Przysiek (nazwa oboczna Przesiek, niem. Wiesenburg) – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie toruńskim, w gminie Zławieś Wielka. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego.

Historia mały|Dwór w Przysieku Przysiek leży w historycznej ziemi chełmińskiej, około 6,5 km na północny zachód od Torunia. Ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XIV wieku. Wymieniona została po raz pierwszy w dokumencie z 1346 jako „Prseschek, Preszecke, Pirssesek, Prziesek, Przesseck, Przeszek".

W 1346 wielki mistrz krzyżacki Henryk Dusemer uposażył kościół parafialny we wsi Stary Toruń wsiami Przysiek, Smolno oraz Górsk, których mieszkańcy mieli dawać plebanowi dwie grzywny denarów na utrzymanie szkolnika do obsługi kościoła. Po sprowadzeniu zakonu krzyżackiego przez księcia Konrada I mazowieckiego tereny te od XIII wieku znalazły się we władaniu krzyżaków, a w latach 1437–1438 wieś była własnością komturii toruńskiej.

W 1428 miejscowość była własnością zakonną i liczyła wówczas trzy łany opuszczone. W latach 1437–1438 wieś miała 16 łanów chłopskich i dawała po 0,5 grzywny z każdego łanu. Osiem łanów było osiadłych, 8 łanów opustoszałych, 6 zagród płaciło czynsz po 4 skojce, w tym 4 zagrody osiadłe i 4 opuszczone. W miejscowości była karczma, z której karczmarz dawał 0,5 grzywny oraz w naturze dwie kury. Co 14 dni wieś dawała również 8 skojców czynszu leśnego. W latach 1447–1448 czynsz z Przysieka wyniósł 15 grzywien i 20 skojców.

W 1454, po wybuchu wojny trzynastoletniej toczonej pomiędzy państwem zakonu krzyżackiego a Koroną Królestwa Polskiego, miejscowość zajęły wojska koronne. W 1454 oraz w 1457 miasto Toruń poprosiło króla polskiego Kazimierza IV Jagiellończyka o nadanie wsi i folwarku przysieckiego, dawnej własności zakonnej.

W 1457 król Kazimierz IV Jagiellończyk nadał miastu Toruń Przysiek, dziedziczną wieś na prawie chełmińskim. Po drugim pokoju toruńskim z 1466 miejscowość znalazła się w granicach Korony, a w XVI wieku była folwarkiem miejskim zarządzanym przez burmistrza toruńskiego, w powiecie toruńskim województwa chełmińskiego.

W latach 1597–1601 z inicjatywy burmistrza toruńskiego Henryka Strobanda wzniesiono w Przysieku murowany dwór, budynki inwentarskie oraz młyn wodny. W 1608, po uzyskaniu przez miasto przywileju propinacji, zbudowano browar, a w 1668 gorzelnię; zakłady te przynosiły miastu znaczne dochody. Zespół, zniszczony w połowie XVII wieku podczas wojen szwedzkich, odbudowano w latach 1661–1668, a po kolejnych zniszczeniach z pierwszej połowy XVIII wieku ponownie w latach 1724–1740. Po I rozbiorze Polski w 1772 Przysiek znalazł się w zaborze pruskim, mimo że Toruń pozostał wówczas przy Polsce. Gorzelnię zlikwidowano w 1803, a browar zaprzestał działalności po 1815; w 1833 majątek sprzedano w ręce prywatne. Od lat 70. XIX wieku wieś nosiła niemiecką nazwę Wiesenburg, używaną do 1920. Od 1886 właścicielem majątku był budowniczy Ludwig Neumann, a dobra pozostawały w rękach jego rodziny do II wojny światowej; po 1945 przejął je Skarb Państwa. W 2005 w Przysieku powstał pierwszy w Polsce Ośrodek Formacji Diakonów Stałych.

Instytucje W Przysieku mają swoją siedzibę: Kujawsko-Pomorski Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Departament Środowiska i Geologii Kujawsko-Pomorska Izba Rolnicza Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego O/Przysiek Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej Bursa Akademicka Caritas Diecezji Toruńskiej Ośrodek Szkoleniowy Caritas Diecezji Toruńskiej im. Jana Pawła II Centrum Wolontariatu Caritas Diecezji Toruńskiej im. Jana Pawła II Ośrodek Formacji Diakonów Stałych

Zabytki Zespół dworsko-parkowy w Przysieku wpisano do rejestru zabytków 23 kwietnia 1957 pod numerem A/500. W jego skład wchodzą: Dwór w Przysieku wzniesiony w 1739 z reliktami wcześniejszego, murowanego dworu z lat 1597–1601, rozbudowany na przełomie XIX i XX wieku, odrestaurowany w latach 2002–2004 staraniem diecezji toruńskiej park dworski krajobrazowy o powierzchni około 6 ha, założony przez Ludwiga Neumanna pod koniec XIX wieku budynek dawnego browaru z 1608, przebudowany w XVIII wieku, obecnie hotel z restauracją młyn z 1725, odbudowany w latach 70. XX wieku zespół zabudowań gospodarczych folwarku cmentarz ewangelicki z początku XX wieku, założony na terenie parku dworskiego, w istocie cenotaf rodziny właścicieli dworu

Przypisy

Kategoria:Przysiek (gmina Zławieś Wielka)