Świdrowiec (Trypanosoma) – rodzaj pasożytniczych pierwotniaków należących do rodziny świdrowców (Trypanosomatidae), będących pasożytami bezwzględnymi zwierząt kręgowych, w tym człowieka.
Dojrzałe postacie zwane trypomastigota pasożytują w krwi zwierząt kręgowych i człowieka. Wektorem przenoszącym oraz drugim żywicielem są różne gatunki much, kleszczy. U ryb i płazów świdrowce są przenoszone przez pijawki. Jedynym wyjątkiem jest Trypanosoma equiperdum, która nie posiada drugiego żywiciela.
Na podstawie różnic w przebiegu cyklu rozwojowym świdrowce dzielą się na grupy Salivaria i Stercoraria.
Trypanosomy występują jako pasożyty ssaków oraz wielu gatunków ryb morskich i słodkowodnych, a także płazów, gadów i ptaków. Trypanosomy dzieli się na następujące podrodzaje:
Grupa Stercoraria Herpetosoma Megatrypanum Schizotrypanum Grupa Salivaria Duttonella Nannomonas Pycnomonas Trypanozoon
w których występują poniższe gatunki: Trypanosoma acanthobramae – występuje u Acanthobrama marmid Trypanosoma acerinae – występuje u jazgarza (Gymnocephalus cernua) Trypanosoma acomys Trypanosoma advieri - Floch, 1941 – występuje u czepiaka czarnego (Ateles paniscus) Trypanosoma alhussaini – występuje u suma afrykańskiego (Clarias gariepinus) Trypanosoma aligaricus – występuje u Channa punctatus Trypanosoma anabasi Mandal, 1975 Trypanosoma anguiformis – występuje u ptaka nektarnika oliwkowego (Cyanomitra olivacea) Trypanosoma anolisi Trypanosoma aori – występuje u Mystus aor Trypanosoma arabica – występuje u Silurus triostegus Trypanosoma aristichthysi – występuje u tołpygi pstrej (Aristichthys nobilis) Trypanosoma armeti Mandal, 1975 – występuje u Mastacembelus armatus Trypanosoma artii Gupta et al., 2002 Trypanosoma attii Gupta i Jairajpuri, 1982 Trypanosoma aurangabadensis Wahul, 1987 Trypanosoma avium – występuje u zięby (Fringilla coelebs) Trypanosoma bagri Trypanosoma bagroides Gupta & Gupta, 1996 Trypanosoma baigulensis Pandey i Pandey, 1974 Trypanosoma barbi Gupta et al., 1987 Trypanosoma bareilliana Gupta et al., 1987 – występuje u Channa punctatus i Heteropneustes fossilis Trypanosoma basrensis – występuje u Aspius vorax Trypanosoma batai Joshi, 1978 Trypanosoma batrachi Qadri, 1962 – występuje u Clarias batrachus Trypanosoma bengalensis Mandal, 1979 Trypanosoma bennetti Trypanosoma binneyi – występuje u dziobaka (Ornithorhynchus anatinus) Trypanosoma blanchardi – występuje u żołędnicy europejskiej (Eliomys quercinus) i u Eliomys lusitanicus Trypanosoma boissoni Trypanosoma brucei świdrowiec nagany – powoduje chorobę Nagana u bydła, owiec, kóz, małych przeżuwaczy, zebr, słoni Trypanosoma britskii Lopes i inni, 1991 – występuje u Loricaria lentiginosa Trypanosoma calmettei Mathis & Léger, 1909 Trypanosoma cancili Mandal, 1978 Trypanosoma carasobarbi Al- Salim, 1985 – występuje u Barbus luteus Trypanosoma carassi – występuje u karasia i innych ryb słodkowodnych Trypanosoma cataractae Putz, 1972 Trypanosoma catostomi Daly i Degiusti, 1971 – występuje u Catostomus commersoni Trypanosoma cebus Floch & Abonnene, 1949 – występuje u Cebus flavus Trypanosoma cervi – występuje u łosi i jeleni Trypanosoma channai – występuje u Channa punctata z rodziny ryb żmijogłowowatych Trypanosoma chattoni – występuje u żab Rana pipiens Trypanosoma chelodinae – występuje u żółwi Trypanosoma choudhuryi Mandal, 1976 – występuje u Tilapia mossambica jako pasożyt monomorficzny Trypanosoma clariae Montel, 1905 – występuje u ryb z rodziny długowąsowatych takich jak Clarias macrocephalus Trypanosoma cobitis – występuje u śliza pospolitego (Noemacheilus barbatulus) Trypanosoma colisi Gupta, 1986 Trypanosoma congolense – powoduje chorobę Nagana u antylop i hien. Trypanosoma conorhini – jest przenoszona poprzez Triatoma rubrofasciata Trypanosoma corlissi Hoffman i inni, 1975 – występuje u gupika (Poecilia reticulates) Trypanosoma corvi Trypanosoma crocidurae Brumpt, 1923 Trypanosoma cruzi (świdrowiec amerykański) – powoduje chorobę Chagasa Trypanosoma cyanophilum Mohamed, 1978 – występuje u Chandramara rueppelli Trypanosoma cyclops – występuje u małp z rodzaju Macaca Trypanosoma danielewskyi – występuje u karpia i sazana Trypanosoma devei Trypanosoma diasi Deane & Martins, 1952 – występuje u kapucynki czubatej (Cebus apella) Trypanosoma dionisii – występuje u nietoperza karlika malutkiego (Pipistrellus pipistrellus) Trypanosoma dubiae Trypanosoma elongatus Ray Chaudhuri i Misra, 1973 – występuje u Channa punctatus Trypanosoma equinum – powoduje chorobę Mal de caderas Trypanosoma equiperdum świdrowiec koński – powoduje u koni zarazę stadniczą Trypanosoma evansi świdrowiec Evansa – powoduje u koni, koniowatych, wielbłądów, bydła chorobę surra. Trypanosoma everetti Trypanosoma evotomys – występuje u nornicy rudej (Clethrionomys glareolus) Trypanosoma fairchildi Trypanosoma fallisi Trypanosoma froesi Lima, 1976 występuje u Mugil brasilensis Trypanosoma gachuii Misra i inni, 1973 – występuje u Ophiocephalus gachua Trypanosoma gallinarum Trypanosoma gambiense (w piśmiennictwie angielskim i amerykańskim występuje jako Trypanosoma brucei gambiense) – świdrowiec gambijski powodujący u ludzi śpiączkę afrykańską. Trypanosoma garrae – występuje u Garra rufa Trypanosoma gobida Mandal, 1984 Trypanosoma godavariensis Saratchandra i Jayaramarajan, 1981 – występuje u Channa punctatus Trypanosoma godfreyi Trypanosoma granulosum – występuje u węgorza europejskiego (Anguilla anguilla) Trypanosoma grayi – występuje u krokodyla nilowego (Crocodylus niloticus) Trypanosoma grosi – występuje u myszy zaroślowej (Apodemus sylvaticus), myszy polnej (Apodemus agrarius), Apodemus peninsulae, Apodemus speciosus Trypanosoma heteropneusti – występuje u Heteropneustes fossilis Trypanosoma hippicum – powoduje chorobę Murrina Trypanosoma ingens Trypanosoma immanis Froes i inni, 1978 – występuje u Loricariichthys anus Trypanosoma iowensis – występuje u Citellus tridecemlineatus Trypanosoma irwini – u koala (Phascolarctos cinereus) Trypanosoma joshii Wahul, 1986 Trypanosoma karelensis Gupta i inni, 2000 – występuje u Heteropneustes fossilis Trypanosoma kargenensis Gupta & Gupta, 1994 Trypanosoma lambrechti Trypanosoma legeri Trypanosoma leeuwenhoeki Trypanosoma lewisi – świdrowiec szczurzy, niepatogenny. Trypanosoma magdulenae Grogl i inni, 1980 – występuje u Petenia krausii Trypanosoma maguri Tandon & Joshi, 1973 Trypanosoma mandali Wahul, 1986 Trypanosoma mansouri – występuje w osoczu krwi ryb Chrysichthys auratus i Chrysichthys reuppelli jako gatunek polimorficzny Trypanosoma marathwadensis Wahul, 1986 Trypanosoma mastacembeli Wahul, 1987 Trypanosoma mega Trypanosoma melophagium – niepatogenny pasożyt owiec. Trypanosoma mesnilbrimontii Deane, 1961 – występuje u leniwca dwupalczastego (Choloepus didactylus) Trypanosoma microti – występuje u nornika burego (Microtus agrestis) Trypanosoma minasense – występuje u małp z rodzaju Saimiri należącego do rodziny płaksowatych Trypanosoma monomorpha Gupta i Jairajpuri, 1985 Trypanosoma mrigali Joshi, 1976 Trypanosoma mukasai Hoare, 1932 Trypanosoma mukundi Ray Chaudhuri i Misra, 1973 Trypanosoma murmanense Trypanosoma murtii Wahul, 1987 Trypanosoma musculi Trypanosoma mycetae Brumpt, 1913 – występuje u Alouatta seniculis Trypanosoma myrmecophague Floch & Abonnene, 1948 – występuje u mrówkojada wielkiego (Myrmecophaga tridactyla) Trypanosoma mystuii – występuje u Mystus pelusius Trypanosoma nabiasi – występuje u królika europejskiego (Oryctolagus cuniculus) Trypanosoma nandi Mukherjee i Haldar, 1982 Trypanosoma neinevana Fattohy, 1978 – występuje u Barbus grypus Trypanosoma neotomae – występuje u Neotoma fuscipes annectens Trypanosoma notopteri Gupta & Jairajpuri, 1985 Trypanosoma numidae Trypanosoma ophiocephali Pearse, 1933 – występuje u Channa punctatus, Heteropneustes fossilis, Ophiocephalus argus, Odontobutis obscura Trypanosoma ornata Karbowiak i inni, 2005 – występuje u rzęsiorka rzeczka (Neomys fodiens) Trypanosoma otospermophili – występuje u susła Richardsona (Spermophilus richardsonii) i Spermophilus columbianus Trypanosoma pancali Mandal, 1975 Trypanosoma parastromataei Narasimhamurti i inni, 1990 Trypanosoma peba – występuje u Euphractus sexcinctus setosus Trypanosoma percae – u okonia (Perca fluviatilis) Trypanosoma pestanai – występuje u borsuka (Meles meles) Trypanosoma pipientis – występuje u żab Rana pipiens Trypanosoma piscidium Gupta et al., 2003 Trypanosoma pleuronectidium Trypanosoma poinsetti – występuje u Sceloporus poinsetti Trypanosoma polygranularis Trypanosoma preguici Shaw, 1969 – występuje u Choloepus hoffmani Trypanosoma primatum – występuje u koczkodana białowargiego (Cercopithecus cephus) Trypanosoma prowazecki Trypanosoma punctati Hasan & Qasim, 1962 – występuje u Channa punctatus i Heteropneustes fossilis Trypanosoma puntii Wahul, 1986 Trypanosoma purensis Wahul, 1986 Trypanosoma pyriformis Trypanosoma qadrii Narasimhamurti i Saratchandra, 1980 Trypanosoma rabinowitschae – występuje u chomika europejskiego (Cricetus cricetus) Trypanosoma rajae – występuje u płaszczek Trypanosoma ranarum – występuje u żab Rana pipiens Trypanosoma rangeli – niepatogenny pasożyt zwierząt w tym człowieka, występuje u małp z rodzaju Saimiri należącego do rodziny płaksowatych Trypanosoma rayi Wahul, 1986 Trypanosoma rhodesiense (w piśmiennictwie angielskim i amerykańskim występuje jako Trypanosoma brucei rhodesiense) – świdrowiec rodezyjski powoduje u ludzi śpiączkę afrykańską. Trypanosoma ritae Gupta & Yadav, 1989 Trypanosoma rohilkhandae Gupta i Saraswat, 1991 Trypanosoma rotatorium – występuje u żab Rana pipiens Trypanosoma rupicola Joshi, 1983 Trypanosoma saccobranchi – występuje u Heteropneustes fossilis Trypanosoma saimiri Rodhain, 1941 – występuje u małp z rodzaju Saimiri należącego do rodziny płaksowatych Trypanosoma salihi – występuje u Glyptothorax cous Trypanosoma satakei Nuti i inni, 1987 – występuje u Rhamdia quelen Trypanosoma saulii – występuje u Channa punctatus Trypanosoma seenghali Joshi, 1976 Trypanosoma scelopori Trypanosoma schulmani Trypanosoma sigmodoni – występuje u Sigmodon hispidus littoralis Trypanosoma simiae Trypanosoma singhii Gupta i Jairajpuri, 1981 – występuje u Heteropneustes fossilis Trypanosoma siniperca Chang 1964 Trypanosoma stigmai Joshi, 1978 Trypanosoma striati Qadri, 1955 – występuje u Channa punctatus i Heteropneustes fossilis Trypanosoma suis Trypanosoma synodonti Trypanosoma tandoni Mandal, 1980 Trypanosoma talpae Nabarro, 1907 – występuje u kreta europejskiego (Talpa europaea) Trypanosoma theileri – niepatogenny pasożyt bydła Trypanosoma therezieni Trypanosoma thylacis – występuje u jamaraja północnego (Isoodon macrourus) z rodzaju Isoodon Trypanosoma ticti Gupta i inni, 1998 Trypanosoma tincae – występuje u lina Trypanosoma tobeyi Dias, 1952 – występuje u ryb z rodziny długowąsowatych takich jak Clarias angolensis Trypanosoma toddi Bouet, 1909 Trypanosoma trichogasteri Gupta i Jairajpuri, 1981 – występuje u Trichogaster fasciata Trypanosoma triglae Trypanosoma uniforme – powoduje chorobę Nagana Trypanosoma urosauri – występuje u Urosaurus graciosus z rodziny frynosomowatych Trypanosoma varani – występuje u warana stepowego (Varanus exanthematicus) Trypanosoma venezuelense – powoduje chorobę Peste boba Trypanosoma vespertilionis – występuje u nietoperza karlika malutkiego (Pipistrellus pipistrellus) Trypanosoma vittati Tandon i Joshi, 1973 Trypanosoma vivax – powoduje chorobę Nagana Trypanosoma winchesiense Quadri, 1962 Trypanosoma xenentodoni Das i inni, 1986 Trypanosoma zapi – występuje u Zapus princeps alleni
Oprócz wyżej wymienionych gatunków istnieje grupa trypanosom ptasich, która jest słabo opisana i udokumentowana, a ich status to nomina dubia. Należą tutaj następujące gatunki:
Trypanosoma laverani (Novy & MacNeal, 1905)