Cyzelowanie – rodzaj artystycznej obróbki plastycznej metalowych rzeźb i wyrobów rzemiosła artystycznego, wykutych, odlanych, tłoczonych lub wyoblanych.
Metoda ta ma zastosowanie do: wykończenia i nadania ostatecznego kształtu odlewom poprzez usunięcie niedokładności i nierówności, wydobycia szczegółów ozdób i rysunku ornamentu, nadania powierzchni odpowiedniej (z reguły gładkiej) faktury, wykonywania wklęsło-wypukłych wzorów i rysunków artystycznych poprzez wybijanie ich w blasze za pomocą narzędzi zwanych puncami cyzelerskimi (stosowane do zdobienia m.in.: pater, cukiernic, kielichów, tac, wazonów, ram luster).
Do wykończenia powierzchni oprócz punc cyzelerskich używane są różnego rodzaju pilniki, dłuta, skrobaki, młotki, tarcze polerskie.
W XIX w. wyodrębnił się we Francji dział rzemiosła, zwany cyzelatorstwem, skupiający rzemieślników-cyzelerów, trudniących się wyłącznie cyzelowaniem.
W niektórych przypadkach słowo cyzelowanie odnosi się do modyfikowania raz ustalonej konfiguracji, zgodnie z bardziej doprecyzowanymi wymaganiami, dopracowywanie z pedantyczną drobiazgowością.
Słowo "cyzelowanie" pochodzi od francuskiego ciseau (przecinak, dłuto) lub ciseler (rzeźbić). Została zaadaptowana do języka polskiego prawdopodobnie poprzez niemieckie ziselieren. Nazwa zawodu to cyzelatorstwo albo cyzelerstwo, a jego przedstawiciel to cyzeler. Znanym mistrzem cyzelerem był m.in. włoski złotnik i rzeźbiarz renesansowy Benvenuto Cellini.
Zobacz też Józef Hakowski.
Przypisy Sztuka świata. T. 17. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, . Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. Krystyna Zwolińska, Zasław Malicki: Mały słownik terminów plastycznych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1974. Władysław Kopaliński: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1989.
Bibliografia Hasło w Słowniku Języka Polskiego
Kategoria:Rzemiosło artystyczne Kategoria:Technologia Kategoria:Złotnictwo