Mikołaj Radziwiłł Rudy herbu Trąby (ur. w 1512, zm. 27 kwietnia 1584 w Wilnie) – hetman wielki litewski w latach 1553–1566 i 1576–1584, kanclerz wielki litewski od 1566, wojewoda trocki (od 1550) i wileński (od 1566).
Życiorys Był synem Jerzego, bratem królowej Polski Barbary Radziwiłłówny i bratem stryjecznym kanclerza wielkiego litewskiego Mikołaja Radziwiłła Czarnego. W 1547 otrzymał od cesarza Karola V tytuł księcia na Birżach i Dubinkach, potwierdzony w 1549 przez króla Zygmunta II Augusta. Odebrał staranne wykształcenie za granicą.
W 1564 przeszedł na kalwinizm i stał się przywódcą ruchu różnowierczego w Wielkim Księstwie Litewskim, zakładał zbory, sprowadzał z zagranicy uczonych protestanckich i założył w Birżach wyższą szkołę dla młodzieży kalwińskiej. Był wybitnym dowódcą wojskowym. Od 1561 walczył w czasie wojen inflanckich. Podczas wojny z Moskwą, w 1562 roku zdobył i spalił Wieliż. 26 stycznia 1564 wraz z hetmanem polnym litewskim Grzegorzem Chodkiewiczem odniósł nad Rosjanami świetne zwycięstwo w bitwie pod Czaśnikami. W 1578 pokonał Rosjan w bitwie pod Wenden. W czasie kampanii moskiewskiej króla Stefana Batorego zwyciężył w bitwie pod Wielkimi Łukami i przeprowadził udane oblężenie Pskowa.
Na sejmie bielskim 1564 roku był świadkiem wydania przywileju bielskiego przez króla Zygmunta II AugustaStatut Litewski : drugiej redakcyi (1566) = Statutum Lituanicum : alterius editionis, Archiwum Komisji Prawniczej t. VII, Kraków 1900, s. 312.. W 1569 był przeciwnikiem zawarcia unii lubelskiej. Po śmierci Zygmunta Augusta, w 1572 był faktycznym rządcą Litwy. W 1573 roku potwierdził elekcję Henryka III Walezego na króla PolskiŚwiętosława Orzelskiego bezkrólewia ksiąg ośmioro 1572–1576, Kraków 1917, s. 149. Wraz ze swoim bratem stryjecznym Mikołajem Radziwiłem zwanym Czarnym działał na rzecz politycznych wpływów stronnictwa habsburskiego w Rzeczypospolitej. Po ucieczce Henryka Walezego popierał kandydaturę arcyksięcia Ernesta Habsburga przeciw księciu Siedmiogrodu Stefanowi Batoremu. W 1575 roku w czasie wolnej elekcji głosował na cesarza Maksymiliana II HabsburgaEwa Dubas-Urwanowicz, Koronne zjazdy szlacheckie w dwóch pierwszych bezkrólewiach po śmierci Zygmunta Augusta, Białystok 1998, s. 294.
Pogrzeb thumb|left|240px|Pogrzeb Mikołaja Radziwiłła w 2009 r. W 2004 roku w pozostałościach zboru kalwińskiego w Dubinkach znaleziono szczątki, które zidentyfikowano jako należące do Mikołaja Radziwiłła Rudego i jego krewnych (w tym Mikołaja Czarnego). 5 września 2009 roku odbył się ich powtórny uroczysty pogrzebLitwa żegna Radziwiłłów. Z przeprowadzonych badań Y-DNA wynika, że Mikołaj Radziwiłł Rudy należał do haplogrupy R1a.
Przypisy
Bibliografia Historia Polski: Polska do 1586, Warszawa 2007,
Linki zewnętrzne Mikołaj Radziwiłł (1512–1584) Mikołaj Radziwiłł zwany Rudym h. Trąby, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2021-12-07]
Kategoria:Członkowie rady hospodarskiej Wielkiego Księstwa Litewskiego Kategoria:Hetmani wielcy litewscy Kategoria:Hetmani wielcy litewscy (Wielkie Księstwo Litewskie) Kategoria:Elektorzy Henryka III Walezego Kategoria:Elektorzy Maksymiliana II Habsburga Kategoria:Kanclerze wielcy litewscy Kategoria:Konwertyci na protestantyzm Kategoria:Ludzie związani z Birżami (I Rzeczpospolita) Mikołaj Radziwiłł Rudy Kategoria:Wojewodowie troccy (Wielkie Księstwo Litewskie) Kategoria:Wojewodowie wileńscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Zygmunta II Augusta Kategoria:Senatorowie za panowania Henryka III Walezego Kategoria:Senatorowie za panowania Stefana Batorego Kategoria:Polscy książęta Świętego Cesarstwa Rzymskiego Kategoria:Szlachta kalwińska w Polsce (I Rzeczpospolita) Kategoria:Świadkowie przywileju bielskiego 1564 Kategoria:Uczestnicy sejmu bielskiego 1564 Kategoria:Uczestnicy wojny litewsko-moskiewskiej 1558–1570 (strona polsko-litewska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-rosyjskiej 1577–1582 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1512 Kategoria:Zmarli w 1584