thumb|Żywa porcelanka Ovatipsa chinensis Porcelanki (Cypraeidae) (ang. cowrie, cowry) (hindi kauri) (sanskryt koparda) – rodzina ślimaków morskich z rzędu Littorinimorpha. Liczy ponad 250 żyjących gatunków, opisano też ponad 350 gatunków kopalnych. Dawniej wszystkie gatunki z tej rodziny zaliczano do jednego rodzaju Cypraea.
Ogólna charakterystyka Niektóre muszle są bardzo małe, inne osiągają wielkość kilkunastu centymetrów. Muszle porcelanek mają owalny lub stożkowaty kształt oraz płaską lub lekko wypukłą podstawę. Budowa inwolutna sprawia, że skrętka jest ukryta w całości lub w większej części przez ostatni skręt. Powierzchnia zewnętrzna jest gładka, połyskująca, najczęściej pokryta warstwą twardego szkliwa i niejednokrotnie ozdobiona zadziwiającymi, barwnymi wzorami. Ujście jest długie i wąskie, z krótkimi kanałami na końcach. Brzegi ujścia mogą być pogrubione warstwą kallusa. U prawie wszystkich gatunków na wardze zewnętrznej i powierzchni parietalnej występują zęby, które zawijają się do wewnątrz. Brak periostrakum i wieczka.
U żyjącego ślimaka obydwa płaty płaszcza prawie całkowicie okrywają grzbietową powierzchnię muszli, przez co często niemożliwe jest odczytanie wzoru na muszli. Płaty płaszcza mogą być gładkie, ale najczęściej wyrastają na nim filamenty i brodawki. Muszle młodocianych osobników są cienkościenne, kruche na brzegach i przypominają wyglądem skorupki Ovulidae. Nie występują u nich także zęby na wargach. U młodych porcelanek skrętka jest dobrze widoczna, czasami występują poprzeczne paski, niespotykane u osobników dorosłych. Niektóre porcelanki są roślinożercami, ale większość zjada organizmy zwierzęce. Ich główny pokarm to: kolonijne bezkręgowce, jak gąbki, polipy koralowe, gorgonie, skorupiaki i detrytus. Pora żerowania przypada na noc.
Występowanie Pięknie ubarwione porcelanki, należące do rodziny porcelankowatych (Cypraeidae), zamieszkują wszystkie pełnosłone i ciepłe morza świata, głównie rejony raf koralowych. Można je znaleźć ukryte w cieniu korali, na niegłębokim dnie, żyjące często parami. Są wszystkożerne. Polują przeważnie nocą na drobne zwierzęta, takie jak: gąbki, ukwiały czy skorupiaki.
Rozmnażanie Są organizmami rozdzielnopłciowymi. Samice po złożeniu kapsułek jajowych siadają na nich i ochraniają je do momentu wyklucia się larw. Wolno pływające larwy wykluwają się po kilku tygodniach i są przenoszone prądami oceanicznymi na nowe tereny. Dojrzałość płciową osiągają po ponad pół roku. Samce są zwykle mniejszych rozmiarów.
Rozmiary Wielkość muszli zależy od wielu czynników, m.in. płci, cech dziedzicznych, warunków żywieniowych – od niewielkich Annepona mariae (1,2 cm) do bardzo dużych jak u Macrocypraea cervus (średnio 11,5 cm, maksymalnie 19 cm) i Chelycypraea testudinaria (średnio 10 cm).
Podział systematyczny W obrębie rodziny porcelanek wyróżnia się (stan w 2024) następujące podrodziny, plemiona i rodzaje: podrodzina Cypraeinae Rafinesque, 1815 plemię Cypraeini Rafinesque, 1815 Akleistostoma J.A. Gardner, 1948 † Cypraea Linnaeus, 1758 Cypraeorbis Conrad, 1865 † Loxacypraea Petuch, 2004 † Muracypraea Woodring, 1957 Pahayokea Petuch, 2003 † Pseudadusta Petuch, 2003 † Siphocypraea Heilprin, 1886 † plemię Mauritiini Steadman & Cotton, 1946 Leporicypraea Iredale, 1930 Macrocypraea Schilder, 1930 Mauritia Troschel, 1863 podrodzina Cypraeovulinae F.A. Schilder, 1927 Cypraeovula Gray, 1824 Notadusta Schilder, 1935 Notocypraea Schilder, 1927 Notoluponia F.A. Schilder, 1935 † Ponticypraea Fehse, Lorenz, Hawke & K. Kovács, 2019 † podrodzina Erosariinae Schilder, 1924 Conocypraea Oppenheim, 1901 † Cryptocypraea C. Meyer, 2003 Ipsa Jousseaume, 1884 – jedyny przedstawiciel to Ipsa childreni Maestratia Dolin & Aguerre, 2019 † Monetaria Troschel, 1863 Naria Gray, 1837 Nesiocypraea M. Azuma & Kurohara, 1967 Nucleolaria Oyama, 1959 Palaeocypraea Schilder, 1928 † Perisserosa Iredale, 1930 – jedyny przedstawiciel to Perisserosa guttata Praerosaria Dolin & Lozouet, 2004 † Propustularia Schilder, 1927 Staphylaea Jousseaume, 1884 Subepona Dolin & Lozouet, 2004 † podrodzina Erroneinae Schilder, 1927 plemię Bistolidini Meyer, 2003 Bistolida Cossmann, 1920 Cribrarula Strand, 1929 Ovatipsa Iredale, 1931 Palmadusta Iredale, 1930 Romanekia Dolin & Aguerre, 2019 † Talostolida F.A. Schilder, 1939 plemię Erroneini Schilder, 1927 Austrasiatica Lorenz, 1989 Blasicrura Iredale, 1930 Contradusta Meyer, 2003 Eclogavena Iredale, 1930 Erronea Troschel, 1863 Ficadusta Habe & Kosuge, 1966 Melicerona Iredale, 1930 Palmulacypraea Meyer, 2003 Paradusta Lorenz, 2017 Purpuradusta Schilder, 1939 Ransoniella Dolin & Lozouet, 2005 podrodzina Gisortiinae F.A. Schilder, 1927 † Afrocypraea F.A. Schilder, 1932 † Archicypraea F.A. Schilder, 1926 † Bernaya Jousseaume, 1884 † Garviea Dolin & Dockery, 2018 † Gisortia Jousseaume, 1884 † Mandolina Jousseaume, 1884 † Protocypraea Schilder, 1927 † Vicetia Fabiani, 1905 † podrodzina Luriinae Schilder, 1932 plemię Austrocypraeini Iredale, 1935 Annepona Iredale, 1935 – jedyny przedstawiciel to Annepona mariae Arestorides Iredale, 1930 – jedyny żyjący przedstawiciel to Arestorides argus Austrocypraea Cossmann, 1903 Callistocypraea F.A. Schilder, 1927 Chelycypraea F.A. Schilder, 1927 – jedyny przedstawiciel to Chelycypraea testudinaria Lyncina Troschel, 1863 Miolyncina F.A. Schilder, 1939 † Raybaudia Lorenz, 2017 Trona Jousseaume, 1884 plemię Luriini Schilder, 1932 Fossacypraea Schilder, 1939 † Jousseaumia Sacco, 1894 † Luria Jousseaume, 1884 Talparia Troschel, 1863 podrodzina Pustulariinae Gill, 1871 Pustularia Swainson, 1840 podrodzina Umbiliinae Schilder, 1932 Gigantocypraea F.A. Schilder, 1927 † Umbilia Jousseaume, 1884 podrodzina Zoilinae Iredale, 1935 Barycypraea F.A. Schilder, 1927 Zoila Jousseaume, 1884 podrodzina Zonariinae F.A. Schilder, 1932 plemię Pseudozonariini López-Soriano, 2006 Neobernaya Schilder, 1927 – jedyny przedstawiciel to Neobernaya spadicea Pseudozonaria Schilder, 1929 plemię Zonariini Schilder, 1932 Proadusta Sacco, 1894 † Prozonarina Schilder, 1941 † Schilderina Dolin & Aguerre, 2020 Zonaria Jousseaume, 1884 Zonarina Sacco, 1894 † Schilderia Tomlin, 1930 (status niepewny – nomen dubium)
Galeria
Przypisy
Bibliografia K. Dworczyk, W. Dworczyk, Klejnoty morza Rafał Wąsowski, Przewodnik MUSZLE, Wyd. Multico, Warszawa 2000
Kategoria:Konchiologia * Kategoria:Taksony opisane przez Constantine’a Samuela Rafinesque’a