Pojezierze Kaszubskie (Pojezierze Kartuskie kaszb. Pòjezerzé Kaszëbsczé, niem. Kaschubische Seenplatte) (314.51) – mezoregion fizycznogeograficzny należący do makroregionu Pojezierze Wschodniopomorskie, najwyżej położone ze wszystkich pojezierzy pomorskich. Prawie wszystkie jeziora leżą na wysokości od 149 do 216 m n.p.m. Mezoregion jest zamieszkany w dużej mierze przez Kaszubów, stąd nazwa. Ze względu jednak na to, że Kaszubi zamieszkują również sąsiednie mezoregiony, używana jest alternatywna nazwa Pojezierze Kartuskie.
Granice thumb|Pojezierze Kaszubskie na tle powiatów, na których się znajduje Pojezierze Kaszubskie według podziału Kondrackiego ma powierzchnię około 3000 km² Mezoregion graniczy od północy z Pradoliną Redy i Łeby, która oddziela Pojezierze od Wysoczyzny Żarnowieckiej oraz na północnym zachodzie Wysoczyzna Damnicka. Od wschodu (na terenie Gdańska i Gdyni) graniczy z Pobrzeżem Kaszubskim. Dalej Graniczy z Żuławami Wiślanymi. Od południowego wschodu graniczy z Pojezierzem Starogardzkim, od południowego zachodu graniczy z Borami Tucholskimi. Granicę od zachodu zamyka Wysoczyzna Polanowska.
Pojezierze Kaszubskie leży na terenie powiatów: Gdańsk, Gdynia, powiat bytowski, powiat gdański, powiat kartuski, powiat kościerski, powiat lęborski, powiat słupski, powiat starogardzki, powiat tczewski, powiat wejherowski.
Granice północne i wschodnie są bardzo czytelne, przez co w każdym z obowiązujących wcześniej podziałów fizycznogeograficznych Polski są identyczne. Pozostałe, czyli granica zachodnia, południowa i w najnowszym podziale J. Kondrackiego południowo-zachodnia, nie są tak jednoznacznie, przez co w wielu starszych opracowaniach można znaleźć różne określenie tych granic, najczęściej zawierających w swoich granicach Pojezierze Starogardzkie, część Pojezierza Bytowskiego, Bory Tucholskie (nazwy według obowiązującego podziału Kondrackiego). Dodatkowo nawet w różnych pracach Kondrackiego granice są określone w różny sposób. Obecnie granice te są umowne określone na terenie przejściowym pomiędzy jednymi formami terenu a innymi. Granica pomiędzy Pojezierzem Kaszubskim a Pojezierzem Starogardzkim jest jeszcze bardziej niejasna i w dużej mierze do określenia tej granicy nie przyczyniła się sama geografia fizyczna, a kulturowa granica pomiędzy Kaszubami a Kociewiem. Jednakże same centra tych mezoregionów wykazują już różnice wymuszające podział na dwie odrębne jednostki.
Geologia Pojezierze Kaszubskie jest pokryte osadami czwartorzędowymi pochodzenia lodowcowego. Osady te mają zmienną miąższość wynoszącą w przybliżeniu 100-200 metrów. W odwiertach widać niehomogeniczność podłoża, w którym znajdują się różne piętra strukturalne, będące pozostałością po kilku zlodowaceniach. Pod osadami czwartorzędowymi znajdują się osady trzeciorzędowe pochodzenia morskiego. Pod nim znajduje się prekambryjskie podłoże skalne zbudowane głównie z granitów, diorytów i granodiorytów. Jeśli chodzi o surowce mineralne, to na terenie mezoregionu występują głównie wykorzystywane w budownictwie: glina zwałowa, piaski, żwiry, głazy narzutowe, ił warwowy. W mniejszych ilościach wydobywa się również kredę łąkową oraz torfy. Występują również pokłady soli potasowej, anhydrytu, gipsu, cechszytu, a nawet dość cennego w gospodarce węgla brunatnego, który jednak występuje w zbyt niewielkich złożach by jego wydobycie było opłacalne. Wszystkie te materiały występują w sąsiednich mezoregionach z wyjątkiem Żuław, mających zupełnie inne pochodzenie.
Na terenie mezoregionu przeważają gleby słabe głównie bielicowe i pseudobielicowe, we wschodniej części występują gleby brunatne, jednakże są w większości przemyte co powoduje, że nie są tak żyzne jak normalne gleby brunatne. Dodatkowo miejscami występują gleby szarobrunatne. Dominującą klasą gleb jest klasa IVa i IVb rzadko występują gleby klasy III i V. Dodatkowo gleby są różnorodne na niewielkim terenie co powoduje, że na jednym polu mogą zdarzyć się fragmenty gleb klasy III i V, a nawet najsłabszej VI. Powoduje to wielkie problemy w gospodarowaniu i administracji rolnej na tych ziemiach, gdyż często nie można zaznaczyć działek z różnymi klasami gleb na mapach w dużej skali (1:5000).
Rzeźba terenu thumb|Widok z Wieżycy thumb|Jezioro Kłodno Cechą charakterystyczną Pojezierza Kaszubskiego jest urozmaicone ukształtowanie terenu, wiążące się z lądolodem skandynawskim, który przewędrował przez ten region kilkakrotnie. W wyniku działalności tego lądolodu powstały na tym obszarze ciągi wzgórz morenowych, jeziora rynnowe, sandry i potężne skupiska głazów narzutowych.
Rzeźba terenu Pojezierza Kaszubskiego jest silnie pofałdowana, szczególnie w okolicach Kartuz. Relief jest znacznie silniejszy, niż w pozostałych mezoregionach województwa, miejscami zbliżony do reliefu typowo górskiego, w którym są znaczne deniwelacje terenu. Różnica pomiędzy najwyższym a najniższym punktem wynosi około 160 m.
Rzeźba terenu została ukształtowana przez szereg różnych czynników, spośród których decydującą rolę odegrał lądolód skandynawski oraz wody fluwioglacjalne. Z tego względu rzeźba jest określana jako glacjalna. Kolejnym czynnikiem mającym wpływ na rzeźbę jest późniejsza działalność erozyjno–akumulacyjna rzek.
Wysoczyzny morenowe dominują w krajobrazie mezoregionu. Układ moren tworzy elipsy współśrodkowe. Dłuższa oś tych elips pokrywa się mniej więcej z osią NEE-SWW. Jednakże nie jest to bezwzględna reguła, gdyż np. leżące w centrum tych elips Wzgórza Szymbarskie są zorientowane inaczej E-W. Natomiast leżące na północnym zachodzie moreny cewickie, moreny siemirowickie, moreny mydlnickie, a zwłaszcza moreny rozłazińskie są zorientowane zupełnie inaczej.
Układ jezior rynnowych oraz sieć rzeczna ma układ zbliżony do promienistego, odzwierciedlający układ rozcięć kopułowatej budowy terenu, z dominującym jednak kierunkiem NNE-SWW. Rynny jezior rynnowych na Pojezierzu Kaszubskim osiągają przeciętnie głębokość 20–40 m i szerokość od 200 do 1500 m (średnio około 600 m). Długość pojedynczych rynien waha się od 1 do 24 km. Nachylenie stoków sięga miejscami do 40°. Pojedyncze rynny często łączą się w systemy rzeczne np. jeziora raduńskie. Podobny układ ma, leżące według podziału Kondrackiego w Borach Tucholskich, Jezioro Wdzydze, z tego względu włączone przez niektórych badaczy np. Augustowskiego do Pojezierza Kaszubskiego.
Najwyżej położone wzgórza Pojezierza Kaszubskiego to Wzgórza Szymbarskie, których najwyższym punktem jest Wieżyca (328 m n.p.m.), najwyższe wzniesienie w Polsce północnej oraz na Niżu Środkowoeuropejskim. Do innych najwyższych wzniesień tego regionu należą: Zamkowa Góra (315 m n.p.m.), Gęsia Góra (284 m n.p.m.), Jastrzębia Góra nad Jeziorem Ostrzyckim (227 m n.p.m.), Tamowa Góra (224 m n.p.m.) i Łysa Góra (225,3 m n.p.m.).
Sieć wodna thumb|Katarakta na Raduni w Basenie Żukowskim niedaleko Lnisk Według regionalizacji opracowanej przez Ministerstwo Środowiska Pojezierze Kaszubskie w całości leży w regionie Dolnej WisłyRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2006 r. w sprawie przebiegu granic obszarów dorzeczy i regionów wodnych ., a więc jego wody podlegają RZGW w Gdańsku. Na terenie Pojezierza Kaszubskiego znajduje się ponad 500 jezior, jeziorność wynosi aż 3,5% powierzchni mezoregionu. Większość jezior ma pochodzenie polodowcowe. Przeważają jeziora rynnowe. Rzeki płynące przez mezoregion rozpływają się we wszystkie strony, wszystkie są w zlewni Morza Bałtyckiego.
Mezoregion (poza obszarami bez odpływowymi) można podzielić na dorzecza: Raduni Redy, Łeby, Motławy, Wierzycy, Słupi, Łupawy. W podziale Augustowskiego obejmuje jeszcze dorzecze Wdy i Brdy, jednakże według podziału Kondrackiego teren ten nie należy do tego mezoregionu.
Klimat Pojezierze Kaszubskie należy do Krainy Pojezierza Pomorskiego. Na Pojezierzu Kaszubskim, ze względu na geomorfologie terenu, powinna być dość gęsta sieć stacji meteorologicznych. Niestety, ze względu na koszty, sieć jest dość rzadka, co powoduje, że nie uwzględnia lokalnych zmian w różnych parametrach meteorologicznych takich jak temperatura, ciśnienie, prędkość wiatru itp. Całość wiedzy o klimacie na Pojezierzu Kaszubskim pochodzi z badań terenowych oraz na zasadzie interpolacji z innymi stacjami klimatycznymi. Z tego względu wszystkie informacje są tylko przybliżeniem tego co naprawdę dzieje się z pogodą na terenie mezoregionu. Dodatkowo cechą dość charakterystyczną na Pojezierzu Kaszubskim jest duża zmienność pogody.
Temperatura Temperatura w styczniu w centrum mezoregionu jest niższa niż na obrzeżach, szczególnie w Trójmieście różnice wynoszą około 2,5 °C; podobnie jest w lipcu, jednakże różnica jest mniejsza, wynosi zaledwie około 1 °C. Dodatkowo długość okresu wegetacyjnego jest około 5–10 dni krótsza niż w sąsiednich regionach.
Średnie miesięczne temperatury na stacji w Borucinie w latach 1961–2000. Miesiąc I II III IV V VI VII VIII IX X XI XIITemperatura średnia −2,7 −2,40,45,511,114,816,516,112,37,92,9 −2,9Temperatura maksymalna −0,10,74,510,416,319,721,121,016,511,55,11,4Temperatura minimalna −5 −5 −2,51,86,610,412,412,49,35,41 −2,8
W obserwacji wieloletniej zaobserwowano średni wzrost liniowy temperatury o 0,0376 K w skali rocznej. Co powoduje, że w 40 letnim okresie obserwacji temperatura wzrosła o około 1,5 K. Stacja w Kościerzynie zanotowała wzrost nieco mniejszy 0,0371 K rocznie. Podczas obserwacji zanotowano również pewien kilkuletni cykl, w którym temperatura średnia rosła, a następnie malała. Dodatkowo rozkład temperatury jest również nieco przesunięty w stosunku do reszty kraju powodując opóźnienie termicznych pór roku.
Wiatr Ze względu na wysokość względną Pojezierze stanowi barierę dla mas powietrza. Dodatkowo rzeźba terenu oraz lasy powodują zmniejszenie prędkości wiatru, głównie przez zmniejszenie energii potencjalnej wiatru. Znaczna lesistość i górzystość powoduje, że wiatr zmienia kierunek. Przez większą część czasu wiatr wieje z sektora zachodniego (około 55% wystąpień), wiatry z tego kierunku są najczęstsze w każdym miesiącu obserwacji. W miesiącach wiosennych na drugim miejscu pod względem częstości są wiatry północne, a latem południowe. Jesienią i zimą wiatry z pozostałych kierunków (poza sektorem zachodnim) są obserwowane z podobną częstotliwością. Jeśli chodzi o prędkość wiatru, to dominują wiatry słabe szczególnie latem i jesienią. Zimą i wiosną prędkość wiatru wzrasta, jednakże cały czas najliczniej występują wiatry słabe. Jeśli chodzi o wiatry powyżej 10 m/s, to są notowane rzadko w zależności od stacji oraz okresu od 6 do 20 razu w roku (w Gdyni na Pobrzeżu Kaszubskim około 65). Wiatry mają dość istotne znacznie w warunkach termalnych, powodując najczęściej ocieplenie temperatury w skrajnych przypadkach nawet do 8 °C, lecz równie dobrze mogą spowodować ochłodzenie nawet do 10 °C. Ocieplenie jest notowane najczęściej latem, a ochłodzenie zimą.
Opady i wilgotność względna Wysokość opadów na Pojezierzu Kaszubskim jest różna na różnym terenie. Uzależniona jest przede wszystkim od ukształtowania powierzchni. Na terenach równinnych opady są niższe niż na zboczach dowietrznych (zachodnich), ale z kolei większe niż na zboczach odwietrznych (wschodnich).
Opady na Pojezierzu Kaszubskim cechują się dość małą amplitudą roczną. Najwięcej opadów notuje się w lipcu lub sierpniu, a najmniej zimą. Cechą charakterystyczną jest większa suma opadów w miesiącach jesiennych niż zimowych. Przeważają również opady ciągłe nad przelotnymi. Opady śniegu występują od października do kwietnia, średnio około 40–50 dni z opadem. Pokrywa śnieżna utrzymuje się dłużej niż w sąsiednich mezoregionach, nawet sporadycznie do maja.
Mgła Na skutek wyższej niż sąsiednie mezoregiony wysokości bezwzględnej oraz urozmaiconej rzeźby terenu na Pojezierzu Kaszubskim częściej występują mgły. Najczęściej możemy zaobserwować je w październiku i listopadzie, a najrzadziej w czerwcu oraz lipcu. Mgły mają pochodzenie zarówno przyfrontowe, jak i wewnątrz masowe.
Zachmurzenie i usłonecznienie