thumb|Karol Beyer, Pięciu poległych (tableau złożone z pięciu fotografii), 1861 thumb|Aleksander Lesser, Pogrzeb pięciu poległych, 1861 thumb|Grób pięciu poległych na warszawskich Powązkach thumb|Brama imienia pięciu poległych na warszawskich Powązkach Pięciu poległych – określenie używane wobec pięciu ofiar masakry w Warszawie podczas manifestacji patriotycznej z 27 lutego 1861 roku. Ich pogrzeb, który odbył się 2 marca 1861 na cmentarzu Powązkowskim, był wielką manifestacją polityczno-społeczną przeciwko rosyjskim władzom zaborczym w Królestwie Kongresowym.
Wydarzenia 27 lutego 1861 roku w czasie manifestacji na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, zorganizowanej przez studentów Szkoły Sztuk Pięknych i Akademii Medyko-Chirurgicznej, w starciu z wojskiem rosyjskim zostali zabici: Filip Adamkiewicz – czeladnik krawiecki, Michał Arcichiewicz – uczeń Gimnazjum Realnego, Karol Brendel – robotnik metalowiec, Marceli Paweł Karczewski – ziemianin, Zdzisław Rutkowski – ziemianin.
Ciała zabitych złożono w Hotelu Europejskim, gdzie pilnowali ich członkowie Towarzystwa Rolniczego w obawie przed próbą wykradzenia ich przez carską policję. Na parterze Hotelu mieściła się retuszernia zakładu fotograficznego Karola Beyera. Beyer sfotografował poległych, ukazując ich w profilu, w ujęciu do pasa; czterech z nich ma odsłonięte rany. Każdy ze zmarłych został uwieczniony na osobnym zdjęciu, które następnie zostały skomponowane razem, tworząc tableau. Przedstawienie to było powielane w wielu egzemplarzach i rozpowszechniane w całym kraju.
Po przeprowadzeniu lekarskiej obdukcji ciała zostały wystawione na widok publiczny. Trzy dni po zajściach złożono je w kościele Świętego Krzyża, gdzie odprawiono nabożeństwo żałobne. Do Warszawy przybyły delegacje włościan z Krakowskiego i Poznańskiego.
W pogrzebie uczestniczyli przedstawiciele wszystkich cechów, stanów społecznych i wyznań. Na placu Bankowym do pochodu pogrzebowego przyłączyli się przedstawiciele mniejszości żydowskiej, np. rabini Dow Ber Meisels i Izaak Kramsztyk w otoczeniu chórów synagogalnych. Orszak pogrzebowy przeszedł przez plac Saski i ulicami Wierzbową, Bielańską, Nalewki na Stare Powązki. Ciała pięciu poległych złożono w zbiorowej mogile na cmentarzu Powązkowskim. Krzyż postawiony na grobie wkrótce usunęły władze rosyjskie.
Pogrzeb pięciu poległych natchnął poetę Or-Ota do napisania wiersza Pięciu poległych.
Imieniem pięciu poległych nazwano bramę I cmentarza Powązkowskiego.
Zobacz też
Delegacja Miejska Masakry w Warszawie 1861
Bibliografia L. Lechowicz, Fotografia w narodowej potrzebie [w:] Fotoeseje. teksty o fotografii polskiej, Warszawa 2010, s. 10. Umarli, znajomi, kochani. Powązki 1790-1990 w poezji i prozie, wydawnictwo Polonia
Kategoria:1861 w Europie Kategoria:Czasy manifestacji patriotycznych (1860–1861) Kategoria:Historia Warszawy (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Historia Żydów w zaborze rosyjskim ! Kategoria:Pogrzeby w Polsce