thumb|250px|Adam i Ewa 1 poł. XVII w., Muzeum Narodowe w Warszawie thumb|250px|Porwanie Europy (1615-16), Gemäldegalerie, Berlin thumb|250px|Powrót Świętej Rodziny z Egiptu (1616), Gemäldegalerie, Berlin thumb|250px|Satyr u chłopów (1620), Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique, Bruksela thumb|250px|Rodzina artysty (ok. 1621), Prado, Madryt thumb|250px|Król pije (1638) thumb|250px|Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają (1638-40), Luwr, Paryż thumb|250px|Prometeusz w okowach (1640), Wallraf-Richartz-Museum, Kolonia thumb|250px|Triumf księcia Fryderyka Henryka Orańskiego (1651), Muzeum Narodowe w Warszawie
Jacob Jordaens (ur. 19 maja 1593 w Antwerpii, zm. 18 października 1678 tamże) – flamandzki malarz, projektant tapiserii i rysownik, najwybitniejszy, obok Petera Paula Rubensa i Antoona van Dycka, przedstawiciel flamandzkiego malarstwa barokowego.
Życiorys Był najstarszym synem kupca bławatnego Jacoba Jordaensa. Przez całe życie związany był ze swym rodzinnym miastem. Jesienią 1607 wstąpił do pracowni antwerpskiego mistrza Adama van Noorta, który później został jego teściem. W 1615 został przyjęty do cechu św. Łukasza. W 1616 poślubił Catharinę, najstarszą córkę Adama van Noorta, z którą miał troje dzieci: Elisabeth, Jacoba i Annę Catharinę. W 1618 przeprowadził się do własnego domu. Wkrótce otworzył własną pracownię, w której zatrudniał dużą grupę współpracowników. W 1621 został mianowany starszym cechu św. Łukasza. W 1633 zmarła matka Jacoba, w 1659 – żona Catharina. Około 1655 zmienił wyznanie, przeszedł na kalwinizm. Zmarł w wieku 85 lat podczas szalejącej w Antwerpii epidemii. Należał do najbogatszych obywateli miasta, posiadał kilka domów. Realizował liczne zamówienia z całej Europy m.in. królowej Szwecji Krystyny, króla Hiszpanii Filipa IV, królowej angielskiej Henrietty Marii, króla szwedzkiego Karola Gustawa.
Tworzył portrety, sceny rodzajowe, mitologiczne, alegoryczne i religijne. Wykonywał także dekoracje malarskie wnętrz (pałac Huis ten Bosch koło Hagi) oraz kartony do tapiserii.
W swojej twórczości przejawiał skłonność do realistycznego traktowania postaci, podkreślaną jędrnym, wyrazistym modelunkiem i jaskrawą kolorystyką oraz zamiłowanie do wypełnienia całej powierzchni obrazu dużymi i licznymi figurami. W późniejszych jego dziełach kompozycja stała się mniej stłoczona, a koloryt bardziej zharmonizowany. Początkowo stosował w swoich pracach efekty luministyczne Caravaggia, w późniejszym okresie pozostawał pod silnym wpływem Petera Paula Rubensa, z którym współpracował.
Z upodobaniem malował liczne wersje trzech tematów: Satyr i wieśniak (epizod z bajki Ezopa), Koncert rodzinny (ilustracja flamandzkiego przysłowia „Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają” – odpowiednik polskiego „Jaki ojciec, taki syn”) oraz Król pije lub Fasolowy król (temat z tradycji ludowej, przedstawiający święto króla fasoli, które we Flandrii obchodzono w dzień Trzech Króli, ilustrujący tezę: „Nikt nie jest bardziej podobny wariatowi niż pijany”). Twórczość Jordaensa związana była silnie z tradycją rodzimą. Sceny religijne i mityczne często przedstawiał jako wydarzenia współczesne, których bohaterem był lud flamandzki. Jego indywidualność najlepiej ukazują obrazy będące pochwałą flamandzkiej żywiołowej radości życia.
Wybrane dzieła
Adam i Ewa – 1 poł. XVII w., olej na płótnie, 112,5 × 154 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Apostoł Paweł i Barnaba w Listrze – 1616, olej na płótnie, 151 × 233 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg Artysta i jego rodzina w ogrodzie – ok. 1621, olej na płótnie, 181 × 187 cm, Prado, Madryt Alegoria płodności – 1625-1628, olej na płótnie, 197 × 225,4 cm, Wallace Collection, Londyn Alegoria płodności ziemi – ok. 1623, olej na płótnie, 180 × 214 cm, Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela Apostoł Paweł i Barnaba w Listrze – 1645, olej na płótnie, 172 × 242 cm, Akademie der Bildenden Kuenste, Wiedeń Autoportret z rodzicami, bratem i siostrą – 1615, olej na płótnie, Ermitaż, Sankt Petersburg Chrystus jako ogrodnik spotyka trzy Marie – (ok. 1616), olej na desce, 107 × 90,5 cm, Gemäldegalerie, Berlin Córki Cekropsa znajdują Erichtoniosa – 1617, olej na płótnie, 172 × 283 cm, Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych, Antwerpia Czterej Ewangeliści – 1620-1625, olej na płótnie, 133 × 118 cm, Luwr, Paryż Diana i Akteon – ok. 1640, olej na płótnie, 53,5 × 75,5 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie Diogenes z latarnią – ok. 1642, olej na płótnie, 233 × 349 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie Głowa starej kobiety – 1620, olej na desce, Musée des Beaux-Arts, Nancy Hiob – ok. 1620, olej na desce, 107 × 92 cm, Institute of Arts, Dietroit Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają lub Koncert rodzinny – 1638-1640, olej na płótnie, 153 × 290 cm, Musée des Braux-Arts, Valenciennes Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają lub Koncert rodzinny – 1640-1645, olej na płótnie, 145,5 × 218 cm, National Gallery of Canada, Ottawa Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają lub Koncert rodzinny – olej na płótnie, 168,5 × 205 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają lub Koncert rodzinny – 1638, olej na płótnie, 128 × 192 cm, Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych, Antwerpia Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają lub Koncert rodzinny – 1638-1640, olej na płótnie, 154 × 208 cm, Luwr, Paryż Jezus wypędzający kupców ze świątyni – ok. 1650, olej na płótnie, 288 × 436 cm, Luwr, Paryż Król pije lub Fasolowy król – 1638, olej na płótnie, 157 × 211 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg Król pije lub Fasolowy król – 1638-1640, olej na płótnie, 152 × 204 cm, Luwr, Paryż Król pije lub Fasolowy król – ok. 1640, olej na płótnie, 156 × 210 cm, Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela Król pije lub Fasolowy król – 1635-1655, olej na płótnie, 243 × 373 cm, Staatliche Museum, Kassel Król pije lub Fasolowy król – ok. 1655, olej na płótnie, 242 × 300 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń Kupidyn i śpiąca nimfa – olej na płótnie, 167 × 161cm, Muzeum Sztuki Zachodu i Wschodu, Kijów Kuszenie Marii Magdaleny – 1618-1620, olej na desce, 125 × 97 cm, Musée des Beaux-Arts, Lille Madonna z Dzieciątkiem, małym św. Janem i jego rodzicami – 1616-1617, olej na płótnie, 114 × 153 cm, National Gallery w Londynie Madonna z Dzieciątkiem w girlandzie kwiatów – ok. 1618, olej na płótnie, Ermitaż, Sankt Petersburg Meleager i Atalanta – 1618, olej na płótnie, 152 × 120 cm, Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych, Antwerpia Merkury i Argus – ok. 1620, olej na płótnie, 202 × 241 cm, Musée des Beaux-Arts, Lyon Odpoczynek Diany – 1640, olej na płótnie, 150 × 200 cm, Luwr, Paryż Odyseusz i Kirke – 1630-1635, olej na płótnie, 86 × 105,5 cm, Muzeum Sztuki w Bazylei Ofiara dla Ceres – ok. 1619, olej na płótnie, 165 × 112 cm, Prado, Madryt Ofiara Izaaka – 1625-1630, olej na płótnie, 242 × 155 cm, Pinacoteca di Brera, Mediolan Pan i Syrinks – 1625, olej na płótnie, Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych, Antwerpia Portret damy – ok. 1660, olej na płótnie, 68 × 50 cm, Uffizi, Florencja Portret mężczyzny – 1624, olej na desce, 105,5 × 73,5 cm, National Gallery of Art, Waszyngton Portret starego mężczyzny – ok. 1637, olej na płótnie, 154 × 118,5 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg Portret 73-letniego mężczyzny – 1641, olej na płótnie, Thyssen-Bornemisza Collection, Lugano-Castagnola Porwanie Europy – 1615-1516, olej na płótnie, 273 × 235 cm, Gemäldegalerie, Berlin Porwanie Europy – 1643, olej na płótnie, 172.1 × 190 cm, Musée des Beaux-Arts, Lille Powrót Świętej Rodziny z Egiptu – 1616, olej na dębie, 63 × 50 cm, Gemäldegalerie, Berlin Prom do Antwerpii – 1623, olej na płótnie. Statens Museum for Kunst, Kopenhaga Prometeusz w okowach – ok. 1640, olej na płótnie, 245 × 178 cm, Wallraf-Richartz-Museum, Kolonia Pietà – 1650-1660, olej na płótnie, 221 × 169 cm, Prado, Madryt Mały Jowisz karmiony mlekiem Amaltei – 1630-1635, olej na płótnie, 150 × 203 cm, Luwr, Paryż Merkury i Argus – ok. 1640, olej na płótnie, 121,3 × 184,8 cm, Norton Simon Museum, Pasadena Myśliwy z psami – 1635, olej na płótnie, 79 × 120 cm, Musée des Beaux-Arts, Lille Neptun stwarzający konia – 1640-1650, olej na płótnie, 67 × 131 cm, Galleria Palatina, Florencja Satyr u chłopów – 1620, olej na płótnie, 123 × 205 cm, Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie Satyr u chłopów – ok. 1620, olej na płótnie, 188 × 168 cm, Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela Satyr u chłopów – ok. 1620, olej na płótnie, 171 × 194 cm, Staatliche Museum, Kassel Satyr u chłopów – 1620, olej na płótnie, 125 × 96 cm, Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie Satyr u chłopów – 1620-1621, olej na płótnie, 174 × 203,5 cm, Stara Pinakoteka, Monachium Satyr u chłopów – ok. 1625, olej na płótnie, Muzeum Sztuk Pięknych, Budapeszt Satyr i wieśniak – 1640-1645, olej na płótnie, 130 × 172 cm, Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela Satyr grający na fujarce – 1620-1621, olej na płótnie, 64,3 × 49,3 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Sąd Ostateczny – 1653, olej na płótnie, 391 × 300 cm, Luwr, Paryż Studium dziecka – 1626, olej na płótnie, 38,3 × 28,3 cm Muzeum Narodowe – Oddział Sztuki Dawnej, Gdańsk Studium pięciu krów – ok. 1625, olej na płótnie, 66 × 82 cm. Musée des Beaux-Arts, Lille Syn marnotrawny – ok. 1640, olej na płótnie, 326 × 369 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie Święta Rodzina w otoczeniu aniołów – 1616-1617, olej na płótnie, 106 × 222 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Święta Rodzina z aniołem – 1618-1628, olej na płótnie, 90 × 103 cm, Muzeum Thyssen-Bornemisza, Madryt Święta Rodzina z małym św. Janem – 1620-1625, olej na płótnie, 123 × 93,9 cm, National Gallery w Londynie Św. Iwon, patron adwokatów – 1645, olej na płótnie, 103 × 129,5 cm, Musées Royaux des Braux-Arts, Bruksela Święty Iwo, patron prawników – olej na płótnie, Muzeum Narodowe we Wrocławiu Triumf księcia Fryderyka Henryka Orańskiego – 1651, olej na płótnie, 110 × 117,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Triumf Eucharystii – ok. 1630, olej na płótnie, 285 × 235,1 cm, Narodowa Galeria Irlandii, Dublin Wieczerza w Emaus – 1645-65, olej na płótnie, 198,5 × 211,5 cm, Narodowa Galeria Irlandii, Dublin Uczta Kleopatry – 1653, olej na płótnie, 156,4 × 149,3 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg Ulisses w jaskini Polifema – 1630, olej na płótnie, 76 × 96 cm, Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie
Zobacz też Frans Hals – porównaj zupełnie odmienny sposób portretowania u współczesnego Jordaensowi malarza – Fransa Halsa (który w przeciwieństwie do opisywanego artysty nie stosował metafor i alegorii, nawiązań mitologicznych i religijnych)
Przypisy
Bibliografia Andrée Boudier, Jacob Jordaens, Wrocław: Eaglemoss Polska, 2001 (Wielcy Malarze ; nr 152) Robert Genaille, Sztuka flamandzka i belgijska, Warszawa: WAiF, 1976 s. 220–223. Robert Genaille, Maciej Monkiewicz, Antoni Ziemba: Encyklopedia malarstwa flamandzkiego i holenderskiego, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe; Wyd. Naukowe PWN, 2001. . Historia sztuki świata, t. 5, Warszawa: Muza SA, 2000. . Leksykon malarstwa od A do Z, Warszawa: Muza S.A., 1992. . Malarstwo flamandzkie doby Rubensa, van Dycka i Jordaensa 1608-1678, red. Antoni Ziemba, Warszawa: Muzeum Narodowe, 2007. . Maciej Monkiewicz, Jordaens Jacob, [w:] Religia, t. 5, Warszawa: Wyd. Nauk. PWN, 2002. . Bożena Noworyta-Kuklińska, Jordaens Jacob, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 8, Lublin: Tow. Nauk. KUL, 2000. . Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007. . Sztuka świata, t. 12, Leksykon A-K, Warszawa: Arkady, 1998. . Stefano Zuffi, Wielki słownik malarzy, t. 2, Warszawa: HPS, 2006. .
Linki zewnętrzne Światowa galeria, gdzie można znaleźć obrazy Jordaensa (eng)
Kategoria:Flamandzcy malarze barokowi Kategoria:Ludzie urodzeni w Antwerpii Kategoria:Urodzeni w 1593 Kategoria:Zmarli w 1678