thumb|Lokomotywa eksploatowana przez Nadmorską Kolej Wąskotorową (2002) Px48 – polski parowóz wąskotorowy, produkowany po II wojnie światowej w zakładach Fablok. thumb|Palenisko Px48-1726
Historia Zbudowany na podstawie dokumentacji technicznej parowozu serii Wp29 (Px29), odnalezionej w 1943 przez pracownika Fabloku inż. K. Sieleckiego. Obydwa parowozy były do siebie bardzo zbliżone. Kocioł parowozu Px48 pozostał taki sam jak w parowozie Px29Marek Torzewski, Gnieźnieńska i Wrzesińska Koleje Wąskotorowe, Poligrafia Bracia Szymańscy, Warszawa 2006, s. 206, 219.. Nowa dokumentacja techniczna została zatwierdzona w 1948 roku. Produkcję pierwszych parowozów rozpoczęto dopiero w 1950 roku z powodu otrzymania przez Fablok zamówień na parowozy tego typu przez koleje rumuńskie oraz jugosłowiańskie.
Do 1954 roku zbudowano łącznie 81 parowozów: 70 parowozów dla PKP, 5 parowozów dla kolei przemysłowych oraz 6 na eksport do Albańskiej Republiki Ludowej oraz Chińskiej Republiki Ludowej. W 1955 roku, po wprowadzeniu zmian w dokumentacji konstrukcyjnej, wybudowano 37 parowozów (tzw. drugiego wykonania). Niektóre z nich były wyposażone w kotły wyprodukowanej w „Toruńskiej Fabryce Kotłów”. Kotły te były w znacznym stopniu spawane elektrycznie. Spośród wyprodukowanych 37 parowozów, 24 sztuki zakupiły PKP, a 13 sztuk koleje przemysłowe. Łącznie dla potrzeb PKP wyprodukowano 118 tych maszynBogdan Pokropiński, Parowozy wąskotorowe produkcji polskiej, WKŁ, Warszawa 2016, s. 115–116.. thumb|Px48 – „Koszalin Wąskotorowy” Na początku lat 50. XX wieku ZNTK w Nowym Sączu przebudowały 17 tych maszyn do jazdy po torze o szerokości 1000 mm. Zapas 4 t węgla i 6 m³ wody umożliwiał prowadzenie składu o masie 300 t na trasie długości 65 km, bez potrzeby uzupełniania paliwa.
Cztery lokomotywy zostały zbudowane w 1952 roku na eksport do Chińskiej Republiki Ludowej (na tor 762 mm, z tego dwie następnie przekazane Albańskiej Republice Ludowej) i jedna do Albańskiej Republice Ludowej (tor 760 mm)Bogdan Pokropiński, Polskie parowozy eksportowe, Warszawa: Muzeum Kolejnictwa, 1993 (brak ISBN), s. 84.. Ponadto na bazie Px48 opracowano zmienione wersje eksportowe na tor 760 mm: Duna dla Rumunii (10 sztuk, z dwuosiowym tendrem) i Sawa dla Jugosławii (10 sztuk, z trzyosiowym tendrem, następnie przejęte przez PKP jako seria Px49)Bogdan Pokropiński, Polskie parowozy eksportowe, Warszawa: Muzeum Kolejnictwa, 1993 (brak ISBN), s.73,79..
Parowozy Px48 rozpoczęto wycofywać około 1970 roku, kiedy to PKP wprowadziło na koleje wąskotorowe ciężkie lokomotywy spalinowe importowane z Rumunii (m.in. serii Lxd2 o mocy 450 KM). Parowozy Px48 sprzedawano do kolei przemysłowych oraz do innych krajów
W 1990 roku dwa parowozy Px48 zostały sprzedane do Niemiec na kolej Brohltalbahn, gdzie używane były pod numerami V i VI, prowadząc pociągi muzealne Vulkan Express w rejonie Brohl (w 2010 r. były nieczynne)Ryszard Rusak: 175 lat kolei w Niemczech w: "Świat Kolei" nr 8/2010, s.30-34.
Parowóz Px48-1783 posłużył do wykonania instalacji artystycznej pod nazwą „Wysiadać! Łódź Fabryczna” przez Piotra Janowskiego, artysty urodzonego w Łodzi, a zamieszkałego w Stanach Zjednoczonych na Florydzie. Parowóz został oklejony folią aluminiową i ustawiony w okresie od 10 grudnia 2016 do 9 kwietnia 2017 w Łodzi u zbiegu ulic Jana Kilińskiego i Romualda Traugutta z okazji otwarcia nowego dworca kolejowo-autobusowego Łódź Fabryczna.
Budowa parowozu Kocioł parowozu posiadał stalową skrzynię ogniową. Obsługa kotła wymagała kontrolowania i zapobiegania częstym stałym zmianom temperatury. Armatura przy kotle była znormalizowana, jaką stosowano w parowozach przemysłowych normalnotorowych typu Ferrum. Na walczaku kotła zamontowano dwie piasecznice we wspólnej obudowie ze zbieralnikiem pary. Podawały one piasek pod wszystkie koła napędne parowozu. Podwozie parowozu miało ostoję belkową o grubości belek 60 mm, odsprężynowaną za pomocą płaskich resorów odgórnie w sposób kombinowany, z czterema punktami podparcia całej konstrukcji. Zestawy kołowe pierwszych trzech osi napędnych były sztywne, a koła drugiej osi miały zwężone obrzeża po 3 mm na stronę, natomiast czwarta oś napędna miała przesuw boczny po 15 mm na stronę, co umożliwiało swobodne pokonywanie łuków o promieniu 35 metrów. Silniki parowe bliźniacze na parę przegrzaną napędzały poprzez jednoprowadnicowe krzyżulce i dość długie korbowody trzecią oś napędną. Suwaki tłoczkowe z wlotem pary wewnętrznym i długie trzony tłokowe przechodzące przez przednie pokrywy cylindrowe. Parowóz prowadził tender czteroosiowy oparty na wózkach Diamonda ze spawaną skrzynią wodną o pojemności 6 m³ i węglową na 4 tony węgla
Lista parowozów serii Px48 zachowanych w PolsceWciąż pod parą... Polskie parowozy.
Seria pojazduRok produkcjiProducentMiejscowość.Stan parowozuszerokość toru Px48-1723 1950 Chrzanów Zduńska Wola pomnik 750 mm Px48-1724 1950 Chrzanów Jędrzejów oczekuje naprawy 750 mm Px48-1726 1950 Chrzanów Zbiersk eksponat 750 mm Px48-1728 1950 Chrzanów Pyskowice wrak 750 mm Px48-1734 1951 Chrzanów Przeworsk oczekuje naprawy 750 mm Px48-1739 1951 Chrzanów Sochaczew eksponat 750 mm Px48-1748 1951 Chrzanów Sochaczew eksponat 750 mm Px48-1752 1951 Chrzanów Ełk czynny 750 mm Px48-1755 1951 Chrzanów Sochaczew eksponat 750 mm Px48-1756 1951 Chrzanów Środa Wielkopolska w naprawie 750 mm Px48-1758 1952 Chrzanów Ostrołęka pomnik 750 mm Px48-1760 1952 Chrzanów Poznań pomnik 750 mm Px48-1764 1953 Chrzanów Krotoszyn pomnik 750 mm Px48-1765 1953 Chrzanów Śmigielod 1992; ex Krośniewice i Gniezno pomnik 750 mm Px48-1770 1953 Chrzanów Praszka eksponat. 750 mm Px48-1771 1953 Chrzanów Sochaczew eksponat 750 mm Px48-1778 1953 Chrzanów Marki pomnik 750 mm Px48-1783 1954 Chrzanów Rogów eksponat 750 mm Px48-1784 1954 Chrzanów Ciechanów pomnik 750 mm Px48-1785 1954 Chrzanów Września eksponat 750 mm Px48-1902 1954 Chrzanów Krośniewice eksponat 750 mm Px48-1907 1955 Chrzanów Krośnice oczekuje naprawy 750 mm Px48-1911 1955 Chrzanów Rogów eksponat 750 mm Px48-1912 1955 Chrzanów Pleszew pomnik 750 mm Px48-1919 1955 Chrzanów Gniezno oczekuje naprawy 750 mm Px48-1920 1955 Chrzanów Środa Wielkopolska czynny 750 mm Px48-1921 1955 Chrzanów Dębica pomnik 750 mm Px48-1923 1955 Chrzanów Zbąszynek pomnik 750 mm Px48-1927 1955 Chrzanów Siedlce pomnik 750 mm Px48-3901 1951 Chrzanów Koszalin czynny 1000 mm Px48-3908 1953 Chrzanów Szczecinek pomnik 1000 mm Px48-3910 1953 Chrzanów Koszalin oczekuje naprawy 1000 mm Px48-3912 1953 Chrzanów Gryfice eksponat 1000 mm Px48-3913 1951 Chrzanów Gryfice oczekuje naprawy 1000 mm Px48-3915 1953 Chrzanów Gryfice eksponat 1000 mm Px48-3916 1950 Chrzanów Piaseczno oczekuje naprawy 1000 mm Px48-3917 1954 Chrzanów Grodzisk Mazowiecki eksponat 1000 mm
Przypisy
Linki zewnętrzne
Zestawienie egzemplarzy dla typu Px48 Pojazdy Komunikacji – Parowóz Px 48
Kategoria:Parowozy wąskotorowe Kategoria:Parowozy PKP Kategoria:Tabor kolejowy produkowany przez Fablok