thumb|Pięciokątny fort z czterema kaponierami w rogach wału: dwustronnymi czołową i szyjową i jednostronnymi barkowymi Kaponiera – przykryta budowla fortyfikacyjna o różnej konstrukcji, wykorzystywana do prowadzenia ostrzału skrzydłowego lub skośnego, służąca na ogół do obrony fosy, stosowana w fortyfikacji nowożytnej.

Zasadniczym przeznaczeniem kaponier jest obrona fosy, aczkolwiek wykorzystywano je także do ostrzału zapola (w austriackiej szkole fortyfikacyjnej) lub przedpola (w nowopruskiej). Typowa kaponiera jest niską, skazamatowaną budowlą, wtopioną w stok lub przeciwstok fosy. Jej wysokość nie przekracza wysokości wału, przy którym jest umieszczona. Wyposażona jest w stanowiska bojowe, przeznaczone do prowadzenia ognia w jednym lub dwóch kierunkach. Czasem kaponierą nazywa się ogólniej zakrytą budowlę fortyfikacyjną służącą do prowadzenia ognia flankującego.

Wcześniejszą formą kaponiery była budowla w formie dwóch krótkich odcinków wałów, umieszczonych w poprzek fosy w fortyfikacji bastionowej. Mogły one służyć do osłaniania ogniem fosy (choć ta była głównie chroniona ostrzałem z barków bastionów), a główną funkcją było umożliwienie dokonania wypadu przejściem znajdującym się między wałami (zazwyczaj odkrytym). Konstrukcja taka nazywana jest także kaponierą forteczną.

Budowle te występują w różnych formach; rozróżnia się kaponiery: w zależności od położenia w dziele fortyfikacyjnym: względem fosy wewnętrzne (stokowe) – umieszczone przy stoku fosy; dostępne przez poternę od strony stoku; zewnętrzne (przeciwstokowe rewersowe) – umieszczone przy lub w przeciwstoku fosy; dostęp jest od strony przeciwstoku, czasem poterną prowadzącą pod dnem fosy; względem fosy innych elementów dzieła: barkowe – umieszczone przy lub w barku narysu dzieła; czołowe – znajdujące się na narożniku dzieła; szyjowe – umieszczone w szyi dzieła; w zależności od kierunku prowadzenia ognia: pojedyncze (jednostronne) – w jedną stronę; podwójne (dwustronne) – w dwie strony. Kaponiery pojedyncze nazywa się też półkaponierami.

Galeria

Zobacz też

rondo Kaponiera w Poznaniu tradytor

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Fortyfikacje