Synagoga w Przedborzu – drewniana synagoga, która znajdowała się w Przedborzu, zbudowana w XVII wieku, zniszczona w 1939 roku.
Historia Pierwsza wzmianka o bożnicy w Przedborzu pochodzi z 1638, w której jest szczegółowy opis bożnicy. Po zniszczeniach w trakcie pożaru w 1754 postawiono nowy budynek synagogi, który ukończono do 1760 (data podana na malowidłach ściennych)Maria Piechotka and Kazimierz Piechotka – Heaven’s Gate: Wooden Synagogues in the Territory of the Former Polish-Lithuanian Commonwealth. Institute of Art, Polish Academy of Sciences, Wydawnnictwo Krupski I S-ka, Warsaw, 2004, p. 322-328, .Shmuel Spector (Redaktor): The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, Band 2, Jerusalem / New York 2001, S. 1462, .. Remontowana w 1789 roku. Podczas pobytu Napoleona w Przedborzu, cesarz tak się zachwycił synagogą, że zszedł i zdjął ze swego konia derkę haftowaną złotem i podarował ją synagodze. Swoim niepowtarzalnym pięknem przyciągała turystów.
Hitlerowcy podpalili ją 3 września 1939.
W 2000 w na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, podjęto decyzję o budowie bożnicy na wzór przedborskiej. Miała być wykonana z drewna cedrowego. Jednak z powodów finansowych nie będzie realizowana.
Architektura Bożnica została wykonana z drewna modrzewiowego na kamiennym fundamencie. We wschodniej części znajdowała się podłużna sala główna o długości 14,20 m, w zachodniej przedsionek z izbą kahalną, a na piętrze babiniec. Bożnica wyróżniała się dekoracją drewnianego sklepienia kolebkowego, które pokryte było siatką giętych listew oraz desek wyciętych na kształt litery „S” układających się w motyw lunet i gwiazd. Do bożnicy prowadziły dwa wejścia, główne znajdowało się w północnej części. Synagoga posiadała niezwykle cenne skarby m.in. płaskorzeźby, które podarowali Estera i Berek Joselewiczowie, jeden złoty i dwa srebrne bardzo zdobione kielichy podobne do chrześcijańskich, dwie kapy nabijane cekinami ze srebra, kapa ze sznurków jedwabiu nabijana cekinami ze złota oraz inne arcydzieła sztuki.
W środku znajdowała się trzykondygnacyjna bima z połowy XVIII wieku. Założona była na planie ośmioboku z kolumnami na postumentach, między którymi znajdowała się rzeźbiona balustrada. Nakrywała ją ażurowa dwustopniowa kopuła. Górną o mniejszej średnicy, podpierały ozdobne, wysokie pałąki. Całość wieńczył owoc granatu, szyszka i mała korona. Barokowy aron ha-kodesz był wykonany z misternie rzeźbionego drewna z sylwetkami lwów, dekoracjami kwiatowymi i zwierzętami.
Wewnątrz ściany były pokryte niezwykle piękną polichromią snycerską i malowidłami. Misternie pomalowana menora, ilustracja Psalmu 137, przedstawiającą drzewa nad rzeką Babilonu z instrumentami muzycznymi zwisającymi z gałęzi, krajobrazy miast, teksty modlitw otoczone girlandami z liści i kwiatów oraz inne motywy. Wysoko na północnej ścianie namalowana legenda głosiła: „To dzieło rąk własnych Jehudy Leba, 1760”. Boczne wejście było obramowane malowanym, okazałym portalem w stylu późnobarokowym. Występowały tu także tablice Dekalogu oraz lwy podpierające kartusze z napisami, rzadziej znaki zodiaku.
Dominik Flisiak w książce Antyżydowska zbrodnia w Przedborzu. Pytania, źródła, odpowiedzi tak opisywał przedborską synagogę:
Zewnętrznie wyglądała skromnie, jedynym szczegółem dodającym budowli świetności był dekoracyjny ganek z wykuszem (miejsce chóru kobiecego) wsparty na dwóch murowanych słupach. Dach był dwuspadowy. Belki oraz wspierające je zastrzały były dekoracyjne i wnosiły pewne ożywienie architektoniczne. Wnętrze były skromne w planie, za to monumentalne i bogate w sprzęt o elementach zdobniczych. (…) Cała bóżnicza odznaczała się dyskrecją barw i tonacji, od których mocniej odcinały się jedynie białe tablice, które były najprawdopodobniej, nowszego pochodzenia.
Galeria
Przypisy
Linki zewnętrzne | Synagoga w Przedborzu na portalu Wirtualny Sztetl
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie) Kategoria:Synagogi w województwie łódzkim Kategoria:Drewniane synagogi w Polsce Kategoria:Zniszczone synagogi w Polsce Synagoga w Przedborzu