Henryk Markiewicz, pierwotnie Herman Markiewicz (ur. 16 listopada 1922 w Krakowie, zm. 31 października 2013 tamże) – polski filolog polski, profesor nauk humanistycznych (1956), teoretyk i historyk literatury, od 1956 profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, w latach 1989–2002 redaktor naczelny Polskiego słownika biograficznego.

Życiorys mały|Grób prof. Henryka Markiewicza na cmentarzu wojskowym przy ul. Prandoty w Krakowie mały|Tablica upamiętniająca prof. Henryka Markiewicza w elewacji kamienicy przy al. Artura Grottgera 1 w Krakowie Urodził się w Krakowie w zasymilowanej rodzinie żydowskiej, jako syn Adolfa (Abrahama) Markiewicza i Debory Lei z domu Horowitz. Uczył się w Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego oraz Liceum im. B. Nowodworskiego w Krakowie. W 1935, jeszcze w latach szkolnych, jako Herman Markiewicz debiutował artykułem O Lacku i brązownictwie, który został opublikowany w „Nowym Dzienniku” nr 96. Następne teksty ukazały się pod pseudonimami w „Wiadomościach Literackich” (1935), „Kurierze Literacko-Naukowym” (1937, 1939) oraz „Krakowskim Kurierze Wieczornym” (1938).

Po wybuchu II wojny światowej, we wrześniu 1939 wyjechał do Lwowa. W czerwcu 1940 wraz z ojcem zostali wywiezieni w głąb ZSRR. Pracował przy wyrębie lasu w pobliżu Altynaju w rejonie Suchołoże w obwodzie swierdłowskim. Jesienią 1941 przeniósł się do miejscowości Andiżan w Uzbekistanie. Tam od 1942 był wychowawcą w domu dziecka oraz nauczycielem w szkołach polskich. Tam też, w 1945 ożenił się z zesłaną z Warszawy Marią Milberger.

Po powrocie do kraju, w maju 1946 rozpoczął studia polonistyczne na UJ w Krakowie, które ukończył w 1950. Jako student kontynuował pracę dziennikarską, zostając nawet na niecałe dwa lata wicenaczelnym „Przekroju”, którą przerwał, gdy na ostatnich latach powierzono mu prowadzenie zajęć. W 1955 uzyskał w Instytucie Badań Literackich PAN stopień kandydata nauk humanistycznych (w 1956 uznany za doktorat), w 1956 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego historii literatury polskiej na UJ, a w 1964 został mianowany profesorem zwyczajnym. Zajmował się historią literatury polskiej lat 1864–1939, teorią literatury, metodologią badań literackich, historią nauki o literaturze i krytyki literackiej. W latach 1977–1984 pełnił obowiązki dyrektora Instytutu Filologii Polskiej UJ, a w 1986 został wybrany na członka senatu UJ.

Wieloletni zastępca redaktora naczelnego „Pamiętnika Literackiego” i redaktor Polskiego Słownika Biograficznego, redaktor serii „Biblioteka Studiów Literackich”, członek redakcji naczelnej „Obrazu Literatury Polskiej XIX i XX wieku”.

W latach 1946–1948 należał do PPR, od 1948 należał do PZPR. W 1948 został członkiem ZZLP (od 1949 ZLP). W 1953 podpisał rezolucję ZLP w sprawie procesu krakowskiego. W 1974 wszedł w skład Stowarzyszenia Twórców i Działaczy Kultury „Kuźnica” w Krakowie, w 1976 został członkiem korespondentem, a w 1980 członkiem krajowym rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk. W 1989 został członkiem honorowym Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza, w 1990 członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności, a w 1993 członkiem honorowym Górnośląskiego Towarzystwa Literackiego.

Był autorem haseł w Słowniku biograficznym działaczy polskiego ruchu robotniczego.

Zmarł w Krakowie, pochowany 7 listopada 2013 na cmentarzu wojskowym przy ul. Prandoty (kwatera XCVII-17-10).

Jego syn Ryszard został profesorem nauk prawnych, wieloletnim kierownikiem Katedry (wcześniej Instytutu) Własności Intelektualnej Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Publikacje Prus i Żeromski (1954, 1964) Tradycje i rewizje (1957) monografii literatury pozytywizmu: Literatura pozytywizmu, 1986 Pozytywizm, 1978, 1999 dzieł z zakresu teorii literatury i metodologii literaturoznawstwa: Główne problemy wiedzy o literaturze, 1965 Sztuka interpretacji, 1971 Przekroje i zbliżenia dawne i nowe, 1976 Wymiary dzieła literackiego, 1984 Literaturoznawstwo i jego sąsiedztwa, 1989 Teoria powieści za granicą, 1995 Polskie teorie powieści, 1998 dzieł z historii nauki o literaturze i krytyki literackiej: Polska nauka o literaturze, 1981 Świadomość literatury, 1985

Współautor (wraz z Andrzejem Romanowskim) słownika cytatów Skrzydlate słowa (seria druga – 1998). Prace wybrane Henryka Markiewicza ukazały się w 6 tomach w latach 1995–1998.

Był także autorem autobiograficznej książki Mój życiorys polonistyczny – z historią w tle (2002), uzupełnionej dodatkowo wywiadem przeprowadzonym przez Barbarę Łopieńską.

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (22 maja 2000) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1983) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1964) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1954) Złoty Krzyż Zasługi (1953) Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (5 stycznia 2007) Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” (1973) Złota Odznaka „Za Pracę Społeczną dla miasta Krakowa” (1976) Medal Komisji Edukacji Narodowej (1979) Pamiątkowy Medal „Plus ratio quam vis” (2012) Medal Puszkina (2001, Rosja)

Nagrody i wyróżnienia 1951 – Państwowa Nagroda Naukowa II stopnia 1953 – nagroda Ministra Szkolnictwa Wyższego 1964 – nagroda indywidualna Ministra Szkolnictwa Wyższego 1972 – nagroda indywidualna Ministra Szkolnictwa Wyższego 1974 – nagroda „Życia Literackiego” za osiągnięcia w dziedzinie publicystyki, reportażu, eseistyki i krytyki literackiej 1976 – nagroda Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki II stopnia 1976 – wpis do Księgi Honorowej Zasłużonych Ludzi Ziemi Krakowskiej 1984 – nagroda miasta Krakowa 1985 – nagroda Funduszu Literatury 1985 – nagroda „Życia Literackiego” w dziedzinie eseistyki 1993 – nagroda honorowa krakowskiej filii Fundacji Kultury Polskiej 1996 – doktorat honoris causa Wyższej Szkoły Pedagogicznej (aktualnie Uniwersytet Pedagogiczny) w Krakowie 1996 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego 2001 – nagroda Krakowska Książka Miesiąca za książkę biograficzną Boy-Żeleński 2009 – Kowadło Kuźnicy 2010 – specjalna nagroda honorowa im. Kazimierza Wyki

Przypisy Указ Президента Российской Федерации от 29 сентября 2001 года № 1163 «О награждении государственными наградами Российской Федерации граждан Республики Польша».

. . . .

Linki zewnętrzne Archiwum UJ, Wspomnienia profesora Henryka Markiewicza

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Kategoria:Laureaci Nagrody im. Kazimierza Wyki Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Nagrodzeni Kowadłem Kuźnicy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Pochowani na cmentarzu wojskowym przy ul. Prandoty w Krakowie Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Puszkina Kategoria:Politycy PPR Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy redaktorzy naczelni Kategoria:Polscy teoretycy literatury Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Sygnatariusze rezolucji Związku Literatów Polskich w Krakowie w sprawie procesu krakowskiego Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Współpracownicy Polskiego Słownika Biograficznego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Zmarli w 2013 Kategoria:Autorzy biogramów w Słowniku biograficznym działaczy polskiego ruchu robotniczego