thumb|Autoportret, 1611-12 thumb|Portret księcia Lermy (1603), Prado, Madryt thumb|Upadek Faetona (1604-05), National Gallery of Art, Waszyngton thumb|Autoportret z Isabelą Brant (1609-10), Stara Pinakoteka, Monachium thumb|Wniebowzięcie NMP (1611-1614), Kunsthistorisches Museum, Wiedeń thumb|Infantka Izabela Klara Eugenia (1615), Kunsthistorisches Museum, Wiedeń thumb|Porwanie córek Leukippa (ok. 1618), wraz z Janem Wildensem, Stara Pinakoteka, Monachium thumb|Zdjęcie z krzyża (1618), Ermitaż, Petersburg thumb|Zjednoczenie Wody i Ziemi (ok. 1618), Ermitaż, Petersburg thumb|Ostatnia Komunia Św. Franciszka z Asyżu (1619), Fitzwilliam Museum, Cambridge thumb|Przebicie włócznią (1620), Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpia thumb|Pokłon Trzech Króli (1624), Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpia thumb|Wymiana księżniczek (1622-25), Luwr, Paryż thumb|Madonna z Dzieciątkiem (1630), wraz z Erasmusem Quellinusem II, Muzeum Pałacu Króla Jana III, Warszawa thumb|Krajobraz z zamkiem Steen (ok. 1635), Kunsthistorisches Museum, Wiedeń thumb|Helena Fourment z dziećmi (ok. 1636), Luwr, Paryż thumb|Sąd Parysa (ok. 1636), National Gallery, Londyn thumb|Portret Heleny Fourment w futrze (1636-38), Kunsthistorisches Museum, Wiedeń thumb|Trzy Gracje (1637-38), Prado, Madryt Peter Paul Rubens (ur. 28 czerwca 1577 w Siegen, zm. 30 maja 1640 w Antwerpii) – flamandzki malarz, jeden z najwybitniejszych malarzy epoki baroku.

Młodość Peter Paul Rubens urodził się jako szóste z siedmiorga dzieci prawnika Jana Rubensa. Ojciec zmarł, gdy Paul miał 10 lat. Rodzina Rubensów przeniosła się do Antwerpii. W wieku 13 lat został paziem hrabiny Lalaing.

Lata nauki i podróże Gruntownie wykształcony w Antwerpii w pracowniach: Adama van Noorta, Tobiasa Verhaechta malarza krajobrazów i Otto van Veena w latach 1596–1600. W 1598 r. uzyskał tytuł mistrzowski w antwerpskiej gildii św. Łukasza i wyruszył do Italii, gdzie w 1600 rozpoczął służbę na dworze książąt Gonzagów w Mantui. W latach 1601–1602 przebywał w Rzymie, od 1603 z polecenia księcia Mantui w Hiszpanii, później w latach 1604–1605 w służbie księcia V. Gonzagi w Mantui i Wenecji. Od roku 1606 mieszkał w Genui, później w Rzymie do 1608.

Po powrocie do ojczyzny objął w 1608 r. w Antwerpii funkcję malarza nadwornego arcyksięcia Alberta i infantki Izabeli. Rubens stopniowo zyskiwał sławę międzynarodową – odbył podróże dyplomatyczne na dwory Holandii, Anglii i Hiszpanii, a jego klientami zostali: Maria Medycejska, Ludwik XIII, Karol I Stuart. Przebywając na dworze francuskim wykonał dla króla Ludwika XIII 12 arrasów oraz 25 olbrzymich malowideł do zamku matki króla Marii Medycejskiej. W Anglii otrzymał tytuł szlachecki. Jednocześnie pracował nad wielkimi płótnami dla kościołów Antwerpii, Aalst, Malines i Madrytu.

Rozwój twórczości Rubensa Dzieła Rubensa powstałe w 1601 w Rzymie dla kościoła Santa Croce w Gerusalemme („Znalezienie Krzyża”, „Koronowanie cierniem”, „Wzniesienie Krzyża”) wykazują jeszcze zależność od Otto van Veena i wpływy Tycjana, Tintoretta i Correggia. Z okresu madryckiego (1603) pochodzą pełne charakterystyki półpostacie 12 Apostołów (Apostolado del duque de Lerma) i portret konny księcia Lerma. W Mantui powstał kolosalny tryptyk, którego część środkowa („Rodzina Gonzagów adoruje Trójcę Świętą”) znajduje się w Mantui, jedno boczne skrzydło w Antwerpii („Chrzest Chrystusa”), drugie w Nancy. Oddźwięk wpływów Correggia znajdujemy w obrazie ołtarzowym, powstałym 1606 w Rzymie („Adoracja Najświętszej Marii Panny przez Św.Jerzego i in. świętych”, obecnie w Grenoble), wpływy Caravaggia w scenie obrzezania z roku 1607 (Genua, Sant’Ambrogio). W roku 1608 powstaje nowe ujęcie obrazu „Adoracja Najświętszej Marii Panny” dla Chiesa nuova w Rzymie.

Po powrocie do Antwerpii został Rubens w roku 1609 malarzem nadwornym pary namiestnikowskiej Niderlandów, Albrechta i Izabeli. Styl jego staje się swobodniejszy, działanie mas bardziej zwarte, tonacja ciał jaśniejsza, budowa i oświetlenie scen mocno dramatyczne. Z okresu tego pochodzą: trójdzielne „Wzniesienie krzyża” w katedrze antwerpskiej (1610), tamże: „Zdjęcie z krzyża” z „Ofiarowaniem w świątyni” i „Nawiedzeniem” (1611, 1614). Echa sztuki włoskiej widoczne w scenach mitologicznych, jak „Prometeusz” (Oldenburg), „Wenus, Amor, Ceres i Bachus” (Kassel), „Ziębnąca Wenus” (1614, Antwerpia) i in. Z roku 1609 pochodzi piękny autoportret artysty z żoną, Izabelą Brant (Monachium). Od mniej więcej 1615 roku otrzymywał Rubens tyle zamówień, że dużą część pracy pozostawiał uczniom, z których najzdolniejszy, Antoon van Dyck, miał do blisko 1620 roku duży udział w dziełach mistrza. Własnoręczne dzieła Rubensa tego okresu (1615–1620) wykazują pełnię rozwoju jego stylu i wspaniały koloryt: „Sąd ostateczny” (Monachium), „Pochód dzieci”, „Porwanie córek Leukippa”, „Bitwa Amazonek” (Monachium), „Polowanie na lwy” (tamże), „Polowanie na wilki” (Nowy Jork), „Polowanie na dziki” (Drezno), dalej portrety i krajobrazy.

W latach (1620–1630) odbył Rubens kilka podróży w celach dyplomatycznych i artystycznych do Paryża (1622, 1623, 1625), Madrytu (1628, 1629) i Londynu (1629, 1630). Najwspanialszym dziełem tego okresu jest cykl dużych obrazów, przedstawiających dzieje Marii Medycejskiej, przeznaczony do pałacu Luksemburskiego (1622–1625, obecnie w Luwrze), przy którego wykonaniu pomagali mu uczniowie. W czasie swych wizyt w Hiszpanii oglądał bogate kolekcje malarstwa zgromadzone w Alkazarze w Madrycie, w Escorialu i innych siedzibach królewskich, oprowadzany przez Diego Velázqueza. Wykonał wówczas wiele kopii znanych dzieł ze zbiorów hiszpańskich, głównie obrazów Tycjana. W Anglii w sali reprezentacyjnej w pałacu Whitehall ozdobił sklepienie 9 scenami z dziejami Jakuba I, które jednak mgła londyńska zniszczyła nie do poznania. Dzieła religijne tego okresu („Pokłon trzech króli” Antwerpia, „Wychowanie NMP.” (tamże)) malowane są z wielkim temperamentem. Najważniejsze wśród portretów: Izabela Brant (Petersburg i Florencja) i portret obu synów Rubensa. Druga żona Rubensa (od roku 1630), młoda Helena Fourment (portrety w Monachium, Petersburgu, Wiedniu i in.), była natchnieniem starzejącego się artysty w oddaniu piękna kobiecego w scenach religijnych, mitologicznych i miłosnych. Dzieła jego nabierają miękkości i blasku; koloryt staje się harmonijny i łagodnie stonowany na ciepłym, brązowawym tonie zasadniczym. Najważniejsze z tego okresu: ołtarz św. Ildefonsa (1630–1632, obecnie w Wiedniu), „Madonna wśród świętych” w kaplicy grobowej Rubensa w Kościele Świętego Jakuba w Antwerpii, „Święto Wenery” (Wiedeń), „Ogrody miłości” (Paryż, Madryt), „Taniec wieśniaków” (Luwr). Pod koniec swego życia zaczął się Rubens głęboko interesować krajobrazem, tworząc jedne z najpiękniejszych dzieł sztuki flamandzkiej: „Zachód słońca” (Londyn), krajobrazy z tęczą (Monachium, Petersburg), „Powrót z pracy” (Florencja) i in. Sztuka Rubensa jest w malarstwie XVII w. szczytem stylu barokowego. Bujność kształtów, ruch ciał, przepych barw, w połączeniu z dramatyczną siłą i patosem jego dzieł odpowiadały więcej ideałowi piękna XVII w., niż bardziej uduchowiona, w swym skupieniu unikająca reprezentacyjnego efektu, sztuka Rembrandta. W ostatnich latach swego życia zaczął malować nastrojowe pejzaże oraz sceny rodzajowe z życia ludu, głównie kiermasze i zabawy. Sir Peter Paul Rubens zmarł 30 maja 1640 w Antwerpii. Przyczyną jego śmierci było zakażenie prawej ręki.

Kopie dzieł Tycjana wykonane w czasie pobytu w Hiszpanii

Ocena twórczości Twórczość malarska artysty obejmuje 2000 obrazów. W swojej twórczości skupił takie cechy epoki jak: wybujałość, żywiołowość, dynamikę, niepokój i zmysłowość. Dzięki niezwykłej indywidualności narzucił swój styl całemu malarstwu flamandzkiemu na kilkadziesiąt lat.

Malarstwo religijne realizował interpretując ze spontaniczną pasją chrześcijańskie tematy cierpienia, chwały, cudów, ekstazy. Tworząc dzieła o tematyce mitologicznej dał wyraz kultowi zdrowego i silnego ciała człowieka – odznaczające się obfitością kształtów akty rubensowskie stały się jednym z synonimów malarstwa barokowego.

Rubens malował także portrety kobiece, męskie wizerunki reprezentacyjne, ponadto sceny z polowań oraz nastrojowe krajobrazy o bogatym kolorycie. Wykonywał też kartony do tkanin, liczne rysunki przeznaczone do rytowania, szkice dla architektów i dekoracje miejskie.

W zakresie stosowanych środków malarskich Rubens ewoluował od śmiałych kontrastów ciepłych i zimnych barw do palety bardziej umiarkowanej, z przewagą bieli, żółci kadmowej, cynobru i lakowej czerwieni. Przejrzyste warstwy farb tonował grą światła, którą skupiał na zgrubieniach warstwy malarskiej. Były to wartości nowatorskie, stawiające Rubensa wśród najwybitniejszych kolorystów w dziejach sztuki.

W 1632 wydana została w Antwerpii luksusowa edycja tomu poezji Lyricorum librorum Macieja Kazimierza Sarbiewskiego z miedziorytami Rubensa.

Widok obrazu „Polowanie na lwy” został wykorzystany na okładce albumu grupy muzycznej Terror pt. Always The Hard Way z 2006UNITYHXC.COM | Covers explanations..

Uczniowie Rubensa Wywarł olbrzymi wpływ m.in. na malarstwo angielskie i francuskie XVIII w., a także na romantyków. Jego najwybitniejszymi uczniami i współpracownikami byli: Jacob Jordaens, Antoon van Dyck, Frans Snyders, Jan Brueghel (młodszy), Jan Fyt, Abraham van Diepenbeeck, Jan Wildens, David Teniers, Daniel Seghers, Adriaen Brouwer, Erasmus Quellinus, Cornelis Schut, Theodoor van Thulden, Lucas van Uden i inni.

Wybrane dzieła

Tryptyki Podniesienie krzyża – 1609-1610, Luwr, Paryż Podniesienie krzyża – 1610, Katedra Najświętszej Marii Panny, Antwerpia Zdjęcie z krzyża – ok. 1611–1614, olej na panelu, 420,5 × 320 i 420,5 × 150 (x 2) cm, Katedra Najświętszej Marii Panny, Antwerpia Zmartwychwstanie Chrystusa – 1611-1612, Katedra Najświętszej Marii Panny, Antwerpia Niedowiarstwo św. Tomasza – 1613-1615, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpia Męczeństwo św. Szczepana – ok. 1617, Musée des Beaux-Arts, Valenciennes Pietà – 1618, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpia Tryptyk Świętego Ildefonsa – 1630-1631, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń

Obrazy religijne Adam i Ewa – 1599–1600, Rubenshuis, Antwerpia Opłakiwanie Chrystusa – 1603, Galeria Borghese, Rzym Obrzezanie – 1605, Akademia Sztuk Pięknych w Wiedniu, Wiedeń Obrzezanie – 1605, kościół del Gesù, Genua Święci Grzegorz, Maur, Papinian i Domitylla – 1606, olej na płótnie, 200 × 128 cm, Gemäldegalerie, Berlin Św. Jerzy walczący ze smokiem – ok. 1606, Prado, Madryt Ukrzyżowanie – 1606–1610, Prado, Madryt Madonna della Vallicella czczona przez świętych Grzegorza, Domityllę, Maura, Papina, Nerusza, Achillea 1607, Musée de Grenoble, Grenoble Zuzanna i starcy – 1607–1608, Galeria Borghese, Rzym Madonna della Vallicella wielbiona przez aniołów – 1608, Santa Maria in Vallicella, Rzym Męczeństwo św. Sebastiana – ok. 1608, Galleria Corsini, Rzym Pokłon pasterzy – 1608, Ermitaż, Petersburg Pokłon Trzech Króli – ok. 1609, Prado, Madryt Zwiastowanie – 1609-10, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń Zuzanna i starcy – 1609–1610, Królewska Akademia Sztuk Pięknych św. Ferdynanda, Madryt Koronacja Najświętszej Marii Panny – 1609-11 Ermitaż, Petersburg Zuzanna i starcy – ok. 1611, Ermitaż, Petersburg Zdjęcie z krzyża – ok. 1611–1614, olej na panelu, 420,5 × 320 i 420,5 × 150 (x 2) cm, Katedra Najświętszej Marii Panny, Antwerpia Złożenie do grobu – 1611–1612, National Gallery of Canada, Ottawa Św. Jakub Apostoł – 1612-1613, Prado, Madryt Chrystus w koronie cierniowej (Ecce Homo) – 1612, olej deska, 125,7 × 96,5, Ermitaż, Petersburg Chrystus upadający pod krzyżem – ok. 1612-1615, olej deska, 65 × 47,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Niewierny Tomasz – 1613–1615, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpia Św. Sebastian – ok. 1614, Gemäldegalerie, Berlin Opłakiwanie Chrystusa – 1614, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń