Marek Krzysztof Nowakowski (ur. 2 kwietnia 1935Odwiedzamy groby znanych polskich pisarzy – Booklips [dostęp 2016-03-02]. w Warszawie, zm. 16 maja 2014 tamże) – polski pisarz, przedstawiciel małego realizmu, publicysta, scenarzysta.
Życiorys Wychowywał się w podwarszawskich Włochach (od 1951 dzielnica Warszawy). Uczęszczał do Szkoły Powszechnej nr 1 im. I Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego przy ulicy Parkowej 22 (obecnie SP nr 94 przy ul. Cietrzewia 22), której kierownikiem był jego ojciec, Antoni Nowakowski. Przerwał naukę w szkole średniej, po czym pracował na lotnisku Okęcie, w strukturach Związku Młodzieży Polskiej, a następnie jako górnik dołowy w kopalni Rybnickiego Zjednoczenia WęglowegoBiogram Marka Nowakowskiego autorstwa Bartosza Kaliskiego zamieszczony w zbiorze: Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności, Bellona, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009, seria: „Kanon literatury podziemnej” , s. 399.. W młodości dwukrotnie skazany został na karę więzienia, w którym spędził kilkanaście miesięcy. Wyrok odbywał m.in. w obozie pracy przy ul. Anielewicza w Warszawie („Gęsiówka”). W latach 1953–1958 studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim, lecz nie uzyskał tytułu magistraMarek Nowakowski, Dziennik podróży w przeszłość, Iskry, Warszawa 2012 , s. 145..
thumb|upright|left|Marek Nowakowski, lata 60. thumb|Marek Nowakowski (w środku), Wojciech Soporek (z lewej) i Kazimierz Górski w „Zielonym barku”, opisanym w opowiadaniu Victoria w tomie Nekropolis 2, Hotel „Victoria”, Warszawa 1985 thumb|Grób Marka Nowakowskiego w Alei Zasłużonych cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie w dniu pogrzebu, 23 maja 2014 Debiutował w 1957 ogłoszonym na łamach „Nowej Kultury” opowiadaniem Kwadratowy. Jako literat jest zaliczany do tzw. pokolenia „Współczesności”. W swojej twórczości zajmował się oficjalnie przemilczanymi obszarami życia, ludźmi z tzw. marginesu społecznego i z peryferii wielkomiejskich. Bohaterowie wielu jego utworów to ludzie skłóceni z prawem. W latach osiemdziesiątych publikował w drugim obiegu wydawniczym; najbardziej znane są impresje z okresu stanu wojennego. W latach 90. wydał kilka książek w satyryczny sposób ukazujących rzeczywistość społeczną Polski z okresu transformacji ustrojowej. Jest również autorem zbiorów wspomnień o życiu w dawnej Warszawie oraz krótkich opowiadań ukazujących absurdy PRL. Współzakładał podziemne pismo literackie „Zapis” (1977), był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Był publicystą „Gazety Polskiej”.
W styczniu 1976 podpisał list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej LudowejKultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 30.. Aresztowany w 1984Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra (wybór, wstęp i opracowanie), Kryptonim „Gracze” • Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony robotników i Komitetu Samoobrony społecznej „Kor” 1976–1981, Warszawa 2010, s. 105.. W 2005 wchodził w skład honorowego komitetu wyborczego kandydata na Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego, a w 2010 Jarosława Kaczyńskiego.
23 maja 2014 został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera BII30-tuje-17)Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze..
Życie prywatne Mieszkał w Warszawie. Był żonaty z Jolantą Nowakowską z domu Zabarnik, adwokatką. Ojciec aktorki i tancerki Idy Nowakowskiej, której matką jest Joanna Maria Żamojdo (ur. 1956), siostrzenica malarza Jana Lebensteina (1930–1999).
Twórczość Zbiory opowiadań Ten stary złodziej; Czytelnik, Warszawa 1958 Benek Kwiaciarz; Czytelnik, Warszawa 1961 Silna gorączka; Czytelnik, Warszawa 1963, 1972; Wielka Litera, Warszawa 2012 Zapis; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965 Gonitwa; Czytelnik, Warszawa 1967 Przystań; Czytelnik, Warszawa 1969; Instytut Wydawniczy CRZZ, Warszawa 1972 Mizerykordia; Czytelnik, Warszawa 1971 Śmierć żółwia; Czytelnik, Warszawa 1973 Gdzie jest droga na Walne?; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974, 1979, 2007 Książę Nocy; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1978; Zakłady Wydawnicze Versus, Białystok 1990 Lepszy; Nasza Księgarnia, Warszawa 1979, 1983 Tutaj całować nie wolno; Polonia, Chicago 1979, 1985 Chłopak z gołębiem na głowie; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979; Czytelnik, Warszawa 2006 Raport o stanie wojennym; Instytut Literacki, Paryż 1982; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1982; Biblioteka Wolnej Myśli, Kraków 1984; Biblioteka Obserwatora Wojennego, Kraków 1984 Zakon kawalerów mazowieckich; Krąg, Warszawa 1982 Raport o stanie wojennym II; Instytut Literacki, Paryż 1983 / Raport o stanie wojennym. Ciąg dalszy; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1983 Notatki z codzienności; Instytut Literacki, Paryż 1983; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1983 / Notatki z codzienności. (Grudzień 1982 – lipiec 1983); Czytelnik, Warszawa 1993 Dwa dni z Aniołem; Instytut Literacki, Paryż 1984; [b.w.], [b.m.] 1985; Wydawnictwo PoMOST, Warszawa 1988; Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań 1990 Rachunek; Przedświt: Warszawska Niezależna Oficyna Poetów i Malarzy, Warszawa 1984 Wilki podchodzą ze wszystkich stron; Polonia Bookstore and Publishers Co, Chicago 1985; Solidarność Walcząca, Łódź 1987; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1990 (pełne wydanie) Grisza, ja tiebie skażu…; Instytut Literacki, Paryż 1986; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1986; „Kos”, Gliwice 1988; Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań 1990 Portret artysty z czasu dojrzałości; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1987; Iskry, Warszawa 1989 Grecki bożek; Alfa, Warszawa 1993 Prawo prerii; ABC Future, Warszawa 1999 Opowiadania uliczne; Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2002 Nul; Alfa, Warszawa 2003 Stygmatycy; Prószyński i S-ka, Warszawa 2005
Powieści, minipowieści Trampolina; Czytelnik, Warszawa 1964; Alfa-Wero, Warszawa 2004 Marynarska ballada; Czytelnik, Warszawa 1966 Robaki; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1968 Wesele raz jeszcze; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974; NZS, Wrocław 1981 Kto to zrobił?; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1981; „Recontra”, Warszawa 1985 Wesele raz jeszcze! Zdarzenie w Miasteczku; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1982; Alfa, Warszawa 2000 Opowieść o kocie Gacku; Nasza Księgarnia, Warszawa 1982, 1990; Studio Graficzne Joligraf, Legionowo 2001 Życie hordy; Społeczne Wydawnictwo Niezależne, Warszawa 1984 Homo Polonicus; Wydawnictwo Pomost, Warszawa 1992 Honolulu; Iskry, Warszawa 1994 Strzały w motelu «George», czyli Skarb Krwawego Barona; Oficyna Wydawnicza Most, Warszawa 1997; Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2003 Reda; ABC Future, Warszawa 1998 Hades; Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1998 Empire; Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2001 Psie Głowy; Prószyński i Ska, Warszawa 2008 Domek trzech kotów; Świat Książki, Warszawa 2011
Utwory dramatyczne Ratusz (monolog telewizyjny); Dialog 1973 nr 3 s. 53-61 Wrotek (współautor Jarosław Abramow-Newerly); Dialog 1973 nr 1 s. 5-14 Raz Czabak z rana… (słuchowisko); Dialog 1974 nr 8 s. 39-47 Grzybobranie; niepublikowane, 1974 Zaproszenie (monolog radiowy); Dialog 1975 nr 9 s. 62-66 Głos z tego świata (słuchowisko); Dialog 1979 nr 11 s. 24-34 Skąd ten krzyk? (słuchowisko); Dialog 1979 nr 1 s. 58-63 Swojacy (współautor Jarosław Abramow-Newerly); Dialog 1981 nr 10 s. 5-13 Życiorys Tadeusza Nawalanego, czyli „Solidarność” ma głos (słuchowisko radiowe); Kultura, Paryż 1982 nr 3 s. 35-53; [b.w.], Warszawa 1981 [właśc. 1982] (anonimowo); Oficyna W.E. [Wydawnictwo „Enklawa”], Warszawa 1983
Wspomnienia, autobiografia Nekropolis; Świat Książki, Warszawa 2005 Kryptonim «Nowy». Tajemnice mojej esbeckiej teczki; Axel Springer, Warszawa 2007 Nekropolis 2; Świat Książki, Warszawa 2008 Pióro. Autobiografia literacka; Iskry, Warszawa 2012 Dziennik podróży w przeszłość; Iskry, Warszawa 2012 Okopy Świętej Trójcy. Rozmowy o życiu i ludziach. Z Markiem Nowakowskim rozmawia Krzysztof Świątek; Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2014 Tak zapamiętałem; Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2016
Felietony, eseje, szkice Karnawał i post; Instytut Literacki, Paryż 1988; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1989; Iskry, Warszawa 1990 Powidoki. Chłopcy z tamtych lat; Alfa-Wero, Warszawa 1995 Powidoki 2. Wspomnij ten domek na Gęsiówce…; Alfa-Wero, Warszawa 1996 Powidoki 3. Warszawiak pilnie poszukiwany; Alfa-Wero, Warszawa 1998 Trzy teksty o Czeczenii; Polska Agencja Informacyjna, Warszawa 2000 Mój słownik PRL-u; Alfa-Wero, Warszawa 2002 To wolny kraj!; Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2004 Syjoniści do Syjamu. Zapiski z lat 1967–1968; Świat Książki, Warszawa 2009 Moja Warszawa: Powidoki drugie; Iskry, Warszawa 2010
Wybory, kompilacje Opowiadania wybrane; Czytelnik, Warszawa 1969 Układ zamknięty; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1972 Sielanka. Wybór opowiadań; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974 Zapiski na gorąco; Wydawnictwo „Czarciego Licha”, Warszawa 1983; Wydawnictwo Grup Politycznych, Warszawa 1986 Ten stary złodziej. Benek Kwiaciarz; Czytelnik, Warszawa 1983; Iskry, Warszawa 2012 Kto to zrobił?; Alfa, Warszawa 1990 Raport o stanie wojennym; Zakłady Wydawnicze Versus, Białystok 1990 Od Benka Kwiaciarza do Księcia Nocy; Wydawnictwo Literackie, Kraków 1995 Tapeta i inne opowiadania; Świat Książki, Warszawa 1996 Judasz na placu Defilad; Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 1997 Fortuna liliputa; Alfa-Wero, Warszawa 1997 Rajski ptak i inne opowiadania; Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2000 Sierota Europy; Alfa, Warszawa 2006 Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności; Bellona / Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009 Czarna i Mała; Świat Książki, 2010 Moja Warszawa: Powidoki; Iskry, Warszawa 2010 Homo Polonicus; Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2013 Nekropolis; Świat Książki, Warszawa 2014 Książę nocy. Najlepsze opowiadania; Iskry, Warszawa 2018
Uwaga: Niektóre bibliografienp. Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, Tom 6, N-P; Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1999. zawierają pozycję Osiem dni w Ojczyźnie; [b.w.], Kraków 1985. Jest to błędne przypisanie Markowi Nowakowskiemu reportażu Tadeusza Nowakowskiego, spowodowane umieszczeniem na stronie tytułowej wydawnictwa omyłkowo imienia MarekEwelina Szadkowska – Przeciw dziennikarskiej „pańszczyźnie”. Proza Tadeusza Nowakowskiego; Acta Universitatis Lodziensis; Folia Litteraria Polonica 13, 2010; s. 307, w przypisie 18..
Ekranizacje
Był autorem scenariuszy do filmów: Meta (1971), Przystań (1970) i Siedem czerwonych róż, czyli Benek Kwiaciarz o sobie i o innych (1973). Na podstawie jego opowiadania powstał film: Gonitwa (1971).
Ordery i odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2006) Krzyż Wolności i Solidarności (pośmiertnie, 2021) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2006) Odznaka Honorowa ZAiKS-u (2009)
Nagrody i wyróżnienia literackie 1968: Nagroda Fundacji im. Kościelskich 1983: Nagroda Kulturalna Solidarności 1983: Nagroda Wolności francuskiego PEN Clubu 1984: Nagroda Związku Pisarzy Polskich Na Obczyźnie; Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego 2002: Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta 2002: Nominacja do Nagrody Literackiej Nike za Empire 2010: Nagroda Literacka m.st. Warszawy w kategorii „Warszawski twórca”
Upamiętnienie 9 listopada 2017 ulica nazwana wcześniej imieniem Bolesława Gidzińskiego, na terenie obecnej dzielnicy Włochy w Warszawie, zyskała nazwę ulicy Marka NowakowskiegoZarządzenie Zastępcze Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 listopada 2017 r. w sprawie nadania nazwy ulicy, „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”, Warszawa, 10 listopada 2017 r., poz. 10143..
W 2017 Biblioteka Narodowa ustanowiła Nagrodę Literacką jego imienia.