treść powieści Powieść składa się z ośmiu części. Opowiada historię trzech szlacheckich rodzin: księcia Stiepana Obłońskiego i jego żony Darii (Dolly), Kitty (młodszej siostry Dolly) i właściciela ziemskiego Konstantego Lewina oraz Anny Kareniny, siostry księcia Obłońskiego. Lewin kocha Kitty, Kitty Wrońskiego, Wroński zaś – Annę. Anna jest siostrą Obłońskiego, a jego żona siostrą Kitty – ten schemat niejako spaja dwa różne wątki: Anny i Lewina.
Tom pierwszy Część pierwsza Akcja zaczyna się wraz z kryzysem małżeńskim Stiepana Obłońskiego i Dolly spowodowanego romansem księcia. Upokorzona i zrozpaczona Dolly zamierza się rozwieść i wyprowadzić wraz z dziećmi do matki. Ma obecnie 34 lata i po siedmiu porodach jest już nieco podstarzała. Zdrada bardzo ją boli, ponieważ uważa ją za „świadomą i przebiegłą”. „Przecież ona (kochanka) – mówi Dolly – jest młoda i ładna, a mnie moją młodość i urodę zabrano. A kto zabrał? On i jego dzieci. Odsłużyłam swoje i w służbę włożyłam całą siebie, a jemu teraz oczywiście milsze jest młodsze stworzenie […]. Jakże mogę przebaczyć, jakże mogę być teraz znowu jego żoną? Po niej? Pożycie z nim będzie dla mnie udręczeniem dlatego właśnie, że miniona moja miłość do niego jest mi tak droga”. Obłoński tymczasem przejmuje się przede wszystkim zmianą w swoim ustalonym trybie życia. Nie odczuwa żadnych wyrzutów sumienia. Nie kocha już Dolly, ponieważ przestała go pociągać, a on nie jest w stanie uczynić z siebie starca niezdolnego do miłości. Mówi do Lewina: „Żona się starzeje, a człowiek jest pełen życia. Ani się nie obejrzysz, a już czujesz, że nie jesteś w stanie kochać żony prawdziwą miłością, mimo całego dla niej szacunku”.