thumb|Ostrożeń krótkołodygowy thumb|Ostrożeń polny thumb|Ostrożeń lepki Ostrożeń (Cirsium Mill.) – rodzaj roślin należący do rodziny astrowatych. Obejmuje ok. 250 do 450 gatunków. Zasięg rodzaju obejmuje niemal całą półkulę północną. W Polsce rośnie 13 gatunków. W polskiej taksonomii ludowej rośliny te często określane są mianem ostu. W tekstach poprawnościowych słowo ostrożeń jest odmieniane z e ruchomym (dopełniacz: ostrożnia), natomiast w literaturze botanicznej zwykle e jest zachowywane w odmianie (dopełniacz: ostrożenia).
Szereg gatunków to uciążliwe chwasty w uprawach i gatunki inwazyjne zawleczone poza swój pierwotny zasięg. Nieliczne wykorzystywane są jako rośliny ozdobne i jadalne. Rdzeń pędów różnych gatunków północnoamerykańskich był spożywany przez Indian. Młode pędy ostrożenia błotnego jadane były w sałatkach. Jadalne są także bulwiaste korzenie ostrożenia bulwiastego Cirsium tuberosum (przechowywane i spożywane zimą).
Rozmieszczenie geograficzne thumb|Ostrożeń siwy thumb|Ostrożeń głowacz thumb|Ostrożeń warzywny Zasięg rodzaju obejmuje niemal całą Europę (na Islandii występują tylko rośliny introdukowane), Azję (bez południowych krańców kontynentu), Amerykę Północną (na Antylach tylko rośliny introdukowane), północno-zachodnią Amerykę Południową (Kolumbię) oraz północną i wschodnią Afrykę. Ponad 60 gatunków rośnie w Europie oraz w Ameryce Północnej na północ od Meksyku. Przedstawiciele rodzaju jako rośliny introdukowane rosną w południowej i zachodniej części Ameryki Południowej, w południowej Afryce oraz w Australii i Nowej Zelandii.
Gatunki flory Polski ostrożeń błotny Cirsium palustre (L.) Scop. ostrożeń dwubarwny, o. różnolistny Cirsium helenoides (L.) Hill ostrożeń głowacz Cirsium eriophorum (L.) Scop. ostrożeń krótkołodygowy Cirsium acaule (L.) Scop. ostrożeń lancetowaty Cirsium vulgare (Savi) Ten. (zadomowiony antropofit) ostrożeń lepki Cirsium erisithales Scop. ostrożeń łąkowy Cirsium rivulare (Jacq.) All. ostrożeń pannoński Cirsium pannonicum (L.f.) Link ostrożeń polny Cirsium arvense (L.) Scop. ostrożeń siedmiogrodzki Cirsium decussatum Janka ostrożeń siwy Cirsium canum (L.) All. ostrożeń wschodniokarpacki, o. Waldsteina Cirsium waldsteinii Rouy ostrożeń warzywny Cirsium oleraceum (L.) Scop.
Morfologia thumb|Ostrożeń łąkowy Pokrój Kolczaste rośliny zielne osiągające od kilku cm do 4 m wysokości. Łodyga pojedyncza lub jest ich więcej, zwykle wzniesiona, rozgałęziona lub nie, u niektórych gatunków kolczasto oskrzydlona. Liście Odziomkowe i łodygowe, u nasady często zbiegające wzdłuż łodygi. Blaszki niepodzielone lub pojedynczo, dwu- albo trzykrotnie klapowane, o brzegach kolczasto ząbkowanych, nagie i zielone lub w różnym stopniu owłosione, do gęsto omszonych i wówczas szarych. Kwiaty Zebrane w koszyczki powstające pojedynczo na szczycie łodygi lub liczniejsze w różnych kwiatostanach złożonych (groniastych, wiechowatych, kłosopodobnych, główkowatych lub mających postać podbaldachów). Okrywy walcowate do kulistych, osiągające od 1 do 8 cm długości. Łuskowate listki okrywy liczne w kilku lub wielu rzędach, miękkie lub sztywne, zwykle nie zakończone kolcami. W koszyczku wszystkie kwiaty rurkowate, o takiej samej, lub bardzo zbliżonej budowie. Przynajmniej część kwiatów jest obupłciowa. Korona biała, różowa, fioletowa, czerwona lub żółta. Pylniki u nasady strzałkowate. Owoce Jajowate i mniej lub bardziej spłaszczone niełupki, nagie, gładkie i nieżeberkowane. Puch kielichowy składający się z pierzastych włosków w kilku szeregach, trwałych lub odpadających.
Biologia i ekologia thumb|Ostrożeń lancetowaty Rośliny roczne, dwuletnie i byliny. Nie wytwarzają soku mlecznego.
Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z podplemienia Carduinae, plemienia Cardueae z podrodziny Carduoideae z rodziny astrowatych Asteraceae.
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Carduoideae