Język kałmucki (хальмг келн) – język Kałmuków osiadłych nad Wołgą. Jest to jedyny język z rodziny mongolskiej w Europie. Zgodnie z klasyfikacją Atlasu Języków Świata UNESCO jest zdecydowanie zagrożony wymarciem.
Historia Język kałmucki jest bardzo ściśle spokrewniony z językiem ojrackim. Sami Kałmucy są potomkami plemion ojrackich, które na początku XVII stulecia przewędrowały na zachód i odtąd nie miały kontaktu z narodami mongolskimi, które pozostały w Azji.
W 1648 roku wprowadzono oryginalne pismo kałumuckie: todo biczig. Dzięki temu powstała bardzo obszerna literatura w języku kałmuckim.
W 1943 roku Kałmucy, podobnie jak inne narody w Związku Radzieckim, zostali w całości deportowani na wschód od Uralu. W odróżnieniu jednak od innych narodów, Kałmucy nie stanowili większości na żadnym obszarze, gdzie zostali przesiedleni. Wskutek tego, a także wysokiej śmiertelności, która towarzyszyła temu procesowi, język zaczął zanikać.
Po powrocie Kałmuków w 1957 roku, władze radzieckie kontynuowały politykę rusyfikacji, argumentując to tym, że ludność rosyjskojęzyczna przyjęłaby komunizm szybciej i z większym entuzjazmem. W latach 60. i 70. w znacznym stopniu ograniczono nauczanie w języku kałmuckim. Od 1963 roku powszechnym językiem nauczania w szkołach stał się język rosyjski. Doprowadziło to do tego, że już we wczesnych latach 70. wyrosło pokolenie Kałmuków, którzy nie potrafili biegle posługiwać się językiem kałmuckim.
Język ewoków z uniwersum Gwiezdnych Wojen został stworzony na bazie języka kałmuckiego.
Systemy pisma Tradycyjne
Oryginalne pismo kałmuckie todo biczig stworzono na podstawie pisma mongolskiego w 1648 roku. Autorem pisma był buddyjski mnich Zaja Pandita. Było używane do czasów radzieckich.
Kałmucy (Ojraci) na zachodzie Chińskiej Republiki Ludowej nadal posługują się pismem ojracko-kałmuckim. W Urumczi wydają kilka gazet i pism w języku ojrackim, nadawane są w tym języku także programy radiowe i telewizyjne. Język ojracki w Mongolii nie uzyskał statusu oficjalnego i jest używany tylko w życiu codziennym, poza tym wypiera go język chałcha-mongolski.
Cyrylickie W 1924 roku w ZSRR pismo kałmuckie zostało zastąpione przez cyrylicę, którą w 1930 roku zastąpił janalif, który jeszcze raz zmieniła cyrylica w 1938 roku. Cyrylica ta stanowiła sobą alfabet rosyjski uzupełniony o litery Ä ä, Гъ гъ, Дж дж, Нъ нъ, Ö ö, Ӱ ӱ. W 1941 roku doszło do kolejnej reformy ortografii, która zmieniła kształt dodatkowych liter. Wskutek deportacji Kałmuków z 1943 roku, wprowadzenie reformy w życie zostało opóźnione do późnych lat 50.
Obowiązujący alfabet kałmucki wygląda następująco: А а Ә ә Б б В в Г г Һ һ Д д Е е Ё ё Ж ж Җ җ З з И и Й й К к Л л М м Н н Ң ң О о Ө ө П п Р р С с Т т У у Ү ү Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я
Zobacz też zośka (przykład pośredniego zapożyczenia kałmuckiego w języku polskim)
Przypisy Р. С. Гиляревский, В. С. Гривин (1961). Определитель языков мира по письменностям (2-е изд.). М.: Изд-во восточной литературы. стр. 64.
Linki zewnętrzne
Kałmucki, język Kategoria:Kałmucja Kategoria:Języki zagrożone w Rosji