mały|Mariusz Zaruski mały|Okładka miesięcznika Morze i Kolonie organu Ligi Morskiej i Kolonialnej. Lipiec 1939 Liga Morska i Rzeczna (LMR, LMiR), później Liga Morska i Kolonialna (LMK, LMiK) – polska organizacja społeczna założona w 1924 roku, stawiająca sobie za cel propagowanie zagadnień morskich wśród społeczeństwa polskiego. Działała na rzecz rozbudowy floty morskiej i rzecznej. W okresie międzywojennym jej celem było także pozyskanie terenów pod osadnictwo lub kolonie dla Polski (np. w Brazylii, Peru, Liberii, terytoriach zamorskich Francji).
Historia mały|Odezwa Ligi Morskiej w Śremie, 1924 (ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu) Liga Morska i Rzeczna powstała z inicjatywy generała Mariusza Zaruskiego 27 kwietnia 1924 roku z przekształcenia Ligi Żeglugi Polskiej (na bazie statutu zatwierdzonego przez min. spraw wewnętrznych RP w dn. 19 sierpnia 1924). W październiku 1930 roku nastąpiła zmiana nazwy (na mocy uchwały III Walnego Zjazdu Delegatów LMiR w dniach 25–27 października 1930) na Liga Morska i Kolonialna (LMK). Jeden z jej większych oddziałów – łódzki – powstał 2 kwietnia 1925 roku„Łódź w Ilustracji”, 24 V 1925, nr 21, s. 3 (zebranie inaugurujące działalność oddz. łódzkiego LMiR; 11 V 1925).
W 1934 roku kupiła ziemię na terenie brazylijskiego stanu Paraná i założyła tam osiedle dla polskich kolonistów – Morską Wolę. 28 kwietnia 1934 podpisała umowę z Liberią dotyczącą współpracy gospodarczej i kulturalnej, próbując bezskutecznie nawiązać szersze kontakty handlowe z tym państwem. W latach 30. XX wieku prowadziła zbiórkę pieniędzy na Fundusz Obrony Morskiej, które m.in. przeznaczono na dofinansowanie budowy okrętu podwodnego „Orzeł”. Wydawała miesięcznik „Morze” i kwartalnik „Sprawy Morskie i Kolonialne”.
W publikacji z roku 1935 można przeczytać, że Członkiem Ligi może być każdy obywatel, który opłaci tytułem wpisowego oraz wzgl. miesięcznej składki. Płacący otrzymuje miesięcznik „Morze”, a miesięcznik „Szkwał”. Członkowie zbiorowi tworzący „Koła” czyli zespoły złożone z co najmniej 20 uczestników, płacą tylko miesięcznie i otrzymują bezpłatnie miesięcznik „Polska na Morzu” oraz członkowie Ligi korzystają z licznych ulg i ułatwień. I tak Liga organizuje corocznie dla swych członków obozy letnie na Helu lub nad jeziorem Narocz, a w porozumieniu z rumuńską Ligą Navale także nad Morzem Czarnym koło Constanzy, urządza popularne pociągi na Wybrzeże, spływy i inne imprezy sportowe i turystyczne.
W 1936 roku przyznawano srebrne pozłacane medale z racji XV-lecia rocznicy odzyskania dostępu do morza.
W roku 1939 liczyła prawie członków. Według prof. Andrzeja Polusa była wówczas największą organizacją pozarządową w kraju. Podczas II wojny światowej nie prowadziła działalnościTadeusz Białas, Liga Morska i Kolonialna, 1930–1939. Gdańsk 1983..
Liga odrodziła się, ale jeszcze nie w pełnych ramach organizacyjnych, 20 października 1944 roku w Lublinie jako „Liga Morska”. Pierwsze powojenne zebranie Ligi, zorganizowane przez Główny Zarząd Ligi, z udziałem delegata Departamentu Morskiego Rządu Tymczasowego – Jana Jarząbkiewicza, z celem wznowienia jej działalności, miało miejsce w Łodzi, 7 lutego 1945, w sali Domu Ludowego, przy ul. Przejazd (obecnie ul. Juliana Tuwima) 34. Prezesem Zarządu Tymczasowego Komitetu Organizacyjnego Ligi został wybrany sędzia Edmund Kawecki„Dziennik Łódzki”, 9 II 1945, nr 8, s. 2 („Kronika łódzka. Wiec Ligi Morskiej”).
W roku 1946 rozporządzeniem Rady Ministrów uznano ją za stowarzyszenie wyższej użyteczności publicznej Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 lipca 1946 r. o uznaniu stowarzyszenia "Liga Morska" za stowarzyszenie wyższej użyteczności. ogłaszając jej Statut Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 października 1946 r. w sprawie ogłoszenia statutu stowarzyszenia wyższej użyteczności "Liga Morska"„Polska Zbrojna”, 27 VII 1946, s. 6 (Miejsca martyrologii polskiej. Uchwały Rady Ministrów [w tym o Lidze Morskiej].. Od kwietnia 1950 roku w jej skład wchodził zlikwidowany pod przedwojenną nazwą Polski Związek Zachodni. Z dniem 10 maja 1953 roku Ligę Morską zlikwidowano przez włączenie jej do Ligi Przyjaciół Żołnierza.
mały|Tablica upamiętniająca 65-lecie Ligi Morskiej, Łódź mały|Znaczek Poczty Polskiej z 1945 roku, upamiętniający zaślubiny z morzem z 10 lutego 1920 roku Reaktywowana w grudniu 1980 roku, podczas II Kongresu Kultury Morskiej, który odbył się w Gdańsku (6–7 grudnia 1980) jako „Liga Morska”. W marcu 1999 roku nastąpiła zmiana nazwy na „Liga Morska i Rzeczna”.
W 2007 roku prezesem został kpt. ż.w. Andrzej Królikowski, dyrektor Urzędu Morskiego w Gdyni, który zastąpił na tym stanowisku Bronisława Komorowskiego.
Struktura organizacyjna Statut LMiK z 1930 roku, który nie uległ większym zmianom w stosunku do statutu LMiR, stwierdzał, że Liga funkcjonuje organizacyjnie poprzez statutowe władze centralne, okręgi i oddziały. Okręg obejmował jeden lub kilka województw i grupował zasadniczo wszystkie oddziały na jego terenie.
W 1933 roku wprowadzono nowy szczebel organizacyjny – obwód, który miał za zadanie kierować działalnością oddziałów Ligi na terenie miast, powiatów, ewentualnie kilku powiatów. Utworzenie obwodów dostosowywało strukturę organizacyjną Ligi do administracyjnego podziału Polski na województwa.
Prezesi Liga Morska i Rzeczna wiceadm. Kazimierz Porębski (1918–1922) Julian Rummel (1922–1924) Edmund Krzyżanowski (1924–1928) Kazimierz Głuchowski (1928–1929) ppłk Michał Wyrostek (1929–1930)
Liga Morska i Kolonialna gen. Gustaw Orlicz-Dreszer (1930–1936) gen. Stanisław Kwaśniewski (1936–1939)
Liga Morska Szymon Żołna-Manugiewicz (1944–1946) Edmund Kawecki (1945; prezesem Zarządu Tymczasowego Komitetu Organizacyjnego Ligi) ppłk Stanisław Kiryluk (1946–1947) Stefan Szudziński (1947) Adam Mohuczy (1947–1949) wicemin. Józef Salcewicz (1949–1950) gen. Mieczysław Wągrowski (1950–1953) włączenie w struktury Ligi Przyjaciół Żołnierza doc. dr hab. Przemysław Smolarek (1981–1982) kmdr Henryk Pietraszkiewicz (1982–1986) min. Adam Nowotnik (1986–1990) min. Bronisław Komorowski (1990–1999)
Liga Morska i Rzeczna min. Bronisław Komorowski (1999–2007) kpt ż.w. dr inż. Andrzej Królikowski (od 2007)
Członkowie
Upamiętnienie Uchwałą z 12 grudnia 2018 Senat RP IX kadencji zdecydował o ustanowieniu roku 2019 Rokiem Ligi Morskiej i Rzecznej..
Zobacz też Święto Morza Biuletyn Ligi Morskiej i Kolonialnej
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona Ligi Morskiej i Rzecznej
II RP wobec problemu wychodźstwa. Regulacje prawne, kolonie, faktorie.
Kategoria:Historia kolonialna Polski Kategoria:Organizacje społeczne II Rzeczypospolitej Kategoria:Polityka zagraniczna II Rzeczypospolitej Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii