thumb|200px|Szwederowo-Południe thumb|200px|Szwederowo-Północ thumb|200px|Stare Szwederowo – ulica Orla thumb|200px|Budynek dawnej Łaźni Miejskiej thumb|200px|Rzeźba z bajki Marii Konopnickiej thumb|200px|Pierwszy kościół katolicki na Szwederowie pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy – zbudowany w okresie międzywojennym thumb|200px|Zabytkowa kamienica przy ul. Kujawskiej 4 (1890, 1904) thumb|200px|Zabytkowa wieża ciśnień thumb|200px|Budynek Wojskowej Komedy Uzupełnień wzniesiony w 1884 r. jako dom dla samotnych kobiet thumb|200px|Dom Sierot ufundowany w 1901 r. przez Heinricha Dietza thumb|200px|Budynek II Liceum Ogólnokształcącego wzniesiony w 1916 r. thumb|200px|Budynek gimnazjum nr 22 im. gen. Henryka Dąbrowskiego thumb|200px|Przedszkole Sióstr Elżbietanek thumb|200px|Park im. gen. Henryka Dąbrowskiego thumb|200px|Dolina Pięciu Stawów thumb|200px|Zachód słońca na Szwederowie thumb|400px|Widok z alei Górskiej w kierunku Starego Miasta i Śródmieścia Szwederowo (niem. Schwedenberg, Schwedenhöhe) – jednostka urbanistyczna (osiedle) miasta Bydgoszczy, położona w jego południowej części, granicząca z bydgoskim miastem lokacyjnym, druga po Fordonie pod względem liczby mieszkańców.
Położenie Szwederowo usytuowane jest w południowej części Bydgoszczy i zaliczane do osiedli tzw. Górnego Tarasu Bydgoszczy. Sąsiaduje od zachodu z osiedlem Górzyskowo i Błonie, od wschodu przez ul. Kujawską ze Wzgórzem Wolności, od północy ze Starym Miastem, a na południu z osiedlami Biedaszkowo i Bielice.
Pod względem fizycznogeograficznym osiedle leży w obrębie makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, w mezoregionie Kotlina Toruńska i mikroregionie Miasto Bydgoszcz Południowe (terasa X ok. 68–70 m n.p.m.)Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996..
Historycznie w skład obecnej jednostki urbanistycznej należą fragmenty gmin podmiejskich wcielanych do Bydgoszczy w II połowie XIX wieku i w 1920 roku. Pierwszym fragmentem wcielonym w 1858 r. był dawny folwark Nowy Dwór (15 ha) położony na północnych rubieżach dzielnicy. W latach 1867–1875 włączono pas terenu, tzw. „wygon” (18 ha) położony wzdłuż ul. Podgórnej, między ul. ks. Skorupki i Leszczyńskiego oraz tzw. Bielice (32 ha) obejmujące obszar ograniczony ulicami: Wiatrakową, Lenartowicza, Konopnickiej i Karpacka-Sieradzką. W skład Bydgoszczy wchodził również wąski pas terenu położony wzdłuż ulicy Kujawskiej. W 1920 r. w obszar administracyjny Bydgoszczy wcielono resztę obszaru dzielnicy, wówczas w obrębie gmin: Szwederowo (257 ha) i północnej części Bielic Nowych (262 ha)Licznerski Alfons, Rozwój terytorialny Bydgoszczy, [w:] „Kronika Bydgoska” II..
Nazwa Nazwa Szwederowo (niem. Schwedenhöhe) pochodzi od Szwedów, którzy w czasie wojny z Polską w roku 1656 nacierali na Bydgoszcz od strony południowych wzgórz tego osiedlaKuczma Rajmund: Patroni bydgoskich ulic. Cz. 2, Południowe osiedla miasta. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy, Bydgoszcz 1997. .. Widok szwedzkich oddziałów podziwiających staropolską Bydgoszcz ze wzgórz Szwederowa uwiecznił Erik Dahlbergh na sztychu wykonanym na podstawie jego szkicu z 1657 r. Nazwa nawiązuje również do legendy, którą wydał w 1935 roku redaktor Wincenty Sławiński w zbiorze pt. „Babia Wieś, z legend podmiejskich starej Bydgoszczy”. Mianowicie gdy szwedzki potop zalał polską ziemię, mnożyły się wszędzie grabieże, choroby i nieszczęścia. Zmęczeni Polacy mieli już dość najeźdźcy, a widomym tego wyrazem był tężejący wszędzie opór. Na wzgórzach naprzeciw Wełnianego Rynku rozłożył się obozem oddział 200 rajtarów nieprzyjacielskich. Stała tam oberża braci Szwedami zwanych, którzy choć Polakami będąc, uchodzili dzięki swemu nazwisku za kamratów żołnierzy szwedzkich. Ci właśnie bracia pewnego dnia rajtarów spiwszy rozbroili wraz z mieszczanami całą kohortę. Wszystkich Szwedów powsadzano na furmanki i trasą nad Bałtyk wyekspediowano. Miejsce to nazwano Szwederowem i tak po dziś dzień pozostałoOficjalny Serwis Bydgoszczy – Legendy i przypowieści dotyczące miasta Bydgoszcz..
Charakterystyka Szwederowo jest jednym z najstarszych bydgoskich osiedli. Składa się z położonego bliżej Śródmieścia Starego Szwederowa oraz na wschód i południe od niego Nowego Szwederowa z blokami z wielkiej płyty. Południową granicą osiedla jest ulica Horodelska i Inowrocławska, zachodnią – ul. ks. Skorupki, Piękna i Szubińska, północną – Zbocze Bydgoskie, zwane skarpą szwederowską, zaś wschodnią – ul. Kujawska.
Wschodnią część Szwederowa zajmuje osiedle bloków wielorodzinnych wzniesione w latach 80. XX w. wraz z infrastrukturą towarzyszącą (szkoły, sklepy, targowisko, dom kultury itp.) Około 40% udział mają budynki 11-piętrowe. Wśród bloków znajduje się tu także stara zabudowa oraz domy jednorodzinne. Północno-wschodnia część zabudowana jest kamienicami czynszowymi, z których niektóre zbliżone są wystrojem i formą do budowanych w Śródmieściu Bydgoszczy.
Wzdłuż ulicy ks. Skorupki, Leszczyńskiego, Podgórnej, Orlej, Dąbrowskiego znajduje się tzw. Stare Szwederowo, w którym zachowała się zabudowa z XIX i początku XX wieku, z plombami nowej zabudowy. Północne i zachodnie obrzeża dzielnicy zajmują parki: im. gen. Henryka Dąbrowskiego, aleja Górska oraz Dolina Pięciu Stawów. W części zachodniej znajdują się obiekty handlowe i poprzemysłowe: Castorama i dawna siedziba Bydgoskich Zakładów Fotochemicznych „Foton”.
Rozplanowanie sieci ulic na Szwederowie pochodzi z XIX wieku. Do nowych ulic należy m.in. ulica Solskiego, przecinająca osiedle ze wschodu na zachód, będąca fragmentem arterii średnicowej górnego tarasu Bydgoszczy. Wschodnim obrzeżem osiedla przebiega droga krajowa nr 25 w ciągu ul. Kujawskiej, obrzeżem zachodnim – droga wojewódzka – ul. Szubińska. Sieć dróg powiatowych tworzą ulice: Brzozowa, Inowrocławska, Stroma, Bielicka, ks. Skorupki i Stanisława Leszczyńskiego.
Wśród infrastruktury osiedla znajdują się m.in. żłobek, sześć przedszkoli, pięć szkół podstawowych, sześć gimnazjów, dwa licea ogólnokształcące oraz szkoły średnie i policealne. Na osiedlu znajduje się m.in. Przedszkole Sióstr Elżbietanek, Zespół Szkół Katolickich Pomnik Jana Pawła II oraz Zespół Szkół Specjalnych. Dawny sierociniec Dietza użytkuje Bydgoski Zespół Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych. Wśród obiektów kulturalnych wyróżnia się Młodzieżowy Dom Kultury nr 2, klub „Arka” Bydgoskiej Spółdzielni Mieszkaniowej oraz filia Biblioteki Miejskiej. W wieży ciśnień znajduje się Muzeum Wodociągów. Osiedle dysponuje również krytym basenem „Bryza” oraz zespołem Orlik 2012Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy – załącznik nr 1 do uchwały nr L/756/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2009 r..
Do przedsięwzięć ujętych w „Planie Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009-2014”, a dotyczących Szwederowa należą m.in.: przebudowa ul. Solskiego i Pięknej, budowa ul. Nowostromej, rewitalizacja obszarów i obiektów poprzemysłowych dawnego „Fotonu” przy ul. Pięknej oraz parków: na Wzgórzu Dąbrowskiego i alei Górskiej na skarpie szwederowskiejPlan Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009-2015. Miejski Plan Operacyjny. Załącznik do Uchwały XLV/632/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 1 kwietnia 2009 roku..
Ludność W 1970 Szwederowo zamieszkiwało 22,7 tys. osób, 20 lat później 36 tys.Rogalski Bogumił, Charakterystyka i niektóre uwagi do miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy, [w:] „Kronika Bydgoska” XVI. Od 1994 liczba mieszkańców spadała: w 1998 wynosiła 35 tys. osób, w 2002 – 33,5 tys., w 2007 – 32,4 tys., a w 2010 – 31,8 tys.Lokalny Program Rewitalizacji dla miasta Bydgoszczy na lata 2007-2015.
Rekreacja Zapleczem rekreacyjnym do lat powojennych była Puszcza Bydgoska, zwana przez mieszkańców Szwederowa Lasem Bielickim, dokąd prowadziły poprzez teren dzisiejszego lotniska ulice: Kujawska, Bielicka i BiedaszkowoBukolt Alojzy, Opowieści z lasku bielickiego, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1990.. Dwie ostatnie były ponadto drogami dojazdowymi do lokowanych w XVIII wieku folwarków: Bielice i Biedaczkowo, a docelowo wiodły poprzez las do wsi Zielonka i Ciele. Po II wojnie światowej wskutek rozwoju lotniska wojskowego, budowy betonowych pasów startowych wraz z ukrytymi w lesie schronohangarami i bomboskładami, cywilnego portu lotniczego oraz aeroklubu bydgoskiego, teren lotniska odseparowano dla osób postronnych, a drogi wiodące ze Szwederowa do Puszczy Bydgoskiej zostały odcięte.
Na terenie Szwederowa znajduje się ok. 17 ha terenów zieleni urządzonejTereny wypoczynku i rekreacji w Bydgoszczy – diagnoza stanu istniejącego i kierunku rozwoju. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy. Załącznik do Uchwały nr XXXV/731/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 listopada 2012 roku.. Enklawami rekreacji są parki: Wzgórze gen. Henryka Dąbrowskiego, aleja Górska na skarpie szwederowskiej oraz Dolina Pięciu Stawów z kaskadowo ułożonymi zbiornikami wodnymi, pełniąca rolę parku dzielnicowego dla Szwederowa i Górzyskowa. W latach 1993–1995 r. ze Szwederowa do Nowego Rynku zbudowano trasę dla pieszych, której elementem są betonowe schody zbudowane z wykorzystaniem naturalnych walorów krajobrazowych. Na szczycie wieży ciśnień znajduje się taras widokowy, skąd z wysokości ok. 30 m (ponad 60 m względem dolnego tarasu miasta) można podziwiać panoramę Bydgoszczy.
Osiedle posiada ścieżki rowerowe biegnące wzdłuż ul. Solskiego. Studium transportowe Bydgoszczy przewiduje rozbudowę dróg rowerowych m.in. wzdłuż ul. Kujawskiej, Ugory, Horodelskiej, Inowrocławskiej, Leszczyńskiego, Skorupki, Pięknej, Stromej i innych.
Ochrona przyrody Na terenie Szwederowa znajdują się liczne pomniki przyrody, rozmieszczone zwłaszcza w okolicy parku im. gen. Henryka Dąbrowskiego. Są to m.in. dąb szypułkowy o obwodzie w pierśnicy ponad 320 cm, dąb kaukaski, miłorząb dwuklapowy przy ul. Filareckiej, wiąz turkiestański o obwodzie 220 cm, lipa drobnolistna, dąb czerwony, wierzba biała o obwodzie 450 cm. Przy ul. Konopnej 28 rośnie natomiast wiąz szypułkowy o obwodzie ponad 336 cm.
Zabytki Do zabytków na terenie Szwederowa należą m.in.: wodociągowa wieża ciśnień przy ul. Filareckiej zbudowana w 1900 r. oraz kamienica przy ul. Kujawskiej 4 wzniesiona w 1890 według projektu Józefa Święcickiego, przebudowana w 1904https://web.archive.org/web/20130927080824/http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/KUJ-rej.pdf Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków woj. kujawsko-pomorskiego, dostęp 2012-12-18.
Historia Okres staropolski Dawniejsze opracowania lokalizują w Bydgoszczy dwa grodziska. Pierwsze to gród bydgoski, na zgliszczach którego powstał w XIV w. zamek bydgoski. Drugie grodzisko lokalizowano na terenie dzisiejszego Szwederowa. Jednakże nowsze badania archeologiczne nie potwierdziły tej hipotezy.
Szwederowo jako osada pojawiła się na kartach historii w początkach XVI w. Jako wieś podlegająca parafii bydgoskiej. W czasie potopu szwedzkiego stacjonowały w niej oddziały szwedzkie, od czego prawdopodobnie pochodzi późniejsza nazwa gminy. Widok Bydgoszczy ze wzgórz Szwederowa przedstawił szwedzki inżynier wojskowy Erik Dahlbergh i do dziś stanowi on jeden z najstarszych i najcenniejszych wizerunków miastaZyglewski Zbigniew, Dwa najstarsze plany Bydgoszczy z 1657 r., „Kronika Bydgoska” XVI (1994), Bydgoszcz 1995..