Roman Reinfuss (ur. 27 maja 1910 w Przeworsku, zm. 26 września 1998 w Krzywaczce) – etnograf, znawca polskiej sztuki ludowej i etnografii Karpat. Pracownik akademicki UMCS w Lublinie (1944–1946, 1957–1967), Uniwersytecie Wrocławskim (1946–1949), Uniwersytetu Jagiellońskiego i krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, w latach 1946–1980 kierownik Pracowni Sztuki Ludowej w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk.

Życiorys Był synem Franciszka, sędziego (zm. 1919) i Zofii z Mnerków. Dzieciństwo i młodość spędził m.in. w Gorlicach i Tarnowie, gdzie uczęszczał do gimnazjum i działał w nielegalnym Związku Młodzieży Socjalistycznej. W klasie maturalnej został aresztowany, skazany na 3 miesiące więzienia i relegowany ze szkoły bez prawa przeniesienia do innej. W 1930/1931 był słuchaczem nadzwyczajnym rocznego Wyższego Naukowego Kursu Spółdzielczego przy Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1931 uzyskał po usilnych staraniach zgodę na przystąpienie do matury – zdał ją eksternistycznie w Krakowie i zgodnie z tradycją rodzinną podjął studia na Wydziale Prawa UJ. Równolegle był słuchaczem wykładów Kazimierza Moszyńskiego w Katedrze Etnografii Słowian UJ. Na podstawie swoich wędrówek po Beskidzie Niskim śladami kultury Łemków opublikował w 1931 w niedzielnym dodatku do „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” swój pierwszy artykuł, poświęcony pasterstwu łemkowskiemu. Z wynagrodzeń za ogłaszane teksty kupił aparat fotograficzny i rozpoczął gromadzenie dokumentacji wizualnej.

W 1935 uzyskał magisterium i rozpoczął aplikację notarialną w Gorlicach. W październiku 1936 przerwał ją i objął asystenturę w Muzeum Etnograficznym w Krakowie, zaproponowaną mu przez dyrektora Seweryna Udzielę, z którym nawiązał kontakt na pierwszym roku studiów prawniczych. W 1937 został awansowany na kustosza. Wkrótce potem rozpoczął regularne studia etnograficzne na UJ pod kierunkiem Kazimierza Dobrowolskiego.

Podczas okupacji hitlerowskiej opiekował się z upoważnienia Feliksa Kopery, prezesa Związku Muzeów w Polsce, zbiorami przeniesionego przez Hansa Franka na Wawel Muzeum Etnograficznego, będąc zatrudniony tam w charakterze dozorcy, a następnie laboranta-konserwatora. Organizował tajne wykłady i seminaria etnograficzne dla kolegów. Archiwalia i literaturę z zasobów zarezerwowanych dla Niemców dostarczała mu Zofia Cieśla, którą poślubił w 1944. Po wojnie wrócił na stanowisko kustosza, a następnie zastępcy dyrektora. W 1945 skończył studia na UJ, rok później obronił doktorat na podstawie pracy pt. Łemkowie jako grupa etnograficzna. Kolejnym etapem jego kariery było zorganizowanie studiów etnograficznych i Katedry Etnografii na reaktywowanym Uniwersytecie Wrocławskim, gdzie prowadził wykłady od lutego 1946 do 1949.

W maju 1946 został kierownikiem Sekcji Zdobnictwa i Budownictwa w Państwowym Instytucie Badania Sztuki Ludowej (od 1950 Państwowy Instytut Sztuki i od 1959 Instytut Sztuki PAN). Kierował zespołem, przekształconym kolejno w Pracownię Badania Sztuki Ludowej, Pracownię Dokumentacji Sztuki Ludowej i Zespół Dokumentacji Sztuki Ludowej, do przejścia na emeryturę w 1980. Siedziba pracowni mieściła się do końca jej działania w obszernym salonie mieszkania Reinfussa przy ul. Karmelickiej w Krakowie, gdzie mogło pracować do siedmiu osób. Po likwidacji pracowni w 1997 jego zbiory archiwalne, liczące blisko 180 tys. pozycji inwentarzowych (w tym ok. 80 tys. fotografii), trafiły do Muzeum Etnograficznego w Krakowie.

W latach 1946–1949 wykładał etnografię w Wyższej Szkole Nauk Społecznych w Krakowie, w latach 1951–1963 sztukę ludową w krakowskiej Akademii Sztuk Plastycznych (od 1957 ASP) i od 1951 do schyłku lat 80. sztukę ludową w Katedrze Etnografii Słowian UJ, gdzie był opiekunem kilkunastu prac magisterskich. W latach 1948–1952 był redaktorem naczelnym, a następnie przez trzydzieści lat zastępcą redaktora naczelnego czasopisma „Polska Sztuka Ludowa”. W latach 1957–1967 kierował zreorganizowaną przez siebie po sześcioletnim braku działalności Katedrą Etnografii na UMCS, gdzie dojeżdżając z Krakowa wypromował sześcioro doktorów (m.in. Jerzego Czajkowskiego i Jana Góraka). Od 1966 należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, był przez wiele kadencji sekretarzem podstawowej organizacji partyjnej przy krakowskim oddziale PAN.

Na przełomie lat 40. i 50. podczas zwrotu ideologicznego w polityce krajowej opracował swój plan badań nad polską sztuką ludową. W działalności naukowo-badawczej koncentrował się na dwóch zagadnieniach: kulturze ludowej mieszkańców Karpat i sztuce ludowej w Polsce. Wydania nie doczekały się jego dwie monografie na temat sztuki ludowej Opoczyńskiego i Lasowiaków, przygotowane w latach 50., których fragmenty ukazały się w formie artykułów. Jego kolekcja ponad 200 fotografii z przedednia II wojny światowej – wydanych w 2015 w albumie pt. Karpacki świat Bojków i Łemków – jest niezwykle cennym i wyjątkowym zapisem życia górali karpackich. Był przewodniczącym Rady Muzealnej Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie i Muzeum Wsi Kieleckiej w Kielcach, a także Rady Naukowej Instytutu Architektury Politechniki Krakowskiej i Stowarzyszenia Twórców Ludowych od jego założenia w 1968. Zasiadał w komitecie redakcyjnym i publikował w czasopiśmie „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. Od 1933 był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, w 1998 został Honorowym Członkiem PTTNowi Członkowie Honorowi PTT, „Beskid”, nr 4/1998, s. 10, ISSN 1426-6776.. W latach 70. i 80. XX w. był członkiem kolegium redakcyjnego poświęconego górom rocznika „Wierchy”, na którego łamach publikował od lat międzywojennychRedakcja, Jubileusz profesora Reinfussa, „Wierchy”, R. 57 (1988–1991), s. 237.. Był organizatorem i aktywnym uczestnikiem badań terenowych, działał na rzecz utrwalenia dziedzictwa kulturowego wsi. Zasiadał w Zespole Doradczym ds. Parków Etnograficznych i Budownictwa Drewnianego Ministerstwo Kultury i Sztuki, wchodził w skład Komitetu Etnologicznego PAN oraz Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach. W latach 1984–1991 przewodniczył Komisji Etnograficznej PAN.

Ostatnich kilkanaście lat życia mieszkał w Krzywaczce, gdzie zmarł nagle we wrześniu 1998. Został pochowany obok żony w grobowcu na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

thumb|240px|Pomnik prof. Reinfussa w Szymbarku thumb|240px|Grób Romana Reinfussa na cmentarzu Rakowickim Odznaczony Krzyżem Oficerskim i Kawalerskim (1954) Orderu Odrodzenia Polski, otrzymał również Odznakę Zasłużony Działacz Kultury, Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1983), Złotą Odznakę „Za opiekę nad zabytkami”. W 70. rocznicę urodzin został mianowany honorowym obywatelem Zakopanego. W 1975 został laureatem Nagrody im. Oskara Kolberga.

27 maja 2010 w 100. rocznicę urodzin prof. Reinfussa na terenie Skansenu Wsi Pogórzańskiej w Szymbarku odsłonięto jego pomnik (ławeczkę) i skansen przyjął imię prof. Romana Reinfussa.

Od 2012 przyznawana jest Nagroda Województwa Małopolskiego im. Romana Reinfussa za osiągnięcia w zakresie ochrony lokalnego dziedzictwa kulturowego Małopolski.

Publikacje Książki O Łemkowszczyźnie (1935, współautor); Etnograficzne granice Łemkowszczyzny. Próba wytyczenia granic Łemkowszczyzny na podstawie zasięgu łemkowskiego stroju (1936); Polskie druki ludowe na płótnie (1953); Ludowe skrzynie malowane (1954); Garncarstwo ludowe (1955); Szopki krakowskie (1958); Sztuka ludowa w Polsce (1960, wspólnie z J. Świderskim); Malarstwo ludowe (1962); Nad rzeką Ropą. Zarys kultury ludowej powiatu gorlickiego (1965, red.); Ludowe kafle malowane (1966); Monografia powiatu myślenickiego, 2 t. (1970, red.); Meblarstwo ludowe w Polsce (1977); Ludowe kowalstwo artystyczne w Polsce (1983); Ludowa rzeźba kamienna w Polsce (1989); Śladami Łemków (1990); Łemkowie jako grupa etnograficzna (1998; przedruk pracy doktorskiej, opublikowanej jako artykuł w 1949, z aneksem fotograficznym).

Artykuły Łemkowie (opis etnograficzny), „Wierchy”, t. 14, 1936 Problem wschodniego zasięgu etnograficznego Łemkowszczyzny, referat z Sekcji Humanistycznej Drugiego Zjazdu Sprawozdawczo-Naukowego poświęconego Środkowym i Wschodnim Karpatom Polskim w Krakowie dn. 30 i 31 października 1938 r., Warszawa 1938 Ze studiów nad kulturą materialną Bojków, „Rocznik Ziem Górskich”, 1939 Pogranicze krakowsko-góralskie w świetle dawnych i nowszych prac etnograficznych, „Lud”, t. 36, 1946. Architektura szopki krakowskiej, „Polska Sztuka Ludowa” R. 2, 1948, nr 11/12. Wpływ farbiarzy drukujących płótna na ludowe hafciarstwo, „Polska Sztuka Ludowa”, 1948 R. 2, nr 11/12. Łemkowie jako grupa etnograficzna, „Prace i Materiały Etnograficzne”, t. 7, 1949, s. 77–210. Wełniane torby góralskie, „Polska Sztuka Ludowa”, 1949 R. 3, nr 3/4, s. 112–119. Przyczynek do ikonografii obrazów Janosikowych na szkle malowanych, „Polska Sztuka Ludowa”, R. 3, 1949, nr 5. Szopka z Sieteszy w powiecie przeworskim, „Polska Sztuka Ludowa”, R. 3, 1949, nr 11/12. Stan badań nad polską sztuką ludową, „Polska Sztuka Ludowa” 1950, nr 1/6, s. 3–13. Orawski dom z wyżką, „Polska Sztuka Ludowa” 1950, nr 1/6, s. 36–55. Z obozu naukowego w Weryni, „Polska Sztuka Ludowa” 1950, nr 7/12. Wytwórcy ludowych ubiorów w Karpatach polskich, „Polska Sztuka Ludowa”, 1951, R. 5, nr 1/2, s. 19–36. Badania terenowe w rejonie kielecko-sandomierskim, „Polska Sztuka Ludowa” 1952, nr 4/5. Sztuka ludowa Podlasia Zachodniego, „Polska Sztuka Ludowa” 1952, nr 1. Aktualne zagadnienia ludowej plastyki, „Polska Sztuka Ludowa” 1953, nr 2. Polskie ludowe kowalstwo artystyczne, „Polska Sztuka Ludowa” 1953, nr 6. Przyczynki do badań nad ludowym farbiarstwem i drukarstwem tkanin w woj. białostockim, „Polska Sztuka Ludowa”, R. 8, nr 5. Z badań nad sztuką ludową w Radomskiem, „Polska Sztuka Ludowa” 1955, nr 1. Sztuka ludowa na pograniczu Lubelszczyzny i Podlasia, „Studia i Materiały Lubelskie. Etnografia”, t. 1, Lublin 1962. Sztuka ludowa w woj. rzeszowskim i jej badania, „Polska Sztuka Ludowa” 1963, nr 3/4. Rzeźba figuralna Łemków. Ze studiów nad ludową rzeźbą kamienną na Łemkowszczyźnie, „Polska Sztuka Ludowa” 1963, nr 3/4, s. 122–134. Ze studiów nad kulturą ludową Łemkowszczyzny po obu stronach Karpat, „Polska Sztuka Ludowa” 1966, nr 1, s. 3–22. Szałaśnictwo łemkowskie w Beskidzie Krynickim, „Łódzkie Studia Etnograficzne”, t. 9, 1967, s. 156–174. Badania nad kulturą ludową w dwudziestopięcioleciu Polski Ludowej, „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”, nr 10, 1969. Tradycyjna kultura plastyczna ludności przesiedlonej w województwie koszalińskim, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. 14, 1968, s. 383–397. Wpływ zawodów wędrownych na kształtowanie się kultury ludowej w Karpatach, [w:] Studia z zakresu socjologii, etnografii i historii ofiarowane Kazimierzowi Dobrowolskiemu, Kraków 1972. O łemkowskich worożkach, baczach i czarownikach, „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”, nr 28 (1984), s. 23–35. Łemkowie w przeszłości i obecnie, [w:] Łemkowie. Kultura – sztuka – język. Materiały z sympozjum zorganizowanego przez Komisję Turystyki Górskiej ZG PTTK Sanok, dn. 21–24 września 1983 r., Wydawnictwo PTTK „Kraj”, Warszawa 1987, s. 7–20. Podhalański fenomen, „Polska Sztuka Ludowa”, 1988, t. 42, nr 1/2. Związki kulturowe po obu stronach Karpat w rejonie Łemkowszczyzny, [w:] Łemkowie w historii i kulturze Karpat, cz. 1, red. Jerzy Czajkowski, Editions Spotkania, Rzeszów 1992, s. 167–181. Zarys kultury materialnej ludności łemkowskiej z dawnego „kresu muszyńskiego”, „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”, t. 34, 1998, s. 7–52.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Ewa Fryś-Pietraszkowa, Roman Reinfuss [w:] Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne t.1, Kraków 2002.

Kategoria:Członkowie Honorowi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Kategoria:Honorowi członkowie Towarzystwa Tatrzańskiego – Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego Kategoria:Honorowi obywatele Zakopanego Kategoria:Laureaci Nagrody Kolberga