thumb|150px|Zasłonak pospolity thumb|150px|Zasłonak brunatny thumb|150px|Zasłonak osłonięty thumb|150px|Zasłonak rdzawobrązowy thumb|150px|Zasłonak brązowordzawy thumb|150px|Zasłonak rudy thumb|150px|Zasłonak czerwonawy thumb|150px|Zasłonak śluzowaty thumb|150px|Zasłonak wonny thumb|150px|Zasłonak fioletowy thumb|150px|Zasłonak strojny thumb|150px|Zasłonak krwisty thumb|150px|Zasłonak łuseczkowaty thumb|150px|Zasłonak ceglastożółty thumb|150px|Zasłonak czerwonołuskowaty thumb|150px|Zasłonak niebieskawy Cortinarius (Pers.) Gray) (zasłonak) – rodzaj grzybów z rodziny zasłonakowatych (Cortinariaceae). Do 2017 r. na terenie Polski opisano występowanie 251 gatunków (przy uwzględnieniu tylko gatunków pewnych, zweryfikowanych przez Index Fungorum). Nie jest to jednak liczba ostateczna. Liczba występujących w Polsce gatunków zmienia się zarówno w wyniku znajdywania nowych, dotąd nie znanych w Polsce gatunków, jak i w wyniku zmian w nazewnictwie gatunków dokonywanych przez Index Fungorum. Dwie monografie o zasłonakach napisał Andrzej Nespiak w 1975 i 1981 r.
W wyniku prac mykologów liczba gatunków Cortinarius znacznie się zmniejszyła, gdyż część z nich poprzenoszono do innych rodzajów.
Morfologia Owocniki o bardzo zmiennym kształcie i wielkości; od bardzo małych (poniżej 1 cm) do bardzo dużych (powyżej 20 cm). Kapelusz początkowo ma kształt wypukły, dzwonkowaty lub stożkowaty, potem wypłaszcza się. Są higrofaniczne lub niehigrofaniczne. U różnych gatunków występują prawie wszystkie kolory. Skórka kapelusza jest błoniasta, śluzowata, włóknisto-brązowata, łuszcząca się lub naga. Od trzonu do ronda kapelusza rozciąga się przypominająca pajęczynę zasnówka, która zwykle pozostaje włóknistą pozostałością na trzonie po odsłonięciu kapelusza. Trzon o kształcie od bardzo delikatnego i cienkiego do bardzo grubego, może być śluzowaty lub suchy, z resztkami zasnówki lub bez nich i powierzchni od nagiej do włóknistej. Miąższ jest w smaku łagodny, gorzki lub pikantny. Blaszki są zwykle wybrzuszone, ale na trzonie są również szerokie lub wygięte w łuk. Kolor w pełni dojrzałych okazów jest rdzawobrązowy ze względu na pył zarodników, u niedojrzałych grzybów spektrum waha się od prawie białawego przez jaskrawo zabarwione do ciemno rdzawobrązowego lub fioletowego. Zarodniki w kształcie pestek jabłek, migdałów lub cytryn, nawet okrągławe, lekko szorstkie do brodawkowatych, bez pory rostkowej. Trama blaszek regularna (strzępki biegną równolegle).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji: Cortinariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum).
W 1801 r. Christiaan Hendrik Persoon utworzył takson Agaricus sect. Cortinaria, w 1821 r. Samuel Frederick Gray zamienił go na rodzaj Cortinarius. Jest to najliczniejszy w gatunki rodzaj grzybów kapeluszowych. W Europie występuje około 500 gatunków. Istnieje wiele koncepcji ich systematycznego podziału, liczne gatunki mają wiele synonimów nazwy naukowej, a niektóre także różne nazwy polskie. Oznaczanie gatunków jest trudne, a rozróżnienie niektórych możliwe tylko przy użyciu mikroskopu.
Polską nazwę zasłonak podał Franciszek Błoński w 1889 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki opisywane były także pod nazwami: bedłka, gąska, opieńki, guzotrzonowiec, zasłoniak, skórzak, flegmiak, modrzaczek, śluzak, tłustocha, wodniak. Jeszcze więcej ma synonimów naukowych – ponad 40.
Gatunki występujące w Polsce
Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Pominięto gatunki niepewne. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody (gatunki bez przypisów), oraz innych autorów (oznaczone przypisami). Dla niektórych gatunków W. Wojewoda nie podał nazwy polskiej, traktując je jako synonimy, jednak według Index Fungorum są to odrębne gatunki.
Niektóre pozostałe gatunki Cortinarius betuletorum M.M. Moser 1967 – zasłonak brzeźniakowy Cortinarius cinnamoviolaceus M.M. Moser – zasłonak cynamonowofioletowy Cortinarius diabolicus (Fr.) Fr.
Znaczenie Naziemne grzyby mykoryzowe, saprotrofy. Tylko nieliczne gatunki to grzyby jadalne. Większość stanowią grzyby niejadalne lub podejrzane o trujące własności. Jest też kilka gatunków śmiertelnie trujących. Powodują zatrucia orellaninowe (8 grupa). Z powodu trudności w oznaczaniu gatunków zasadniczo odradza się zbierania tych grzybów w celach spożywczych. Niektóre gatunki wykorzystywane były dawniej do barwienia wełny i innych tkanin.
Przypisy
Kategoria:Zasłonakowate