thumb|Ołtarz główny w katedrze na Wawelu Giovanni Battista Gisleni, Ghisleni (ur. w 1600 w Rzymie, zm. 3 maja 1672 tamże) – włoski architekt, scenograf i muzyk doby baroku.
Jako wykształcony architekt wyruszył z Rzymu na północ Włoch, a następnie do Wiednia, gdzie nie znalazł zatrudnienia. Następnie wybrał się do Polski, gdzie dotarł około 1630 roku, pod koniec panowania Zygmunta III Wazy. Po raz pierwszy odnotowano jego pobyt w Polsce w 1637 roku wymieniając go jako muzyka króla Władysława IV Wazy. Po 1637 roku być może brał udział w pracach nad modernizacją zamku w Warszawie. W 1643 roku dwie jego kompozycje opublikowano w Wenecji. W 1643 roku na polecenie króla Władysława IV udał się na krótko do Rzymu w celu znalezienia nowych członków kapeli królewskiej. Po powrocie często projektował katafalki na uroczystości pogrzebowe. W 1650 roku ponownie na krótko wyjechał do Rzymu. W latach 1650–1651 grał na lutni w kapeli dworskiej Jana II Kazimierza. W latach 1650–1655 nastąpiło apogeum kariery Gisleniego, w trakcie których zaprojektował większość ważnych dzieł. W 1652 roku przebywał krótko w Wilnie, gdzie wykonał kilka nagrobków. Pracował w Polsce do lipca 1655, wyjechał do Rzymu po wkroczeniu do kraju wojsk szwedzkich (Potop szwedzki). W 1659 roku ożenił się z wdową Mattii de Santis i kupił dom w Rzymie. Od 1665 ponownie przebywał na dworze króla Jana II Kazimierza, ale latem 1666 roku na stałe wrócił do Rzymu, gdzie spędził ostatnie 15 lat życia. W 1669 roku kardynał Virginio Orsini wspomina go w liście jako człowieka ubogiego.
Od 1656 należał do Akademii Świętego ŁukaszaMiks-Radkowska N., 1975: Gisleni Giovanni Battista. W: Maurin-Białostocka J. i in.: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, tom II. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki, strona 350
Ważniejsze dzieła Własny nagrobek, zaprojektowany i sfinansowany przez niego samego, znajduje się w lewej części bazyliki Santa Maria del Popolo w Rzymie. główny ołtarz w katedrze na Wawelu fundacji biskupa Piotra Gembickiego z około 1650, projekt kościoła Karmelitanek Bosych we Lwowie (1642), projekt ołtarza głównego w katedrze w Chełmży fundacji biskupa Andrzeja Leszczyńskiego (ok. 1650), pałac Karola Ferdynanda Wazy w Warszawie z około 1650 (zniszczony), kościół Karmelitów Bosych w Warszawie (1652), przebudowany, klasztor zakonu kartuzów Berezie Kartuskiej (obecnie na terenie Republiki Białoruś, ruiny) przebudowa zamku w Płocku na klasztor, nagrobek biskupa Piotra Gembickiego w katedrze na Wawelu (1654) projekt nagrobka Teodory Krystyny Tarnowskiej wystawiony przez jej męża Kazimierza Leona Sapiehę w kościele Bernardynek w Wilnie projekt nagrobka biskupa Jerzego Tyszkiewicza w katedrze w Wilnie epitafium wojewody smoleńskiego Krzysztofa Gosiewskiego w kościele Karmelitów Bosych w Wilnie projekt wnętrz pałacu Villa Regia w Warszawie (nie istnieje) Castrum doloris Anny Marcybelli Pacowej w kościele karmelitów bosych w Wilnie projekt pałacu Stanisława Koniecpolskiego w Warszawie (nie istnieje) projekt pałacu podkanclerzego Bogusława Leszczyńskiego w Warszawie (obecnie przebudowany na Pałac Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu przy placu Bankowym w Warszawie) (przebudowany) odbudowa kościoła pw. św. Anny oo. Bernardynów w Warszawie latach 1658–1667 (?), przebudowa na klasztor Pałacu Kazanowskich po 1663 roku (obecnego budynku Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności „Res Sacra Miser”) przy Krakowskim Przedmieściu (?) przypuszczalnie obelisk Wazów w Wyszkowie fundacji Jana Kazimierza pamięci biskupa Karola Ferdynanda Wazy, drugi pomnik świecki w Polsce projekt katafalku (z piramidą) na obrzęd żałobny odprawiony w Warszawie za Karola Ferdynanda Wazę, biskupa płockiego 1655, i inne projekty dworów, pałaców, detale architektoniczne (bramy, portale), dekoracje teatralne, funeralne i okazjonalne.
Zachowały się zbiory jego projektów i rysunków: Varii Disegni/D'Architettura/Inventati e delineati/Da Gio:Battista Gisleni/Romano/Architetto delle MMta et Sermo/Prencipe di Polonia e Sueta wydany w Londynie – 116 projektów, 12 luźnych szkiców w Castello Sforzesco w Mediolanie, szkicownik z jego projektami i innych architektów w Kupferstichkab w Dreźnie Skizzenbuch des G. Chiaveri.
Przypisy
Bibliografia
na WIEM (encyklopedia) Giovanni Battista Gisleni Lombardia BeniCulturali Stanisław Mossakowski, „Rzymskie lata Giovanniego Battisty Gisleniego”, [w:] „Polska i Europa w dobie nowożytnej”, Warszawa 2009
Kategoria:Architekci związani ze Lwowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Artyści związani z Janem II Kazimierzem Wazą Kategoria:Artyści związani z Warszawą (I Rzeczpospolita) Kategoria:Artyści związani z Władysławem IV Wazą Kategoria:Artyści związani z Zygmuntem III Wazą Kategoria:Polscy architekci barokowi Kategoria:Włoscy architekci barokowi Kategoria:Włosi w I Rzeczypospolitej Kategoria:Urodzeni w 1600 Kategoria:Zmarli w 1672 Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzymie