Marysin (dawn. Marysin III) – osiedle mieszkaniowe w dzielnicy Bałuty w Łodzi. Graniczy z ulicą, Łagiewnicką, Warszawską oraz z Lasem Łagiewnickim. Na osiedlu znajdują się w większości domy jednorodzinne. Marysin wchodzi, wraz z osiedlami Rogi i Julianów, w skład większego osiedla Julianów-Marysin-Rogi.
Przez Marysin przepływa jedna z łódzkich rzek: Sokołówka.
Na osiedlu znajduje się również Stacja Radegast oraz zbudowany w 2005 roku pomnik ku czci ofiar getta łódzkiego.
Przez Marysin przechodzi Linia kolejowa nr 16 na której znajdują się przystanki Łódź Marysin i Łódź Warszwska.
Historia Na początku XIX wieku tereny należały do rodziny Zawiszów Czarnych herbu Przerowa. W połowie XIX wieku ówczesny właściciel, August Zawisza rozpoczął parcelację swojego majątku. Powstały folwarki Arturów (dziś Arturówek), Łagiewniki Nowe i Marysin, nazwany od imienia jego matki Marii Zawiszy.
Rozwinęły się trzy przysiółki: Marysin I, II i III, od 1867 leżące w gminie Radogoszcz w powiecie łódzkim.
W 1888 roku posiadłości przejął łódzki fabrykant Juliusz Heinzel - zostały zlicytowane w związku z represjami i kontrybucjami nałożonymi przez władze carskie na Augusta Zawiszę, jako zaangażowanego w powstanie styczniowe. Juliusz Heinzel przekształcił Marysin w dochodowe wielkoobszarowe gospodarstwo rolne. Będącą w jego posiadaniu część Lasu Łagiewnickiego sprzedawał na działki letniskowe. Od początku XX wieku powstawały koncepcje stworzenia na tym terenie tzw. miasta-ogrodu, którym przewodzili pobliscy posiadacze Lasu Łagiewnickiego - Zygmunt Rychter i Ernest Leonhardt.
Podczas I wojny światowej za sprawą okupantów niemieckich 18 sierpnia 1915 folwarki Marysin I i II włączono do ŁodziRozporządzenie Cesarsko-Niemieckiego rezydenta Policji z dnia 18.08.1915 r..
Po I wojnie światowej, niemieckich wojskowych konfiskatach w łódzkim przemyśle nastąpił w Łodzi okres dekoniunktury, co spowodowało znaczne ograniczenie działalności fabryk. Tracąca dochody rodzina Heinzlów zdecydowała o parcelacji i odsprzedaży większości swojego majątku. Po śmierci Juliusza Heinzla Marysin trafił do jego córki, Konstancji Kermenitz. W okresie międzywojennym Las Łagiewnicki stał się również przedmiotem zainteresowania łódzkiego magistratu. Powstał wtedy kolejny projekt stworzenia miasta-osiedla na gruntach leśnych, położonych w najbliższej okolicy Łodzi. Z planami wykorzystania części lasu na stworzenie parceli letniskowych wystąpiła do władz również Konstancja Kermenitz. Po uzyskaniu zgody dokonano podziału gruntów pod zabudowę letniskową. Od tego czasu datuje się powstanie terenów dzisiejszego Marysina zwanych także ówcześnie Letniskami. Przedwojenna parcelacja całości Lasu Łagiewnickiego nie doszła jednak do skutku, zabudowa powstała przede wszystkim na Marysinie.
W 1934 roku tereny na Marysinie nabyło Towarzystwo Osiedli Robotniczych w celu zbudowania domów dla niezamożnych robotników. Projekt osiedla stworzyli awangardowi architekci moderniści - Barbara i Stanisław Brukalscy (domy typu A - 50 budynków oraz typu C - 24 budynki, ulice Ołowiana i Strzeleckiego - zabudowa tradycyjna) oraz Helena i Szymon Syrkusowie (domy typu B - 138 budynków przy ul. Kwarcowej - zabudowa modernistyczna). Domy miały bardzo niewielki metraż ok. 40 m2 powierzchni, były wyposażone w ogrzewanie węglowe i podłączenie elektryczne, ale bez kanalizacji. Wodę planowano czerpać z hydrantów ulicznych a w ogrodach postawiono wygódki. Bardzo skromne wyposażenie miały rekompensować duże ogrody - ok. 300 m2. Zakup miały ułatwić niskooprocentowane kredyty i wymagany niewielki wkład własny, ale mimo to na osiedlu zamieszkała jedynie robotnicza elita, na domy nie było stać prostych robotników.
Modernistyczne budynki zaprojektowane przez małżeństwo Syrkusów przy ul. Kwarcowej stanęły na niespotykanie małej szerokości działek - 4,5 m. Pokój dzienny mierzył 4 metry wysokości, a dwie sypialnie, kuchnia, WC i sień - 2,30 m. Łączny metraż budynku: 40 m². W artykule w czasopiśmie "Dom, osiedle, mieszkanie " z 1938 roku architekci pisali: Opracowując w r. 1935 dla Tow. Osiedli Robotniczych typ mieszkania robotniczego w domach szeregowych, staraliśmy się zrealizować w nim zasadę dwojakiej wysokości, tzn. obniżyć wysokość kuchni, przedpokoju itp. pomieszczeń drugorzędnych do minimum, zaś pomieszczenia dziennego przebywania całej rodziny dać możliwie wysokie. Temsamem zastosowana została w planie domu robotniczego jedna z naczelnych zdobyczy nowoczesnej architektury: przestrzenność wnętrza. Współcześnie wiele z budynków szeregowych przebudowano i rozbudowano, choć nadal stanowią oryginalną i atrakcyjną lokalizację. Prawdopodobnie jest to nadal najmniejsza zabudowa szeregowa w Łodzi.
Łódź jako pierwsze z dużych miast powołała w 1928 r. Wydział Plantacji Miejskich, na którym wzorowały się inne metropolie. Na skutek interwencji Wydziału Plantacji (którego naczelnikiem był wówczas Stefan Rogowicz) zarząd miejski w 1937 r. zaniechał rozpoczętej już parcelacji terenów leśnych w Łagiewnikach i objął je w administrację jako lasy komunalne. Na Marysinie w 1937 r. powstały szkółki leśne na powierzchni 10 ha. Szkółki te istniały do 1992 r., tj. do momentu likwidacji Łódzkiego Przedsiębiorstwa Ogrodniczego, przez kilkadziesiąt lat stały się lasem wysokich drzew rosnących w dużym zagęszczeniu. W 2020 roku Urząd Miasta zgodnie z powstającym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego teren zielony o powierzchni około 14 ha pomiędzy ulicami Centralną i Wycieczkową przeznaczył pod zabudowę mieszkaniową. Z decyzją nie zgodzili się obrońcy zieleni, którzy zaangażowali się w protesty. Za ich sprawą plany miejskie zostały zmienione, teren funkcjonuje aktualnie pod nazwą Park im. Stefana Rogowicza - Zielona Ostoja .
W okresie międzywojennym Marysin należał do powiatu łódzkiego w woj. łódzkim. 1 września 1933 utworzono gromadę (sołectwo) Rogi w granicach gminy Radogoszcz, składającej się ze wsi Rogi, Rożki i Marysin IIIŁódzki Dziennik Wojewódzki. 1933, nr 18, poz. 229.. 15 grudnia 1937 Marysin III wyodrębniono z gromady Rogi, tworząc w nim oddzielną gromadę w gminie RadogoszczŁódzki Dziennik Wojewódzki. 1937, nr 27, poz. 446.
Podczas II wojny światowej Marysin został wraz z Łodzią inkorporowany do III Rzeszy. Część Marysina została włączona przez Niemców w granice łódzkiego getta. Marysin stanowił dla mieszkanców getta synonim dobrobytu. Tam znajdowały się domy wypoczynkowe dla wyróżnionych urzędników, a także letnie mieszkania niektórych dygnitarzy żydowskiej administracji Chaima Rumkowskiego. Mimo ciężkich warunków okupacji funkcjonowały tam także specjalne ośrodki młodzieżowe, tzw. hachszary, gdzie młodzież syjonistyczna uczyła się pracy na roli. Były też działki zarządzane przez różne organizacje młodzieżowe - Marysin jako teren rolniczy stanowił dla getta źródło pożywienia. W sumie działało na Marysinie ponad 20 kibuców zrzeszających ponad 1000 osób. Prowadziły one także działalność kulturalno-oświatową.
Pod koniec 1940 roku na terenie Marysina Niemcy uruchomili stację kolejową Verladebahnhof-Radegast do obsługi transportowej łódzkiego getta. Pierwotnie miała służyć do wywozu i przywozu towarów ale od 1941 roku używano jej do przywozu więźniów getta z terenów Polski i Europy Zachodniej, a następnie do wywózek społeczności getta do obozów śmierci w Chełmnie nad Nerem i Auschwitz. Ogółem do sierpnia 1944 r przez stację Radegast wywieziono na śmierć 145 tysięcy ludzi. Aktualnie znajduje się tam pomnik-mauzoleum wykorzystujący oryginalne budynki stacji.
Podczas okupacji na Marysinie zostały także zainstalowane stanowiska obrony przeciwlotniczej okalające Łódź, do dzisiaj zachowało się na terenie Zielonej Ostoi przy ul. Wycieczkowej 6 betonowych fundamentów.
Po wojnie Marysin III powrócił na krótko jako osobna miejscowość do powiatu łódzkiego woj. łódzkim, lecz już 13 lutego 1946 włączono go wraz z całą gminą Radogoszcz do Łodzi.
Jeszcze na początku XX w na osiedlu znajdowały się stawy na rzece Sokołówce, w których można było pływać, wędkować i uprawiać sporty wodne, włączając kajakarstwo. Dziś nie ma po nich śladu, oprócz pomniejszonej niecki, w której niegdyś znajdowała się woda. Sokołówka pod koniec XX w stała się fragmentem miejskiego systemu odprowadzania ścieków, jednak po 2004 dokonano jej oczyszczenia i renaturyzacji. W ramach tych inwestycji w grudniu 2012 zakończono budowę zbiornika retencyjnego „Staw Wasiaka” w rejonie ulic Morelowej, Deczyńskiego, Rybackiej i Kryzysowej oraz zbudowano zbiornik retencyjny "Wycieczkowa" pomiędzy ul. Centralną a Wycieczkową.
Uwaga: W granicach Łodzi znajduje się też drugi Marysin w delegaturze Górna.
Przypisy
Kategoria:Bałuty