Ignacy Boerner

Ignacy August Boerner, ps. „Michał”, „Mglisty”, „Miński”, „Emil” (ur. 11 sierpnia 1875 w Zduńskiej Woli, zm. 12 kwietnia 1933 w Warszawie)Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 12 z 26.10.1933 r s. 272. – działacz socjalistyczny i niepodległościowy, inżynier mechanik, oficer Legionów Polskich, pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego, bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego, minister poczt i telegrafów w kilku rządach II RP, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Urodził się w spolonizowanej i patriotycznej rodzinie ewangelickiej. Jego dziadkiem był Jerzy Karol Boerner (ok. 1775-1852), który po III rozbiorze Polski przybył z Saksonii i osiedlił się w Płocku. Natomiast ojcem był Edward Ignacy (1833–1910), powstaniec styczniowy i pastor ewangelicko-augsburski w Zduńskiej Woli. Matką była natomiast Maria Klara z Rauhów (1839–1913)Jerzy Kochanowski, Zapomniany prezydent...: życie i działalność Ignacego Boernera 1875–1933, Warszawa 1993..

Po ukończeniu szkoły w Zduńskiej Woli uczył się w Męskim Gimnazjum Klasycznym w Kaliszu, następnie w prywatnej szkole, a później w kaliskiej szkole realnejStanisław Kalabiński, Boerner Ignacy (1875–1933), Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. 1, Warszawa 1978, s, 202–203.. Tam brał udział w działalności tajnych młodzieżowych kółek samokształceniowychLeon Wasilewski: Boerner Ignacy. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 2: Beyzym Jan – Brownsford Marja. Kraków 1936, s. 185–186.. Po ukończeniu szkoły w 1895 pracował jako praktykant w fabryce budowy maszyn „Wilhelmshütte” w Wałbrzychu. Tam po raz pierwszy zetknął się z ideami socjalistycznymi. Jak sam napisałBoerner Ignacy, Pamiętnik z lat 1904–1905 (wraz z załącznikami), oprac. Tomasz Karbowniczek, Piotrków Trybunalski 2011, s. 18–19.:

alt=Centrum Wsparcia Teleinformatycznego Sił Powietrznych|mały|Centrum Wsparcia Teleinformatycznego Sił Powietrznych imię pułkownika Ignacego Augusta Boernera. Następnie studiował na Politechnice w Darmstadt (1897–1902), kończąc ją z tytułem inżyniera mechanika. W trakcie nauki założył sekcję Czerwonego Krzyża, a w 1898 r. został prezesem Polskiej CzytelniJerzy Pająk, Boerner Ignacy (1875–1933), Świętokrzyski Słownik Biograficzny, t. 2, pod red. Jerzego Szczepańskiego, Kielce 2009, s. 59–61.. Działacz Zjednoczenia Młodzieży Polskiej za Granicą, jako delegat organizacji w Darmstadt uczestniczył w jego zjazdach w Zurychu, Genewie i Halle. Od jesieni 1897 członek Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich, był założycielem jej jedynej sekcji w Niemczech w Darmstadt. Uczestnik VI Zjazdu ZZSP w Zurychu (19–25 grudnia 1899). Prowadził także prace oświatowe wśród robotników polskich w Niemczech.

Po powrocie do kraju, od stycznia 1903 roku pracował jako inżynier w dyrekcji Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Brał także czynny udział w pracach Polskiej Partii Socjalistycznej, będąc od czerwca do listopada 1903 członkiem Warszawskiego Komitetu Robotniczego, pracując jako agitator w dzielnicach partyjnych Powązki, Powiśle i Śródmieście. Zagrożony aresztowaniem skorzystał z propozycji inżyniera Popowskiego, prezesa Zakładów Górniczo-Hutniczych w Ostrowcu i przeniósł się do tego miasta. W listopadzie 1903 podjął pracę na stanowisku inżyniera i szefa oddziału mechanicznego w Zakładach OstrowieckichJerzy Pająk, Konspiracyjne życie polityczne w Staropolskim Okręgu Przemysłowym 1882–1904, Kielce 1994, passim.. Kontynuował także działalność w PPS, będąc z nominacji CKR PPS członkiem radomsko-kieleckiego OKR, po „wsypach” z sierpnia 1903 i przegranym strajku w styczniu 1904 odbudował Lokalny Komitet Robotniczy w Ostrowcu i stanął na jego czele. Kierowana przez niego PPS powstrzymała w połowie sierpnia 1904 rozruchy antysemickie. Po wybuchu rewolucji kierował narastającymi wystąpieniami robotniczymi w Ostrowcu Świętokrzyskim, których kulminacją było proklamowanie 27 grudnia 1905 Republiki Ostrowieckiej. Władzę w Republice sprawował Komitet Rewolucyjny z Boernerem na czele. Stąd w późniejszym okresie nazywano go „prezydentem Republiki Ostrowieckiej”. Podczas swej władzy utrzymując porządek za pomocą Organizacji Techniczno-Bojowej PPS i milicji robotniczej usunął władze rosyjskie z OstrowcaMarian Banaszak, Republika Ostrowiecka w: Ostrowiec Świętokrzyski. Monografia historyczna miasta, Ostrowiec Świętokrzyski 1997, s. 136–137.. Najbiedniejszym wydał żywność i opał z magazynów fabrycznych. Zorganizował także bojkot powinności wojskowych w 11 gminach pow. opatowskiego. Podczas pacyfikacji Republiki Ostrowieckiej 6–15 stycznia przez karną ekspedycję gen. Riezina ukrył się, następnie 15 stycznia 1906 przedostał się przez Zawichost do Galicji. Wkrótce na wszystkich członków organizacji wydano zaoczne wyroki śmierci. W związku z tym Boerner przebywał z żoną kolejno w Darmstadt, Zurychu, Frankfurcie nad Menem, Krakowie i Lwowie. Tam uczestniczył w VIII Zjeździe PPS (12–23 lutego 1906), gdzie jako zwolennik „starych”, a jednocześnie delegat radomskiego okręgu PPS złożył informację na temat działalności PPS na tym terenie. Władze rosyjskie wydały na niego wyrok śmierci, stąd nie mogąc wrócić do Królestwa wyjechał do Niemiec, gdzie pracował najpierw w Darmstadt, a potem we Frankfurcie nad Menem. Wydalony z Niemiec na żądanie władz rosyjskich powrócił do Galicji mieszkając dzięki pomocy Józefa Piłsudskiego i Walerego Sławka najpierw w Krakowie, a od 1908 na stałe we Lwowie. Od 1912 współwłaściciel wraz z A. Litwinowiczem biura projektowego w tym mieście. Członek PPS-Frakcji Rewolucyjnej (1907–1912) i PPS-Opozycji (1912–1914). Jednocześnie należał do Związku Walki Czynnej (ZWC) i Związku Strzeleckiego, gdzie na początku 1914 ukończył kurs podoficerski, a następnie oficerski.

I wojna światowa Po wybuchu wojny wstąpił do Legionów Polskich. 6 sierpnia 1914 wymaszerował z Krakowa w składzie 2 plutonu 1 Kompanii Kadrowej. Komisarz Komisariatu Rządu Narodowego w Kielcach (sierpień-październik 1914)Tadeusz Pelczarski, Komisariaty Wojskowe Rządu Narodowego w Królestwie Polskim 6.VIII–5.IX.1914 : (geneza i działalność), Warszawa 1939, Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa – wersja elektroniczna. i komisarz objazdowy Polskiej Organizacji Narodowej (październik-listopad 1914). Działał na terenie Kielc, Jędrzejowa, Zagłębia Dąbrowskiego, Częstochowy i ŁodziJerzy Z. Pająk, Z dziejów Polskiej Organizacji Narodowej (wrzesień-grudzień 1914), [w:] Kieleckie Studia Historyczne, t. 14, 1996, s. 106. Repozytorium biblioteki UJK – wersja elektroniczna.. Po ewakuacji PON z Królestwa służył jako oficer ordynansowy I Brygady Legionów Polskich, biorąc udział m.in. w bitwie pod Lipnicą Murowaną. Następnie oddelegowany przez Józefa Piłsudskiego do prac politycznych, m.in. współuczestniczył w powołaniu Zjednoczenia Stronnictw Niepodległościowych w Łodzi (styczeń – luty 1915), Komitetu Naczelnego Zjednoczonych Stronnictw Niepodległościowych w Warszawie (sierpień 1915) oraz Wydziału Narodowego Radomskiego (listopad 1915). Jednocześnie działał w strukturach Polskiej Organizacji Wojskowej w Warszawie i Radomiu, był m.in. komendantem okręgu radomskiego POW (8 listopad – 5 grudnia 1915). Zagrożony aresztowaniem przez władze austriackie powrócił do służby liniowej w I Brygadzie. Dowódca kompanii saperów 1 pp (grudzień 1915 – czerwiec 1917), od 2 lipca 1915 pppr., a od 1 stycznia 1917 por. 16 czerwca 1917 przeniesiony 5 pp, gdzie dowodził kompanią szturmową. Po kryzysie przysięgowym internowany w Beniaminowie (22 lipca 1917 – 28 czerwca 1918)Grażyna i Przemysław Witek, 90 Rocznica Internowania, [w:] „OLEANDRY” Kielce nr 24, maj 2007.. Po zwolnieniu szef oddziału wywiadowczego Komendy Naczelnej nr 1 POW (lipiec – listopad 1918). Uczestniczył w rozbrojeniu Niemców w Warszawie, gdzie z ramienia Piłsudskiego jako jego mąż zaufania przy niemieckiej Radzie Żołnierskiej doprowadził do rozbrojenia i ewakuacji niemieckiego garnizonu w Warszawie.

11 listopada 1918 r. Piłsudski spotyka się z niemiecką Radą Żołnierską której przedstawia Boernera jako swojego oficera odpowiedzialnego za ewakuację Niemców z Warszawy. Już 13 listopada odjechało 6 transportów kolejowych z żołnierzami a 19 listopada ostatni. W sumie opuściły Warszawę 22 transporty z 26930 Niemcami. Na ostatniej stronie raportu Boernera z tej ewakuacji jest notatka. ”Stwierdzam niniejszym, że Pan Major Boerner sprawnością, taktem, spokojem, energią, słowem, cała swoją osobowością, doprowadził do spokojnej ewakuacji wojsk niemieckich z Warszawy – który to sukces przyczynił się w tych ciężkich chwilach do możebności rozpoczęcia prac nad organizacją państwa, rządu i wojska. Potwierdzam to, jako naoczny świadek i wspólnie z majorem Boernerem pracujący.”

II Rzeczpospolita Po utworzeniu Milicji Ludowej w stopniu kpt. był jej Komendantem Głównym (13 grudnia 1918 – 1 sierpnia 1919). Od Piłsudskiego otrzymał poufne wytyczne dotyczące bezpieczeństwa członków wszelkich bojówek partyjnych. W przeciągu kilku miesięcy mieli oni zostać rozbrojeni, odizolowani lub wciągnięci do wojska. Większość członków ML znalazła się w składzie batalionów etapowych i została wysłana na front. Pozostali weszli m.in. w skład nowo utworzonej Policji Państwowej. Następnie służył w Wojsku Polskim, gdzie był szefem Sekcji Defensywy Oddziału II Frontu Litewsko-Białoruskiego. W listopadzie-grudniu 1919 prowadził w Miklaszewiczach z upoważnienia Naczelnika Państwa poufne rozmowy z delegatem rządu sowieckiego Julianem Marchlewskim. Przygotował spotkanie w Borysowie, lecz nie doszło do niego, ze względu na polską ofensywę. Po wybuchu wojny polsko-bolszewickiej służył w oddziale II sztabu Naczelnego Wodza (18 kwietnia – 12 maja 1920) i w Oddziale II Dowództwa Etapów WP na Ukrainie (12 maja – 2 lipca 1920). Następnie szef Oddziału II Grupy Poleskiej WP (12 lipca – 9 sierpnia 1920) Władysława Sikorskiego. W trakcie bitwy warszawskiej stał na czele Oddziału II 5 Armii (9 sierpnia – 20 września 1920), a następnie 3 Armii (od 20 września 1920)Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 11 sierpnia 1920 r., Nr 30.. Od 30 lipca 1920 mjr saperów WP. Po zakończeniu działań wojennych od 12 marca 1921 był szefem Oddziału II Inspektoratu Armii nr 4 gen. Stanisława Szeptyckiego w Krakowie, czuwając nad kontrwywiadowczym zabezpieczeniem plebiscytu na Górnym Śląsku. Następnie przewodniczący podkomisji połocko-wilejskiej w Mieszanej Komisji Granicznej polsko-sowieckiej (lipiec 1921 – grudzień 1922)Urzędnicy służby zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1945, Przewodnik biograficzny, tom I oprac. Krzysztof Smolana, Warszawa 1920, s. 79 wersja elektroniczna.. W styczniu 1923 awansowany na ppłk. saperów i przydzielony do Oddziału IV Sztabu Generalnego.