mały|Wejście na Stadion Leśny „Brda” im. Stanisława Lehmanna – zdjęcie z 2006 roku mały|Widok na trybunę główną – 2006 rok mały|Widok na południowy łuk oraz ławki trenerskie – 2006 rok Klub Sportowy Brda – istniejący w latach 1924–2008 wielosekcyjny bydgoski klub sportowy, z dominującą sekcją piłkarską. Przez 3 sezony (1950-1952) piłkarze klubu grali na zapleczu ekstraklasy, gdzie w sezonie 1950 zdobyli III miejsce. W 2016 roku klub zajmował 149. miejsce w tabeli wszech czasów polskiej I ligi piłkarskiej.
Informacje ogólne Brda Bydgoszcz to klub istniejący w latach: 1924-1939 (jednosekcyjny) i w 1945-2008 (wielosekcyjny). W historii klubu działało około 20 sekcji. Najdłuższą historię ma piłka nożna, która w latach 1924–1939 i 1992-2006 była jedyną sekcją klubu. Poza tym w latach 1945–1992 uprawiano m.in.: boks, lekkoatletykę, siatkówkę, piłkę ręczną, koszykówkę, pływanie, hokej na lodzie, tenis, gimnastykę, hokej na trawie, brydż sportowy, kolarstwo, żeglarstwo i wioślarstwohttp://www.expressbydgoski.pl/archiwum/a/po-brdzie-pozostaly-juz-tylko-ruiny-i-zgliszcza,11257924/ dostęp 2017-03-21.. W okresie powojennym KKS Brda był branżowym klubem kolejowym. Barwy klubu były czerwono-niebieskie
Historia Klub powstał 18 marca 1924 roku z inicjatywy działacza sportowego Bernarda JaskólskiegoEncyklopedia Bydgoszczy, t. 1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. , s. 243.. W okresie międzywojennym jedyną sekcją była piłka nożna. 15 maja 1924 KS Brda rozegrała swój pierwszy mecz wygrywając z klubem mniejszości niemieckiej Sportbrüder Bydgoszcz 7:0Kronika Bydgoska T. 19, strona 266.. Ze względu na brak własnego boiska, zawodnicy KS Brda korzystali z boiska im. Idziego Świtały (Gwiazda Bydgoszcz). Największy sukces w okresie międzywojennym drużyna uzyskała 1937 roku, wygrywając swoją grupę klasy B Pomorskiego OZPN, ulegając jednak w barażach o wejście do klasy AKronika Bydgoska T. 19, strona 267. W 1926 klub przystąpił do Towarzystwa Oświatowo-Religijnego pod opieką św. IgnacegoSport Pomorski 1926 Nr 20., w kwietniu 1929 połączył się z KS Tęcza BydgoszczTygodnik Sportowy 1929 Nr 17., a w 1936 także z KS Iron Bydgoszcz. W 1939 Brda miała połączyć się z Robotniczym Klubem Sportowym Amator Bydgoszcz, jednak wybuch wojny przeszkodził tym planom. Wiosną 1939 z okazji 15-lecia klubu przeprowadzono turniej piłkarski z udziałem drużyn: Brdy Bydgoszcz, Polonii Bydgoszcz, Floty Gdynia i Unii TczewPiotr Fiutak: Piłka nożna w Bydgoszczy (1920-1939) kluby i towarzystwa sportowe, [w:] Kronika Bydgoska XIX..
Po wyzwoleniu Bydgoszczy, już 12 lutego 1945 powołano do życia Koło Sportowe Związku Walki Młodych przy PKP. Na reaktywowanie klubu Brda, nie wyrażały zgody władze radzieckie, mające swoich przedstawicieli w zarządzie ZNTK. 27 marca 1945 oficjalnie powstały sekcje: piłki nożnej, lekkiej atletyki, siatkówki i wioślarstwa. Pod nazwą ZWM/PKP do czerwca tego roku zorganizowano 26 imprez sportowych. 28 czerwca zmieniono nazwę na KS ZZK Brda (Klub Sportowy Związku Zawodowego Kolejarzy). Kierownikiem sportowym klubu został Józef Menczyński. Głównymi inicjatorami byli ludzie związani przed wojną z Robotniczym Klubem Sportowym Amator Bydgoszcz i OPN Sokół V Bydgoszcz. W latach 1946–1949 prezesem klubu był Stanisław Lehmann – przedwojenny działacz sportowy, politycznie związany z PPS i PPRStanisław Lehmann (1904-1956) był przedwojennym działaczem sportowym, założycielem Robotniczego Klubu Sportowego „Amator” (1928), prezesem Pomorskiego Związku Atletycznego (1934-1935), członkiem zarządu Pomorskiego Związku Piłki Nożnej i Bokserskiego. Politycznie związany z PPS, po wojnie został zaangażowany jako wysoki urzędnik władz wojewódzkich z ramienia PPR. W latach 1949–1950 pełnił funkcję przewodniczącego Pomorskiej Rady Narodowej. Po wojnie uczestniczył w reaktywacji okręgowych związków sportowych w Bydgoszczy, był współorganizatorem KS „Zryw”, prezesem Bydgoskiego Towarzystwa Wioślarskiego, a w latach 1946–1949 prezesem KKS „Brda”. Utworzył w Bydgoszczy pierwszą w kraju Radę Kultury Fizycznej i Sportu przy Okręgowej Komisji Związków Zawodowych. Od 1952 był członkiem prezydium Rady Okręgowej Zrzeszenia Sportowego Kolejarz. Zmarł w 1956 w wyniku choroby nowotworowej.Błażejewski Stanisław, Kutta Janusz, Romaniuk Marek: Bydgoski Słownik Biograficzny. Tom III. Bydgoszcz 1995. , s. 89–91..
Rozwój klubu związany był ściśle z kondycją przedsiębiorstw Bydgoskiego Węzła Kolejowego, głównie Zakładami Naprawczymi Taboru Kolejowego. Okres prosperity przypadł na lata 1945–1974, kiedy trwale działało 7 sekcji (piłka nożna, boks, pływanie, lekkoatletyka, piłka siatkowa, kolarstwo, hokej na lodzie), zaś dalszych 6 okresowo. W 1947 klub należał do największych w Bydgoszczy licząc 470 zarejestrowanych zawodnikówKultura fizyczna w Bydgoszczy (1945-1956). [w:] Historia Bydgoszczy. Tom III. Część pierwsza 1945-1956. Praca zbiorowa. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe Bydgoszcz 2015. , s. 493–522.. Po reorganizacji sportu na wzór sowiecki w 1948 utworzono zrzeszenie sportowe Kolejarz, któremu podporządkowano m.in. KKS Brda. W 1950 roku w ramach tego zrzeszenia w województwie bydgoskim działały 2 kluby: Związkowy KS Kolejarz-Brda z sekcjami: piłki nożnej, koszykówki, lekkiej atletyki, pływania i kolarstwa (1761 członków) oraz ZKS Kolejarz-Wioślarski z sekcjami: wioślarską i kajakową (543 członków). W 1950 do zrzeszenia Kolejarz wcielono również ZS Związkowiec m.in. z silną sekcją bokserską. W 1953 roku do klubu należało 7% pracowników Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Bydgoszczy. W 1949 dzięki poparciu związanego z KKS Brda Stanisława Lehmanna w lesie opodal Warsztatów Kolejowych rozpoczęto wznoszenie kompleksu sportowego. W 1952 oddano do użytku stadion, a w 1956 m.in. basen pływacki, korty i szatnie.
W latach 50. klub wyróżniał się w Bydgoszczy pod względem osiąganych wyników sportowych. Sukcesy odnosili bokserzy, pływacy i futboliści. Drużyna pięściarzy w latach 1951–1969 walczyła w II lidze. Henryk Niedźwiedzki uczestniczył w igrzyskach olimpijskich w Helsinkach 1952, Jerzy Planutis został mistrzem Polski, a wychowankiem klubu był Jerzy Adamski – późniejszy medalista olimpijski z Rzymu 1960. W sekcji pływackiej klub wychował kilka medalistek mistrzostw Polski, a Aleksandra Mróz uczestniczyła w igrzyskach olimpijskich w Helsinkach 1952. Brda była pierwszym bydgoskim klubem, który uczestniczył w rozgrywkach II ligi (zaplecza ekstraklasy, 1950-1952). Sukcesy na miarę regionu odnosili również kolarze, hokeiści i siatkarze. W latach 1966–1984 istniała sekcja żeglarstwa morskiego, na bazie wybudowanego w ZNTK żaglowego jachtu oceanicznego „Euros”, który stacjonował w porcie Stoczni Gdańskiej i odbywał rejsy po całym świecie.
W połowie lat 70. XX w. rozpoczął się długotrwały kryzys klubu związany z pogarszającą się kondycją kolejnictwa. Sekcje stopniowo likwidowano, a z braku funduszy nie przeprowadzano modernizacji obiektów sportowych. W 1986 PKP przejęły stadion, a w 1996 zrezygnowały z opieki nad klubemhttp://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/1,128852,15695339,Od_swietnosci_do_upadku_klubu_Brda.html dostęp 2017-03-21.. Dotychczasowy Środowiskowo-Kolejowy Klub Sportowy Brda przekształcono w jednosekcyjny Bydgoski Klub Piłkarski Brda. W 2001 kompleks sportowy powrócił do miasta w ramach spłaty zadłużenia PKP wobec Skarbu Państwa. Wiosną 2002 rozwiązano męską drużynę seniorów, która występowała w V lidze. W kolejnych kilku latach kontynuowano szkolenie młodzieży oraz założono pierwszą w Bydgoszczy żeńską drużynę piłkarską, która w 2006 awansowała na zaplecze ekstraklasy. W sierpniu 2007 przekazano ją do nowo powołanego Kobiecego Klubu Piłkarskiego Bydgoszcz. W 2008 dokonano ostatecznej likwidacji klubu. Od 2013 na terenie byłego stadionu Brdy wznoszone jest osiedle mieszkaniowe „Zielony Zakątek”.
Do tradycji dawnego KKS Brda nawiązuje istniejąca Akademia Piłkarska Brda Bydgoszcz, prowadząca szkolenie w kategoriach: trampkarzy, młodzików i orlikówhttp://apbrda.pl/news.php dostęp 2017-03-21..
Nazwy 1924–1939 – Klub Sportowy Brda 1945 – ZWM PKP. 1945–1949 – Klub Sportowy Związku Zawodowego Kolejarzy Brda 1949–1956 – Kolejowy Klub Sportowy Kolejarz-Brda (w ramach Zrzeszenia Sportowego Kolejarz) 1956–1974 – Kolejowy Klub Sportowy Brda 1974–1996 – Środowiskowo-Kolejowy KS Brda 1996–2007 – Bydgoski Klub Piłkarski Brda
Kompleks sportowy
Bazą klubu był budowany od 1949 przy ul. Powstańców Warszawy kompleks sportowy. Był to pierwszy duży obiekt sportowy wybudowany w Bydgoszczy po II wojnie światowej, powstały dzięki staraniom związanego z KKS Brda, zasłużonego działacza sportowego i wysokiego urzędnika ówczesnych władz wojewódzkich – Stanisława Lehmanna. Kompleks zbudowany społecznie przez pracowników bydgoskich przedsiębiorstw kolejowych oddano do użytku w dwóch etapach: 12 lipca 1952 (stadion) i 30 maja 1956 (basen, korty, boiska treningowe, zaplecze).
Sportowcy Brdy Bydgoszcz Olimpijczycy z Brdy Bydgoszcz 40px Helsinki 1952 Józef Kiszkurno (trap) – zajął 9. miejsce Henryk Niedźwiedzki (boks) – waga kogucia, przegrał 2. walkę (2. eliminacja) Aleksandra Mróz (pływanie) – 200 m stylem klasycznym, odpadła w eliminacjach Henryk Niedźwiedzki (w barwach Legii Warszawa) uczestniczył również w igrzyskach olimpijskich w Melbourne 1956, gdzie zdobył brązowy medal 16px. Wychowankiem klubu był bokser Jerzy Adamski, który w igrzyskach olimpijskich w Rzymie 1960 (w barwach Astorii Bydgoszcz) zdobył srebrny medal 16px.
Osiągnięcia sportowe Mistrzostwa Europy boks Jerzy Adamski (wychowanek Brdy) – mistrz Europy w wadze piórkowej (1959), brąz (1963) Ryszard Petek (wychowanek Brdy) – mistrz Europy w wadze piórkowej (1967)
Osiągnięcia drużynowe boks – rozgrywki w II lidze bokserskiej (1951-1969) piłka nożna – 3 sezony na zapleczu ekstraklasy (1950-1952), trzecie miejsce w sezonie 1950
Osiągnięcia indywidualne boks Jerzy Planutis – mistrz Polski w wadze średniej (1955) Zygmunt Kunc – mistrz Polski (1957), wicemistrz (1956) Jan Walczak – mistrz Polski (1959), wicemistrz (1956) Ryszard Petek – mistrz Polski w wadze lekkiej (1964) Antoni Okoń – mistrz Polski juniorów (1966) Mieczysław Kozłowski – mistrz Polski juniorów (1967) Wiesław Jaroszewski – mistrz Polski juniorów (1968) Marian Wyszomirski – mistrz Polski juniorów (1970) Jerzy Tadych – mistrz Polski juniorów (1971) Andrzej Kolasiński – mistrz Polski juniorów (1972) wicemistrzowie Polski seniorów: Henryk Niedźwiedzki (1953), Franciszek Kujawa (1967). lekkoatletyka Alojzy Więckowski – mistrz Polski w rzucie młotem (1946) pływanie sztafeta Brdy Bydgoszcz 4 × 200 m została mistrzem Polski (1946) Aleksandra Mróz – wielokrotna mistrzyni Polski 100 m stylem klasycznym (1951-1953), 200 m stylem klasycznym (1952) Edmund Kriese – mistrz Polski i członek kadry narodowej (1949-1952) sport motocyklowy Tadeusz Śmigiel – mistrz Polski na żużlu w klasie 250 cm³ (1948)
Sekcje Piłka nożna