Armen Lewonowicz Tachtadżian (ros. Армен Левонович Тахтаджян, ur. 10 czerwca 1910 w Şuşy, zm. 13 listopada 2009 w Sankt Petersburgu) – botanik rosyjsko-ormiański. Główne działy jego działań naukowych to ewolucja roślin, systematyka i biogeografia. Do innych jego zainteresowań i specjalności naukowych należała morfologia roślin kwiatowych, paleobotanika i flora Kaukazu.
Jego nazwisko w języku polskim zapisywano najczęściej w formie Tachtadżjan, natomiast w literaturze angielskojęzycznej spotyka się przede wszystkim transkrypcję Takhtajan, od której też pochodzi oficjalny skrót botaniczny Takht.
Życiorys Ukończył w 1932 Wszechzwiązkowy Instytut Kultur Subtropikalnych w Tbilisi i pracował w oddziale Wszechzwiązkowego Instytutu Hodowli Roślin Subtropikalnych w Suchumi (1929-1932). Od 1932 do 1937 pracował w Muzeum Historii Naturalnej w Erewaniu, w latach 1935–1943 w Instytucie Biologii w Erewaniu. W latach 1938-1948 kierował katedrą Uniwersytetu Erywańskiego i jednocześnie pracował w Instytucie Botanicznym im. Komarowa w St. Petersburgu (dawniej Leningradzie), gdzie zaczął rozwijać własną klasyfikację roślin kwiatowych, kładącą nacisk na relacje filogenetyczne. W 1943 został doktorem nauk biologicznych i profesorem, w latach 1944–1948 był dyrektorem Instytutu Botanicznego Akademii Nauk Armeńskiej SRR, 1949–1961 profesorem Uniwersytetu Leningradzkiego, a od 1954 kierownikiem Wydziału Botanicznego Akademii Nauk ZSRR. W latach 1976–1987 był dyrektorem Instytutu Botanicznego im. Komarowa w Leningradzie. W 1975 przewodniczył Międzynarodowemu Kongresowi Botanicznemu odbywającemu się w Leningradzie.
1 lipca 1966 został członkiem korespondentem, a 28 listopada 1972 akademikiem Akademii Nauk ZSRR. Był też członkiem Ormiańskiej Akademii Nauk i członkiem zagranicznych licznych akademii zagranicznych. W 1977 r. został członkiem zagranicznym PAN, poza tym podobny status miał w Towarzystwie Linneuszowskim w Londynie, Leopoldinie, w akademiach norweskich i fińskich.
Wiele publikacji poświęcił klasyfikacji biologicznej roślin. Pierwszą wersję swego systemu klasyfikacyjnego opublikował w 1954 roku po rosyjsku. Rozwijał ją w kolejnych latach wydając w 1959 Die Evolution der Angiospermen oraz w 1966 Klasyfikacja i filogeneza roślin kwiatowych (ros. Система и филогения цветковых растений). Jego system klasyfikacji spopularyzowało w świecie wydanie po angielsku w 1969 Flowering Plants – Origin and Dispersal. Kolejne aktualizacje systemu wydawane były w latach 1980, 1987 i w wersji szczególnie spopularyzowanej w 1997 (Diversity and Classification of Flowering Plants). Współpracował m.in. z amerykańskim botanikiem Arthurem Cronquistem, który opublikował w 1981 własny system. Ostatnia wersja systemu została opublikowana w 2009 i uwzględnia ona nowe informacje o filogenezie okrytonasiennych powstałe w wyniku rozwoju metod molekularnych. To oraz współpraca z wpływowymi członkami Angiosperm Phylogeny Group – Peterem F. Stevensem i Jamesem L. Revealem skutkowały zbliżeniem klasyfikacji do systemów APG.
System klasyfikacji roślin okrytonasiennych Tachtadżiana (system Tachtadżiana) ujmuje je jako gromadę Magnoliophyta i zakłada ich monofiletyzm. Dzieli je na dwie klasy: Magnoliopsida (dwuliścienne) i Liliopsida (jednoliścienne), także w wersji systemu z 2009. Klasy te podzielone są na podklasy, nadrzędy, rzędy i rodziny. System różni się od rozwijanego w podobnym czasie systemu Cronquista m.in. obecnością nadrzędów i większą liczbą podklas. Tachtadżian tworzył system bazując na zasadach filogenetyki i dostępnych w tym zakresie danych. Szereg jego rozstrzygnięć zostało później potwierdzonych w badaniach molekularnych (np. rozdzielenie kaparowatych Capparaceae i kapustowatych Brassicaceae, włączenie trojeściowatych Asclepiadaceae do toinowatych Apocynaceae).
Poza systematyką filogenetyczną okrytonasiennych zajmował się morfologią roślin w kontekście ewolucyjnym, tworząc modele ewolucji morfologicznej, ewolucyjne serie form życia, organów i tkanek. Zajmował się fitogeografią, regionalizacją florystyczną, kartowaniem fitogeograficznym Kaukazu oraz systematyką poszczególnych taksonów.
Ważniejsze prace Opublikował 20 książek naukowych i ponad 300 publikacji w czasopismach naukowych. Wybrane przykłady: Morfologičeskaja evoljucija pokrytosemennyh (Морфологическая эволюция покрытосеменных), 1948 A. Takhtajan, Th. J. Crovello & A. Cronquist. 1986. Floristic Regions of the World. A. Takhtajan. 1991. Evolutionary Trends in Flowering Plants. A. Takhtajan. 1997. Diversity and Classification of Flowering Plants. Columbia University Press. . A. Takhtajan. 2009. Flowering Plants. Springer Verlag.
Nagrody i odznaczenia Medal Sierp i Młot Bohatera Pracy Socjalistycznej (16 października 1990) Order Lenina (16 października 1990) Order Czerwonego Sztandaru Pracy (dwukrotnie – 26 czerwca 1970 i 17 września 1975) Order Przyjaźni Narodów (16 czerwca 1980) Nagroda Państwowa ZSRR (1981) Nagroda im. Komarowa Akademii Nauk ZSRR (1969) Medal Henryego Shawa Medal, Missouri Botanical Garden (1997)
Eponimia Na jego cześć nazwano rodzaje Takhatjania M.A.Baranova & J.-F.Leroy z rodziny winterowatych (endemiczny dla Madagaskaru) oraz Takhtajaniantha Nazarova z rodziny astrowatych.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Bohaterowie Pracy Socjalistycznej Kategoria:Członkowie zagraniczni PAN Kategoria:Laureaci Nagrody Państwowej ZSRR Kategoria:Ludzie urodzeni w Şuşy Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Przyjaźni Narodów Kategoria:Rosjanie pochodzenia ormiańskiego Kategoria:Rosyjscy botanicy Kategoria:Urodzeni w 1910 Kategoria:Zmarli w 2009