Edward Ignacy Dubanowicz (ur. 6 stycznia 1881 w Jaszczwi, zm. 18 października 1943 w Londynie) – polski działacz polityczny, prawnik, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza (UJK) we Lwowie. Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (1919–1927), współautor konstytucji marcowej z 1921, założyciel Narodowego Zjednoczenia Ludowego (1920) i Narodowo-Chrześcijańskiego Stronnictwa Ludowego (1921).

Życiorys Był synem ochrzczonego w obrządku greckokatolickim rządcy Mikołaja i Henryki z domu Smosna. Jego ojciec pracował dla Augusta Stojowskiego w Jaszczwi i w Żarnowcu, gdzie mieszkała przed ślubem jego matka; później zatrudniał ojca w Klimkówce Teofil Ostaszewski. Od 1891 Dubanowicz był uczniem gimnazjum w Sanoku, w 1894 przeniósł się do rzeszowskiego Gimnazjum (1899), które ukończył równolegle z Władysławem Sikorskim. W ramach egzaminu dojrzałości napisał wypracowanie pt. „Wpływ upad­ku Konstantynopola (1453) na rozwój stosunków politycznych i na oświatę w Europie”. W 1899 podjął studia polonistyczne, a w 1903 prawnicze na Uniwersytecie im. Cesarza Franciszka I we Lwowie. Uzyskał tytuł doktora filozofii w 1904 broniąc pracy „Juliusza Słowackiego »Ksiądz Marek«” i doktora praw w 1909 po obronie pracy „O wywła­szczeniu dla użyteczności publicznej”. W 1907 wyjechał na stypendium naukowe do Paryża i Londynu.

Jako student należał do Związku Młodzieży Polskiej „Zet” podporządkowanego Lidze Narodowej, uczestniczył w jego zjazdach w Zurychu. Był pod szczególnym wpływem Jana Popławskiego. Od końca studiów należał do koła Ligi Narodowej we Lwowie, od 1905 do Centralizacji, brał udział w formowaniu kadr Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego. W roku szkolnym 1904/1905 jako zastępca nauczyciela pracował w C. K. IV Gimnazjum we Lwowie, po czym został zwolniony celem odbycia jednorocznej służby wojskowej. W 1912 został docentem austriackiego prawa politycznego, a w 1913 uzyskał habilitację na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie na podstawie prac Wywłaszcze­nia w ustawodawstwie angielskim (1845–1907). Szkic prawno-historyczny (Kraków 1912) i Cele „użyteczności publicznej” w rozumieniu powszechnego ustawodawstwa ekspropriacyjnego (Lwów 1911). Od 1919 kierował Katedrą Prawa Politycznego UJK. Pracował także 1919–1923 w nowo utworzonym Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie był krótko dziekanem Wydziału Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych. Po zakończeniu I wojny światowej wstąpił do Wojska Polskiego. Został awansowany do stopnia porucznika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 w Korpusie Oficerów Piechoty.

Członek Komitetu Obywatelskiego i Polskiego Komitetu Narodowego we Lwowie w listopadzie 1918 rokuEugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918-1919, t. I, Warszawa 2010, s. 34.. Był przewodniczącym Tymczasowego Komitetu Rządzącego we Lwowie powołanego 23 listopada 1918. Był zastępcą członka Rady Obrony Państwa w 1920 rokuPiotr Krzysztof Marszałek, Rada Obrony Państwa z 1920 roku : studium prawnohistoryczne, Wrocław 1995, s. 72.. W latach 1919–1927 poseł na Sejm Ustawodawczy oraz I kadencji w II RP. Był członkiem zarządu i członkiem klubu sejmowego Narodowego Zjednoczenia Ludowego (NZL)Tadeusz Rzepecki, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 1919, Poznań 1920, s. 286., który współtworzył poprzez secesję ze Związku Ludowo-Narodowego (ZLN) w 1920 i z którego wystąpił wraz z grupą posłów w czerwcu 1921, doprowadzając tym samym do powstania Narodowo-Chrześcijańskiego Stronnictwa Ludowego (NChSL). Był od 4 czerwca 1920 trzecim z kolei (po Władysławie Seydzie i Macieju Rataju) przewodniczącym Komisji Konstytucyjnej Sejmu Ustawodawczego i odegrał znaczącą rolę w opracowaniu konstytucji marcowej (1921), przyczyniając się do rozdziału funkcji prezydenta i Naczelnego Wodza oraz ustanowienia parlamentu dwuizbowego.

Po wyborach w 1922 był prezesem klubu Chrześcijańsko-Narodowego, a po NChSL (od 1922 Stronnictwo Chrześcijańsko-Narodowe, SChN) z Chrześcijańsko-Narodowym Stronnictwem Rolniczym (ChNSR) należał do przywódców rozszerzonego SChN. W 1925 był sprawozdawcą uchwalonej wówczas ustawy o konkordacie. Po rozpadzie SChN w styczniu 1928 wycofał się z czynnego udziału w polityce i związał z powstałym wówczas Stronnictwem Narodowym (SN), wchodząc w skład jego lwowskich władz w 1934. W 1927 wznowił pracę naukową na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie zajmował się kwestią naprawy ustroju Rzeczypospolitej. W 1929 spędził dwa miesiące na badaniach współczesnych ustrojów państwowych w Muzeum Brytyjskim. W 1932 wystąpił wraz z innymi prawnikami z UJK (Oswald Balzer, Stanisław Głąbiński, Leon Piniński) przeciwko projektowi Lutostańskiego (reforma prawa małżeńskiego w duchu świeckim). Jego katedra została zlikwidowana przez ministra Jędrzejewicza w 1933, a sam Dubanowicz przeniesiony na emeryturę przez prezydenta Mościckiego w 1934. W 1935 roku został usunięty z SN w związku z przejęciem władzy w partii przez „młodych”. Był wykładowcą w ramach Studium Dyplomatycznego we Lwowie.

6 października 1939 Dubanowicz został z żoną i córkami wyrzucony przez NKWD z majątku leśnego w Hucie Pieniackiej, gdzie mieszkał od 1927. Po pobycie we Lwowie u teściowej Marii Cieńskiej został przez władze sowieckie 13 kwietnia 1940 deportowany z rodziną do sowchozu Myn-Bułak w rejonie Ajagöz w Kazachstanie, gdzie wykonywał prace rolne i hodowlane. Zwolniony po układzie Sikorski-Majski we wrześniu 1941, był z mianowania ministra i ambasadora RP w ZSRR Stanisława Kota mężem zaufania w Ajagöz od października do 22 grudnia 1941. Wiosną 1942 ewakuował się z grupą rodzin wojskowych przez Iran do Wielkiej Brytanii. Od 1 września 1942 przebywał w Londynie, przygotował pięć projektów ustaw ustrojowych w ramach Komisji Prac Ustawodawczych Ministerstwa Sprawiedliwości RP na emigracji. Należał do faszyzującej frakcji SN skupionej wokół Tadeusza Bieleckiego, z którą stronnictwa reprezentowane w rządzie emigracyjnym odmawiały współpracy. Podczas kryzysu rządowego po śmierci gen. Sikorskiego minister z ramienia SN Władysław Seyda, znajdujący się w opozycji wobec Bieleckiego, zaproponował premierowi Mikołajczykowi na konferencji z przedstawicielami stronnictw 10 lipca 1943 kandydaturę Dubanowicza jako umiarkowanego przedstawiciela bielecczyków na stanowisko w rządzie.

Zmarł na serce w Londynie, do czego przyczyniły się ciężkie warunki zesłania. Pochowany na cmentarzu Hampstead.

Publikacje Uwłaszczenie dla użyteczności publicznej (1911) Rewizja konstytucji (1926) Ku stałemu ustrojowi Państwa Polskiego (1936)

Przypisy

Bibliografia Przemysław Czarnek, Edward Dubanowicz (1881–1943), w: Profesorowie prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (redakcja Antoni Dębiński, Wojciech Sz. Staszewski, Monika Wójcik), Wydawnictwo KUL, Lublin 2008, s. 103–117 (z fotografią)

Grażyna Karolewicz, Nauczyciele akademiccy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego w okresie międzywojennym, część II: Biogramy, Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1994, s. 55–56 Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939. Słownik biograficzny, tom I: A–D (opracowanie autorskie Małgorzata Smogorzewska, redakcja naukowa Andrzej Krzysztof Kunert), Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1998, s. 421–423 (z fotografią)

Linki zewnętrzne Publikacje E. Dubanowicza w zbiorach Biblioteki Narodowej - wersja cyfrowa na Polona.pl

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Członkowie Ligi Narodowej Kategoria:Członkowie Narodowego Zjednoczenia Ludowego Kategoria:Członkowie Polskiego Komitetu Narodowego Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Członkowie Tymczasowego Komitetu Rządzącego Kategoria:Członkowie Związku Młodzieży Polskiej „Zet” Kategoria:Galicyjscy nauczyciele Kategoria:Ludzie urodzeni w Jaszczwi Kategoria:Nauczyciele związani ze Lwowem Kategoria:Politycy Stronnictwa Narodowego Kategoria:Politycy Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego Kategoria:Politycy Związku Ludowo-Narodowego Kategoria:Polscy zesłańcy do Kazachstanu Kategoria:Polscy zesłańcy w ZSRR 1940–1941 Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Porucznicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Posłowie na Sejm I kadencji (1922–1927) Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1919–1922) Kategoria:Urodzeni w 1881 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Zastępcy członków Rady Obrony Państwa (1920) Kategoria:Zmarli w 1943