Witold Henryk Paryski (ur. 10 września 1909 w Pittsburghu, zm. 16 grudnia 2000 w Zakopanem) – polski krajoznawca, taternik, przewodnik tatrzański i ratownik TOPR-u, alpinista, działacz ochrony przyrody, absolwent medycyny, autor wielu prac o Tatrach i Podtatrzu. Autor przewodnika taternickiego Tatry Wysokie oraz (razem z żoną Zofią Radwańską-Paryską) Wielkiej encyklopedii tatrzańskiej.
Życiorys Urodził się 10 września 1909 w Pittsburghu, w stanie Pensylwania, w Stanach Zjednoczonych, jako syn Michała Panka Paryskiego (1872–1969), nauczyciela, księgarza i wydawcy, oraz Marty (de domo Dejewskiej).
Jego brat, Edwin Roman Paryski, był lekarzem ftyzjatrą i dyrektorem Sanatorium im. T. Chałubińskiego w Zakopanem. Pochodził z rodziny intelektualistów, brat ojca Antoni Alfred Paryski (1865–1935) był drukarzem, redaktorem, publicystą i działaczem społecznym.
Dokonał wielu pierwszych wejść w Tatrach, m.in. Filarem Leporowskiego na Kozi Wierch (w 1929), wprost od północy na Kozią Przełęcz Wyżnią (1929), prawym filarem północno-wschodniej ściany Rumanowego Szczytu (1937), prawym filarem północnej ściany Wideł (1953). Uczestnik Drugiej Polskiej Wyprawy Andyjskiej.
Był autorem szeregu artykułów i opracowań z szeroko pojętej tematyki górskiej, ze szczególnym uwzględnieniem Tatr: pisał głównie o topografii Tatr, dziejach ich poznawania i o historii tatrzańskiego taternictwa, ale także o pasterstwie, botanice, geografii i etymologii nazewnictwa tatrzańskiego. Tych gór dotyczą jego dwa najważniejsze dzieła: 25-tomowy przewodnik Tatry Wysokie (1951-1988) oraz napisana wraz z żoną Zofią Wielka encyklopedia tatrzańska (1995). Oparciem do tych prac była ogromna biblioteka, którą ciągu kilkudziesięciu lat zgromadził wraz z żoną. 25 kwietnia 1991 r. w siedzibie Tatrzańskiego Parku Narodowego małżonkowie Paryscy przekazali swe zbiory Parkowi. Zawierają one różnego rodzaju druki, rękopisy, archiwalia i ikonografię, odnoszące się do Tatr i szeroko rozumianego Podtatrza. Zajmują ok. 500 m bieżących półek i w zasobach TPN tworzą zbiór wyodrębniony.
Odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.
Zmarł w wieku 91 lat w Zakopanem. Wspólna mogiła Zofii i Henryka Paryskich znajduje się na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem (sektor P-II-58). mały|Grób Witolda Paryskiego i Zofii Radwańskiej-Paryskiej na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku. W 2002 roku Akademickie Koło Przewodników Tatrzańskich w Krakowie przyjęło Zofię i Witolda H. Paryskich za swoich patronów.
Publikacje Tatry Wysokie, t. I–XXV, Warszawa 1951–88, W górach Atakamy. Wspomnienia z polskiej wyprawy w Andy 1957 Encyklopedia Tatrzańska, Warszawa 1973, Wielka encyklopedia tatrzańska, Poronin 1995, współautor: Július Andráši i Witold H. Paryski, Vysoké Tatry. Výber horolezeckých výstupov, Bratislava 1974, s. 309.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Potomkowie Sejmu Wielkiego Witold Paryski
Kategoria:Ludzie urodzeni w Pittsburghu Kategoria:Nagrodzeni Medalem Kalos Kagathos Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy krajoznawcy Kategoria:Polscy twórcy literatury górskiej Kategoria:Przewodnicy tatrzańscy Kategoria:Ratownicy TOPR Kategoria:Polscy taternicy Kategoria:Urodzeni w 1909 Kategoria:Zmarli w 2000 Kategoria:Członkowie Honorowi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego