Windows 3.1 – jedna z ważniejszych wersji systemów operacyjnych Microsoft Windows. Stała się gotową do wydania (RTM, ) 6 kwietnia 1992 roku jako następca Windows 3.0. Tak jak poprzednicy, seria Windows 3.1 funkcjonowała jako powłoka działająca na MS-DOS; była ostatnim 16-bitowym środowiskiem operacyjnym – kolejne wersje Windows opierały się na architekturze 32-bitowej.
Windows 3.1 wprowadził rodzaj czcionek TrueType jako konkurencję dla Adobe Type Manager. Jego obsługa multimediów także została rozbudowana, pojawiły się wygaszacze ekranu obok nowego oprogramowania typu Windows Media Player czy Rejestrator dźwięku. Menedżer plików oraz Panel sterowania doczekały się udoskonaleń. W systemie po raz pierwszy pojawił się Rejestr oraz dodatki; mógł wykorzystywać więcej pamięci niż jego poprzednicy.
W latach 1992 i 1993 Microsoft wydał specjalne wersje Windows 3.1; w wydaniach dla Europy i Japonii posiadały obsługę większej liczby języków, zaś otrzymał wersję specjalną, zwaną Modular Windows. W listopadzie 1993 r. wydano Windows 3.11 jako drobną aktualizację, z kolei Windows 3.2 opublikowano jako wersję Windows 3.1 na język chiński. Microsoft wydał także , pierwszą wersję Windows oferującą zintegrowaną obsługę sieci. Skierowana głównie pod klientów biznesowych, otrzymała ulepszenia sieciowe, pozwalała użytkownikom udostępniać pliki, korzystać z serwerów wydruku i konwersować on-line oraz wprowadziła mechanizmy peer-to-peer.
Seria jest uważana za rozwinięcie jej poprzedników. Zachwalano odświeżenie interfejsu użytkownika oraz design techniczny. Choć w ciągu pierwszych trzech miesięcy sprzedano ponad trzy miliony kopii Windows 3.1, jego odpowiednik okazał się „biznesowym rozczarowaniem” z powodu niskiej sprzedaży. Następcą stał się Windows 95, a 31 grudnia 2001 roku Microsoft zakończył wsparcie techniczne dla serii Windows 3.1 z wyjątkiem wersji dla urządzeń wbudowanych, która została wycofana w 2008 roku.
Windows 3.1 jest pierwszą wersją systemu Windows wydaną w języku polskim. Polska wersja językowa weszła do sprzedaży w marcu 1993 roku.
Historia rozwoju thumb|upright=0.6|Wczesna wersja logo Windows 3.1, używana w 1991 roku Windows 3.0, poprzednik 3.1, został wydany w 1990 roku i jest uznawany za pierwszą wersję Windows, która spotkała się z uznaniem krytyków. Do chwili premiery Windows 3.1 6 kwietnia 1992 roku sprzedano około 10 milionów egzemplarzy Windows 3.0. 1 marca 1992 roku Microsoft po raz pierwszy rozpoczął kampanię reklamową w telewizji. Reklamy, opracowane przez Ogilvy & Mather, miały na celu zapoznanie szerszej publiczności z systemem Windows.
Tak jak jego poprzednicy, środowisko operacyjne działa na systemie MS-DOS, choć nie zawiera programu MS-DOS Executive. Po wydaniu Windows 1.0 Microsoft pracował nad uzyskaniem wsparcia od firm w celu rozszerzenia swojego środowiska operacyjnego na różne typy komputerów osobistych. Tandy Corporation było gotowe dostarczać modele ze środowiskiem operacyjnym Windows 3.1. Komputery IBM również były rozprowadzane z Windows 3.1.
Wersje i funkcje Windows 3.1 W Windows 3.1 wprowadzono dalsze udoskonalenia. System czcionek TrueType dostarczał skalowalnych fontów aplikacjom Windows bez potrzeby korzystania z technologii firm trzecich, takich jak Adobe Type Manager (ATM). Windows 3.1 wprowadził kroje czcionek Arial, Courier New i Times New Roman w wersjach: zwykłej (), pogrubionej (), kursywie () oraz pogrubionej kursywie (), które mogły być skalowane do dowolnego rozmiaru oraz obracane, zależnie od danej aplikacji.
W celu ulepszenia interakcji użytkownika, Microsoft zainicjował dźwięki ostrzeżeń i zdarzeń oraz wprowadził skróty poleceń dla kopiowania, wycinania i wklejania danych. Windows 3.1 wyróżnia się również udoskonaleniem multimediów; do środowiska operacyjnego wprowadzono wygaszacze ekranu, odtwarzacz multimedialny oraz Rejestratora dźwięku. Komponenty te były już dostępne w Windows 3.0 with Multimedia Extensions jednak wyłącznie dla użytkowników nowo kupionych komputerów. Odtwarzacz multimedialny potrafił odtwarzaczać muzykę MIDI oraz pliki wideo AVI, z kolei Rejestrator dźwięku umożliwiał odtwarzanie, nagrywanie i edytowanie plików dźwiękowych w formacie WAV. W Windows 3.1, obok Solitaire (Pasjansa) pojawił się Saper jako zamiennik wobec gry Reversi. Wcześniej aplikacje dla MS-DOS nie mogły być sterowane za pomocą myszy; stało się to możliwe wraz z Windows 3.1. Dodano Object Linking and Embedding (OLE) celem umożliwienia osadzania, za pomocą metody przeciągnij i upuść (), obrazów i sformatowanego tekstu między programami Windows. W tej wersji dodano także wsparcie dla kolorów w SVGA.
Menedżer plików również otrzymał poprawki; wprowadzono tryb podzielonego widoku, dzięki czemu użytkownicy nie musieli otwierać oddzielnych okien do przeglądania plików, natomiast dane mogły być przeciągane i upuszczane w innych miejscach w systemie. Dodano opcję szybkiego formatowania dyskietek i kopiowania zapisanych na nich plików bez konieczności wyłączania Windows. Menedżer plików jest aplikacją typu Multi Document Interface (MDI) używaną do przenoszenia, usuwania i zarządzania plikami w systemie. Microsoft stworzył także Microsoft Bob, narzędzie które działałoby jako asystent wyszukiwania w Windows 3.1 jednak wydane dopiero dla Windows 95 w 1995 roku. Pojawienie się Rejestru, scentralizowanej bazy danych przechowującej informacje o konfiguracji i ustawień dla różnych komponentów systemowych i aplikacji również nastąpiło w tej wersji Windows. Zmiany nastąpiły również w Panelu sterowania; jego aplety zostały zakodowane na stałe, z kolei nowe mogły zostać dodane poprzez umieszczenie plików . Podobnie aplikacja Kalendarz używa plików o rozszerzeniu . Zadania zarządzaniem drukarką przeniesiono do Panelu sterowania i Menedżera wydruku. Ulepszono wiele sterowników drukarek w Windows 3.1, czyniąc Menedżera wydruku bardziej wydajnym. Windows 3.1 posiada także narzędzia diagnostyczne i do rozwiązywania problemów, takie jak Dr. Watson, który zapisuje informacje o błędach aplikacji czy Microsoft Diagnostics.
Windows 3.1 zawiera także dodatki; w listopadzie 1992 roku, w odpowiedzi na technologię QuickTime autorstwa Apple pojawiło się Video for Windows. Za cenę ówczesnych dwustu dolarów oprogramowanie oferowało funkcje edytowania i kodowania. Zostało ono później wbudowane w Windows 95. Microsoft opublikował również Windows for Pen Computing, interfejs powiązany z akcesoriami typu rysik, powstały w odpowiedzi na PenPoint OS autorstwa GO Corporation. Środowisko operacyjne otrzymało również ograniczoną kompatybilność z ówcześnie nowym 32-bitowym Windows API za pomocą technologii Win32s. Microsoft dostarczył także WinG, interfejs programistyczny, celem nakłonienia twórców oprogramowania do przejścia z DOS do Windows. Oferował także niezależny od urządzenia interfejs do sprzętu graficznego i drukarek, dając programom możliwość odczytu oraz zapisu do WinGDC.
W przeciwieństwie do wszystkich poprzednich wersji, Windows 3.1 nie mógł pracować w trybie rzeczywistym przez co potrzebował procesora 80286 lub nowszego. W związku z tym zwiększono ilość dostępnej pamięci. Podczas gdy Windows 3.0 został ograniczony do maksymalnie 16 MB pamięci, Windows 3.1 w trybie rozszerzonym 386 mógł teoretycznie uzyskać dostęp do 4 GB, praktycznie do 256 MB. Tak jak jego poprzednicy, działa jako system 16-bitowy; Windows 3.1 jest również ostatnim z systemów Windows pracujących w trybie 16-bitowym. Jest także pierwszym wydawanym na nośniku CD-ROM. Uproszczono interfejs instalatora; wprowadzono tryb ekspresowy do automatycznego zainstalowania i skonfigurowania Windows. Windows 3.1 posiada też aplet przewodnika dla użytkowników pragnących poznać interfejs użytkownika systemu. System obsługiwał również standard Advanced Power Management (zaawansowanego zarządzania energią).
Windows 3.1 for Central and Eastern Europe thumb|upright=0.8|Opakowanie detaliczne japońskiej wersji językowej systemu Windows 3.1 Specjalna wersja systemu, nazywana „”, wprowadziła do Windows 3.1 jedenaście języków. Oferowała także obsługę cyrylicy. Wersja ta była wymagana do korzystania z terminologii występującej w językach czeskim, węgierskim i polskim, natomiast do używania terminologii rosyjskiej wymagana była rosyjska wersja systemu Windows 3.1. Podobnie, Microsoft wydał Windows 3.1J z obsługą języka japońskiego, który w ciągu pierwszego roku (1993) sprzedał się w Japonii w liczbie 1,46 miliona kopii.
Modular Windows Modular Windows powstał dla elektroniki użytkowej czasu rzeczywistego i został zaprojektowany do sterowania za pomocą telewizji. Była to specjalna wersja Windows 3.1, przystosowana do uruchamiania na Tandy Video Information System; pozwalała użytkownikom uruchamianie programów multimedialnych bez konieczności kupowania komputera. Zawierała również software development kit (SDK) dla programistów do tworzenia aplikacji, które pracowałyby z urządzeniami posiadającymi Modular Windows. SDK sprzedawane było za 99 dolarów. W 1994 roku wycofano Modular Windows.
Windows 3.11 Wydany 8 listopada 1993 roku, Windows 3.11 zawierał poprawki problemów z siecią występujących w Windows 3.1. Będąc drobną aktualizacją, nie posiada nowych funkcji. Nie uruchamiał się na OS/2 for Windows. Windows 3.11 pozwalał użytkownikom na wzajemne połączenia celem udostępniania zasobów na ich komputerach. Microsoft zastąpił wszystkie wersje detaliczne i OEM Windows 3.1 na Windows 3.11 i oferował darmową aktualizację dla wszystkich posiadaczy Windows 3.1.
Windows 3.2 Zaaktualizowana wersja Windows 3.1 w języku chińskim uproszczonym została wydana w listopadzie 1993 roku jako Windows 3.2. Aktualizacja została ograniczona do tej wersji językowej, ponieważ rozwiązywała wyłącznie problem dotyczący skomplikowanego systemu wprowadzania znaków z uproszczonego pisma chińskiego. W Windows 3.2 występuje edytor czcionek; używany jest do dodawania nowych znaków chińskich do już istniejących czcionek.
Windows for Workgroups thumb|upright=0.5|Logo Windows for Workgroups służyło jako aktualizacja do Windows 3.1 i było pierwszą wersją Windows nadającą się do zintegrowanej obsługi sieci. Początkowo opracowywane jako dodatek do Windows 3.0, zostało później wydane w 1992 roku. Wprowadziło sterowniki i protokoły do obsługi sieci peer-to-peer. Windows for Workgroups oferowane było głównie dla firm.
Windows for Workgroups 3.1 Pierwsza wersja Windows for Workgroups, 3.1, została wydana 27 października 1992 roku. Tworzona pod nazwami kodowymi „” i „Sparta”, pozwala użytkownikom udostępniać pliki, używać serwerów wydruku oraz czatów; pliki mogły być dostępne z innych maszyn działających z systemami Windows lub DOS. Dodano również grę Kierki, podczas gdy , zaimplementowane w Windows 3.1, również było dołączone do wersji . Wersja wprowadzała także program Microsoft Mail – umożliwiający odbieranie oraz wysyłanie poczty elektronicznej – i Microsoft Schedule+, pełniący rolę terminarza.
System mógł być uruchamiany z klienta OS/2 wykorzystującego Server Message Block (SMB), protokół do udostępniania plików i drukarek w sieciach lokalnych. Wprowadzał obsługę protokołu NetBEUI. Cena dla użytkowników Windows 3.1 wynosiła 69 dolarów.
Windows for Workgroups 3.11 Inna wersja, 3.11, została wydana 8 listopada 1993 roku. Opracowana pod nazwą kodową „”, wprowadzała 32-bitowy dostęp do danych, udostępnianie dysków i grupowe planowanie kalendarza. Posiada również wbudowaną funkcję faksu.
Otrzymała poprawki dotyczące sieci; dla wydano pakiet Winsock, choć później został zastąpiony 32-bitowym dodatkiem (o nazwie kodowej „”), który zapewniał obsługę protokołu TCP/IP w systemie 3.11. Zwiększono łączność z sieciami NetWare, wprowadzono też obsługę kart Open Data-Link Interface oraz sterowniki Internetwork Packet Exchange. Usługa zdalnego dostępu () pojawiła się jako produkt umożliwiający zdalny dostęp użytkownikom do systemów Windows NT i ich sieci .