Tygrys azjatycki, tygrys (Panthera tigris) – gatunek dużego, drapieżnego ssaka łożyskowego z podrodziny panter (Pantherinae) w rodzinie kotowatych (Felidae), największego ze współczesnychWymarły lew jaskiniowy osiągał większe rozmiary od współczesnych tygrysów. Również mieszańce tygrysicy z lwem (legrysy) osiągają większe rozmiary, ale nie stanowią odrębnego gatunku. pięciu gatunków z rodzaju Panthera, jeden z największych drapieżników lądowych (wielkością ustępuje jedynie niektórym niedźwiedziom). Dorosłe samce osiągają ponad 300 kg masy ciała przy ponad 3 m całkowitej długości. Rekordowa masa ciała samca, z podgatunku tygrysa syberyjskiego, wynosi 423 kg. Dobrze skacze, bardzo dobrze pływa, poluje zwykle samotnie. Dawniej liczny w całej Azji, zawsze budzący grozę, stał się obiektem polowań dla sportu, pieniędzy lub prewencyjnej obrony (ludzi i zwierząt hodowlanych). Wytępiony w wielu regionach, zagrożony wyginięciem, został objęty programami ochrony. Największa dzika populacja żyje w Indiach (gdzie w niektórych regionach tygrysy są uważane za zwierzęta święte).
Słowo „tygrys” pochodzi od greckiego wyrazu tigris, które z kolei ma najprawdopodobniej irańskie korzenie.
Został opisany przez Linneusza w 10. edycji Systema Naturae (1758) jako Felis tigris. W 1858 roku rosyjski przyrodnik Nikołaj Siewiercow opisał tego dzikiego kota pod nazwą Tigris striatus. W 1929 Pocock zaliczył go do rodzaju Panthera.
Obecnie większość zoologów zgadza się z przynależnością tygrysa do tego właśnie rodzaju. Dokładniej przeprowadzone badania anatomiczne wykazały jednak, że tygrys może być blisko spokrewniony z panterą mglistą. Przynależność rodzajowa tego kota jest więc niepewna. Obecnie prowadzone są szczegółowe badania anatomiczne, genetyczne oraz molekularne, których celem jest ustalenie relacji pokrewieństwa między przedstawicielami Pantherinae.
Pochodzenie tygrysa Filogeneza tygrysów nie została jednoznacznie wyjaśniona. Współczesna wiedza o pochodzeniu tych drapieżników opiera się na niewielkiej ilości materiału kopalnego. Wszystkie żyjące współcześnie duże koty zaliczane są do podrodziny Pantheriinae. Najstarszym znanym gatunkiem o możliwym dużym stopniu pokrewieństwa jest znaleziony w północnych Chinach i na Jawie wczesnoplejstoceńska, mniejsza od tygrysa Panthera palaeosinensis. Najprawdopodobniejszym prekursorem linii kotowatych, z której powstał Panthera tigris, jest wymarła przed kilkoma milionami lat Panthera schreuderi. Nie ma jednak pewności, gdyż jego skamieniałości nie wskazują jednoznacznie na pokrewieństwo ze znanym współcześnie tygrysem.
Kilka milionów lat temu niemal w całej Azji dominował Panthera tigris acutidens, od którego pochodzi tygrys chiński (P. t. amoyensis). Jedna z teorii zakłada, że wszystkie tygrysy, które zasiedlają tereny inne, niż Indonezja, wywodzą się właśnie od tego podgatunku. Około 1,2 miliona lat temu w Indonezji pojawił się tygrys trinilski (Panthera tigris trinilensis) odkryty na stanowisku archeologicznym Trinil na Jawie. Według większości zoologów jest on przodkiem wszystkich znanych indonezyjskich podgatunków tygrysa i nie wywodzi się od wcześniejszego P. t. acutidens.
Skamieniałości tygrysów znajdowano również na Borneo, we wschodniej Beringii i na Sachalinie. W Indiach i Azji Północnej tygrys pojawił się pod koniec plejstocenu.
Zasięg występowania i siedlisko Dawniej był szeroko rozprzestrzeniony w Azji – od wschodniej Turcji i Morza Kaspijskiego po wschodnią Rosję (do Morza Ochockiego) i Mandżurię. Południowa granica zasięgu ciągnęła się od północnego Iranu po Półwysep Malajski, Jawę i Bali.
Obecnie występuje w południowej i wschodniej Azji, a właściwie w małych, izolowanych populacjach na obszarze między Indiami a Wietnamem i Tajlandią oraz w Chinach, na wschodzie Rosji i na Sumatrze. Na przestrzeni ostatnich 100 lat utracił około 93% z dawnego zasięgu.
Zajmuje różnorodne siedliska – od wiecznie zielonych tropikalnych lasów deszczowych, przez namorzyny i południowe zbocza Himalajów po zaśnieżoną tajgę syberyjską. Preferuje tereny z dostępem do wody, gęsto porośnięte wysoką roślinnością, zasobne w duże ssaki kopytne.
Budowa lewo|mały|220x220px|Tygrys w Sanjay-Dubri Tiger Reserve, Indie Tygrys jest najpotężniejszym przedstawicielem rodziny kotowatych i jednym z największych drapieżników lądowych. Osiągana przez dorosłe samce masa – w zależności od podgatunku – może przekraczać 300 kg przy całkowitej długości ciała ponad 3 m. Nieco większe od niego były wymarłe smilodony i lwy jaskiniowe, a współcześnie jedynie legrysy, pochodzące ze skrzyżowania tygrysicy z lwem, osiągają większe rozmiary. Rozmiary tygrysów zmieniają się w zależności od wysokości zajmowanych terenów, najmniejsze żyją w terenach niżej położonych. Największym podgatunkiem jest tygrys syberyjski – notowana rekordowa masa samca wynosi 384 kg, a najmniejszym tygrys sumatrzański. Mniejszy od niego tygrys balijski został wytępiony przez człowieka w 1937. Był przeciętnie dwukrotnie mniejszy od swojego syberyjskiego krewniaka.thumb|left|220x220px|Ilustracja szkieletu z 1893 rokuMasywne ciało o silnej budowie z krótkimi, bardzo muskularnymi nogami zakończone jest długim ogonem ułatwiającym utrzymanie równowagi. Tygrysy mają bardzo dobrze rozwiniętą tę zdolność. Jak u wszystkich kotów przednie łapy mają pięć, a tylne cztery palce. Wszystkie palce zakończone są ostrymi pazurami o sierpowatym kształcie. Odpowiednia budowa ostatniego paliczka oraz obecność mięśni poruszających ten paliczek powodują, że pazury mogą być cofane. Umiejętność chowania pazurów umożliwia tygrysowi bardzo ciche stąpanie przy podkradaniu się do ofiary, a ich wysunięcie ułatwia przytrzymywanie i rozrywanie zdobyczy. Wysunięte pazury tygrysa stanowią bardzo groźną broń. Służą również do czyszczenia futra, zachowywania równowagi przy pokonywaniu nierównych przeszkód oraz zaznaczania terytorium poprzez rysowanie śladów na ziemi i korze drzew. Nieco dłuższe tylne łapy są przystosowane do skakania. Tygrys jest drugim po pumie rekordzistą w skoku wzwyż – potrafi wskoczyć na wysokość 5 m – i drugim po lwie w skoku w dal – jednym skokiem pokonuje odległość 8–9 m. Na wysokość 2 m wskakuje trzymając zdobycz ważącą 50 kg. Jednym uderzeniem łapy jest w stanie zabić zwierzę wielkości dużego psa, a nawet człowieka.thumb|140px|Ziewający tygrys syberyjskiKolejnym elementem przystosowania do drapieżnego trybu życia jest budowa szczęki tygrysa – uzębienie tnąco-kruszące z silnie rozwiniętymi kłami i łamaczami. W szczęce osadzonych jest 30 zębów. Długie do ok. 75 mm kły służą do zabijania ofiary i rozrywania mięsa. Najlepiej rozwiniętym zmysłem tygrysów jest słuch. Wychwytują dźwięki o częstotliwości od 200 Hz do 100 kHz, pięciokrotnie wyższe niż słyszane przez człowieka (do 20 kHz). Prawdopodobnie tygrysy potrafią rozpoznać gatunki zwierząt po wydawanych przez nie odgłosach, co wyjaśniałoby dużą precyzję w odnajdywaniu ulubionych gatunków.
Zmysł węchu u tygrysa nie należy do wysoko rozwiniętych. Jest zdecydowanie słabszy niż u psów. Do rozpoznawania zapachów wykorzystywany jest pomocniczo narząd Jacobsona. Podobnie do lwów, aby ułatwić dopływ powietrza do receptorów węchowych, tygrysy otwierają pysk i wysuwają język w charakterystycznym grymasie.
Jak wszystkie wielkie koty z rodzaju Panthera, tygrys potrafi ryczeć. Głos ryczącego króla dżungli słyszany jest z odległości 3 km. Tygrys potrafi też pływać, a płynąc może zabić ściganą ofiarę. Bardzo dobrze czuje się w wodzie, potrafi przepłynąć rzekę o szerokości 6–8 km, a z nurtem rzeki 29 km.mały|200x200px|Głowa tygrysa syberyjskiegoW oku tygrysa występują dwa typy czopków. Tygrysy mają okrągłe źrenice i żółte tęczówki. W nocy światło odbite od oczu tygrysa przybiera kolor od czerwonożółtego do niebieskozielonego – w zależności od źródła światła i kąta jego padania. Na zdjęciach robionych w świetle lampy błyskowej powstaje tzw. efekt czerwonych oczu. Tygrysy, jak wszystkie koty, mają oko osłonięte przesłoną migawkową, tzw. trzecią powieką.
Podstawowe dane (samce są większe od samic) (dane liczbowe uśrednione z uwzględnieniem poszczególnych podgatunków)Długość całkowita 172–330 cmDługość (bez ogona) 119–290 cmDługość ogona 53–116 cmWysokość 80–115 cmMasa ciała 91–423 kg (samce); 65–160 kg (samice)Liczba chromosomów 2n=38Pożywienie duże i małe kręgowce – od młodych słoni po małpy i gryzonieCiąża 96–111 dni
Umaszczenie mały|220x220px|Futro tygrysa syberyjskiego Jest uzależnione od podgatunku i pory roku, od żółtawego do czerwonopomarańczowego z czarnymi, wyrazistymi pręgami. Boki głowy i strona brzuszna są białe. Kształt i rozmieszczenie pręg są zależne od podgatunku, a szczegółowy układ – unikalny dla każdego osobnika – może stanowić podstawę do identyfikacji. Podgatunki północne mają generalnie jaśniejsze futro.
Owłosienie tygrysów pełni funkcję zmysłu dotyku. Wibryssy występują na brwiach, policzkach i – najdłuższe, mierzące do 15 cm – na górnej wardze po obydwu stronach pyska. Włosy czuciowe rozłożone są nierównomiernie na całej skórze zwierzęcia. U podgatunków południowych przeciętna długość włosów waha się od 7–20 mm na grzbiecie do 15–35 mm na brzuchu. Gęstość futra jest zależna od czynników geograficznych i pory roku.
Białe tygrysy lewo|mały|240x240px|Białe tygrysy w Singapore Zoo Jest to jeden z wielu wariantów umaszczenia Panthera tigris, głównie podgatunku nominatywnego. Jego cechami charakterystycznymi są: białe umaszczenie sierści, ciemnobrązowe lub o barwie serpii pasy, niebieskie oczy, różowy nos oraz różowe poduszki łap. Nie są to osobniki albinotyczne. W antycznej indyjskiej literaturze odniesienia do białych tygrysów nie występowały. Były one jednak obecne w chińskich wierzeniach i przedstawiano je w figurach, stąd najpewniej były znane Chińczykom już w czasach antycznych. W Indiach donoszono o ich obserwacjach dopiero w XIX wieku.
Rzadziej białe osobniki występują u tygrysa amurskiego (Panthera tigris altaica). Wszystkie białe tygrysy trzymane w ogrodach zoologicznych pochodzą od jednego ojca o imieniu Mohan, którego schwytano w 1851 roku. Był jednym z czterech kociąt zwyczajnie umaszczonej tygrysicy. Trójkę młodych i matkę zabito, zaś Mohana schwytano do niewoli. Gen warunkujący biały kolor sierści jest dziedziczony autosomalnie recesywnie. Tygrysy te mają stosunkowo więcej problemów zdrowotnych, niż umaszczone normalnie; dotykają ich m.in. rozszczep wargi i podniebienia, zez oraz skolioza. Jest to wynik chowu wsobnego, który stosowany jest ze względu na parcie na uzyskanie białych tygrysów, popularnych w ogrodach zoologicznych. Gen warunkujący białą sierść występuje naturalnie jedynie u 1 na 10 tys. osobników.
Czarne tygrysy Choć pojawiały się doniesienia o czarnych tygrysach, nie pozyskano nigdy żadnego okazu czy choćby skóry. Zachowały się jedynie doniesienia o upolowanych egzemplarzach. Te nietypowo umaszczone osobniki wzbudziły zainteresowanie kryptozoologów.
Niebieskie tygrysy W 1910 roku amerykański misjonarz Harry R. Caldwell podczas polowania na tygrysy zauważył osobnika maści niebieskiej na obrzeżach miasta Fuzhou. Okoliczni mieszkańcy mieli w okolicy dostrzec więcej takich tygrysów. Barwa sierści przypominała tę u kotów maltańskich.
Golden Tabby mały|221x221px|Tygrys ,,Golden Tabby'' w Buffalo Zoo Tygrysy „Golden Tabby” (zwane również „Strawberry”) to odmiana kolorystyczna tygrysa występująca jedynie w niewoli. Powstaje w wyniku kojarzenia białych i zwykłych tygrysów. Barwa ich sierści jest złocista, jasna, mają jasne nogi i pomarańczowe pasy. Ich sierść jest grubsza niż u zwyczajnie umaszczonych tygrysów. W 2016 w niewoli żyło około 30 tak umaszczonych okazów. Przeciętnie są one większe od zwyczajnie umaszczonych osobników, podobnie jak białe tygrysy.
Tryb życia