thumb|Pokrój podgatunku typowego w czasie kwitnienia thumb|Kwiat Jasnota gajowiec, gajowiec żółty, rzadziej zwany też ziejcem (Lamium galeobdolon (L.) L.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny jasnotowatych. W zależności od ujęcia systematycznego zaliczany jest do rodzaju jasnota Lamium lub wyodrębniany jest do osobnego rodzaju gajowiec Lamiastrum lub Galeobdolon. Występuje w lasach liściastych w Europie i Azji. W Polsce jest rośliną szeroko rozpowszechnioną. Występuje dziko w żyznych lasach liściastych, ale też jest uprawiany jako roślina ozdobna. Odmiana o srebrno plamiastych liściach łatwo dziczeje i w lasach bywa ekspansywna.
Rozmieszczenie geograficzne Występuje w Europie i zachodniej Azji. Na zachodzie sięga do północnej Hiszpanii i wschodniej Irlandii, granica północna biegnie przez północną Anglię, południową Norwegię, środkową Szwecję, południową Finlandię i sięga przez północną Rosję po zachodnią Syberię. Południowa granica zwartego zasięgu biegnie przez Ukrainę, północną Grecję i Apeniny we Włoszech. Izolowany obszar występowania stanowi zachodni Kaukaz z rozproszonymi nielicznymi stanowiskami sięgającymi po Iran i Turcję. Jako gatunek introdukowany rośnie we wschodniej i zachodniej części Ameryki Północnej oraz w Nowej Zelandii.
W Polsce występuje pospolicie niemal na całym niżu i w górach, rzadszy jest lokalnie na północnym Mazowszu. W górach sięga do granicy lasu, rzadko wyżej, w Tatrach do ponad 1600 m n.p.m.
Morfologia thumb|Dojrzewające owoce jasnoty gajowiec Pokrój Roślina zielna z gałęzistym, nieco drewniejącym kłączem osiągającym od kilku do kilkudziesięciu cm długości i płożącymi się nadziemnymi rozłogami, z łodygami kwiatonośnymi wzniesionymi lub podnoszącymi się, osiągającymi zwykle do 45 cm wysokości, oraz z płonnymi łodygami ścielącymi się po powierzchni i zakorzeniającymi się w węzłach. Łodygi są czterokanciaste, słabo owłosione, u podgatunku typowego (subsp. galeobdolon) tylko na kantach, u innych na całej powierzchni. Korzeń Młode rośliny rozwijają dość tęgi korzeń palowy. Zamiera on jednak po pierwszym roku i z węzłów kłącza wyrastają gęsto rozgałęzione korzenie przybyszowe osiągające ok. 30 cm długości. Liście Naprzeciwległe, długoogonkowe, ale wyższe liście niemal siedzące. Osiągają od 3 do 13 cm długości. Blaszki są sercowato-jajowate, zaostrzone, grubo i nierówno piłkowane, krótko owłosione. Z górnej strony ciemnozielone, często z białymi plamami. Od spodu często fioletowo nabiegłe. Kwiaty Grzbieciste, wyrastają zwykle po 4–6 (rzadziej do 10) w nibyokółkach w kątach górnych liści. Kielich jest dzwonkowaty, ma ok. 1 cm długości i lancetowato-szydlaste, odgięte ząbki, żółtego koloru. Ząbki osiągają do 2/3 długości kielicha w podgatunku typowego i około połowy jego długości u pozostałych podgatunków. Korona jest zrosłopłatkowa, wyraźnie dwuwargowa, żółta z brązowymi plamkami, o długości od 1,5 do 2,5 cm, z prawie prostą, równomiernie rozszerzającą się rurką. Dolna warga ma trzy wyraźne klapki i wewnątrz brunatną plamę, górna warga silnie wysklepiona, jest owłosiona, z dłuższymi włoskami wzdłuż krawędzi. Pręciki dwusilne, z żółtymi i nagimi pylnikami, które dojrzewają równocześnie ze słupkiem. Przy podstawie zalążni znajduje się pierścieniowaty miodnik. Owoce Z każdego kwiatu powstają cztery jajowate, ucięte na szczycie, czarne i gładkie rozłupki, długości 3–4 mm, otoczone trwałym kielichem.
Biologia i ekologia Rozwój thumb|Siewka jasnoty gajowiec Bylina, chamefit niezdrewniały. Liście ma zimotrwałe, zeszłoroczne zastępowane są przez nowe w marcu. Zasadniczy wzrost pędów następuje w ciągu wiosny i największą biomasę osiągają one w czerwcu. Termin kwitnienia zależy od lokalnych warunków i podgatunku. Najwcześniej kwitnienie zaczyna subsp. galeobdolon – od drugiej połowy kwietnia do maja; subsp. montanum kwitnie ok. dwa tygodnie później, tj w maju i czerwcu; górski subsp. flavidum kwitnie w czerwcu i lipcu. Tylko duże gatunki trzmieli, o długim aparacie gębowym, mogą się dostać do wnętrza kwiatów, przy okazji dokonując zapylenia krzyżowego. Mniejsze trzmiele i pszczoły, w tym pszczoła miodna, mogą dostać się do nektaru, ale często nadgryzają rurkę korony lub korzystają z otworów wygryzionych przez trzmiele, nie dokonując wówczas zapylenia. Owoce dojrzewają w sierpniu, przy czym udział dojrzałych, w pełni rozwiniętych nasion bywa niski (większy jest w czasie lat suchych i ciepłych). Nasiona rozsiewane są przez wiatr i wabione przez elajosom mrówki (myrmekochoria) (mrówki przenoszą nasiona na odległość do 70 m).
Kiełkowanie jest epigeiczne i następuje późną wiosną. Po drugim roku życia, po zakończeniu kwitnienia, rośliny rozwijają rozłogi mające istotne znaczenie dla rozprzestrzeniania się rośliny, zwłaszcza w lata chłodne i mokre. W ciągu roku pojedyncza roślina (genet) może się rozprzestrzeniać na odległość 1 m w różnych kierunkach. Poszczególne pędy (ramety) żyją średnio ok. trzy lata, ale cała roślina żyć może co najmniej lat kilkadziesiąt.
Fitochemia W przeciwieństwie do innych gatunków z rodzaju jasnota Lamium u gajowca nie stwierdzono obecności ani lamiozydu (glikozydy irydoidowe), co było jednym z powodów wyodrębniania gatunku w osobny rodzaj. Roślina ta akumuluje głównie glikozydy o strukturze zbliżonej do . Charakterystyczny zapach roślinie nadaje olejek eteryczny wydzielany w liściach, który tłumaczyć ma zwyczajową nazwę angielską – weasel-snout (pysk łasicy). Liście zawierają znaczne ilości antocyjanów, powodujących zwykle fioletowe zabarwienie liści od spodu. Z kolei w kwiatach wydzielany jest olejek o wysokim stężeniu skwalenu – triterpenu o działaniu bakteriobójczym, działającym jako atraktor dla owadów zapylających oraz repelent przeciw mrówkom. Olejek ten zawiera znaczne ilości nasyconych prostołańcuchowych węglowodorów, poza tym estry kwasów tłuszczowych i wyższych alkoholi (np. mirystynian izopropylu), brak w nim z kolei mono- oraz seskwiterpenów. Ekstrakty z tej rośliny są bogate w związki fenolowe i flawonoidy.
Wymagania siedliskowe Jasnota gajowiec wymaga gleb żyznych i nieco wilgotnych, tworzących się zwykle na słabo zakwaszonych glinach lub na piaskach gliniastych. Gatunek jest uznawany za wskaźnikowy dla obecności próchnicy typu mull, typowej dla żyznych lasów liściastych. Toleruje szerokie spektrum odczynu gleby o pH od 3,8 do 8,0, przy czym na kwaśnych glebach rośnie słabo (zwłaszcza podgatunek subsp. flavidum nie toleruje gleb kwaśnych, preferuje zaś zasobne w wapń). Podobnie gatunek ten dobrze znosi szerokie spektrum wilgotności, włącznie ze stagnowaniem wód w okresie zimowym, ale nie toleruje dłuższych zalewów w sezonie wegetacyjnym i gleb suchych. Jest rośliną bardzo cienioznośną – najlepiej rośnie przy świetle dziennym stłumionym do 27%. Utrzymuje się w miejscach bardzo cienistych, rozwijając wówczas liście o większej powierzchni. Deszczowy sezon wegetacyjny sprzyja intensywniejszemu kwitnieniu w następnym roku, natomiast deszczowa wiosna nie ma wpływu na intensywność kwitnienia w danym roku.
Ze względu na zdolność do szybkiego rozprzestrzeniania się za pomocą rozłogów jest w stanie skutecznie konkurować w runie leśnym, tworząc rozległe łany, zwłaszcza w miejscach o dużej ilości ściółki liściastej. Z kolei źle znosi wydeptywanie i nie utrzymuje się w lasach intensywnie penetrowanych przez ludzi.
Jasnota gajowiec rośnie w lasach liściastych, najczęściej i najlepiej w buczynach, grądach, lasach lipowo-jaworowych i w lasach łęgowych. Spotykany jest też w lasach mieszanych, nawet z udziałem świerka, o ile zakwaszenie gleby nie jest zbyt silne, także w borach mieszanych z jodłą i sosną. Często rośnie na obrzeżach lasów, wzdłuż szlaków w lasach, poza kompleksami leśnymi w zaroślach i żywopłotach. W górach występuje po piętro kosodrzewiny. Ze względu na słabe rozprzestrzenianie się za pomocą nasion i duże znaczenie rozmnażania wegetatywnego jest uznawany za gatunek wskaźnikowy dla starych lasów.
W fitosocjologii jest to gatunek charakterystyczny dla żyznych lasów liściastych z rzędu O. Fagetalia. W typologii siedlisk leśnych jest wskaźnikowy dla siedlisk lasu świeżego, zarówno nizinnego, wyżynnego, jak i górskiego (Lśw, Lwyżśw, LGśw), ale też często obecny jest w siedlisku lasu wilgotnego (Lw).
Relacje międzygatunkowe Gatunek rośnie pod okapem szerokiego spektrum gatunków liściastych drzew i krzewów, z preferencją buka zwyczajnego w północnej części zasięgu. W runie towarzyszą mu inne gatunki związane z żyznymi lasami liściastymi. Ze względu na rozrastanie się kłączy i rozłogów gatunek ten w odpowiednich warunkach siedliskowych bywa ekspansywny. Problematyczny jest zwłaszcza dziczejący z upraw podgatunek pstrolistny subsp. argentatum, na różnych obszarach wypierający rodzime podgatunki i zmniejszający zróżnicowanie gatunkowe runa.
Jasnota gajowiec jest chętnie zgryzana przez nornicę rudą, ale ignorowana jest z kolei przez myszarkę leśną. Często zjadana bywa przez ślimaki. Powstawanie jasnożółtych plamek na liściach jest skutkiem żerowania mszycy Aphis lamiorum, zwijanie i odwracanie liści powodują larwy motyla Pyrausta olivalis, proste miny wygryzają larwy muchówki Amauromyza labiatarum. Z gatunkiem tym związane są też pryszczarka Dasyneura galeobdolontis oraz chrząszcze Meligethes erythropus, M. atramentarius, M. haemorrhoidalis, M. kunzei i Apteropeda globosa. Liśćmi żywi się również Cladius pectinicornis (pilarzowate).
Grzyby rzadko porażają ten gatunek. Stwierdzono na nim mączniaka Neoerysiphe galeopsidis i wrzodniaka Ramularia hyphomycetous.
Na korzeniach stwierdzono mykoryzę arbuskularną z różnymi gatunkami z rodzaju Glomus.
Systematyka Pozycja systematyczna Nazwa Galeobdolon zaproponowana została dla rodzaju obejmującego gajowca żółtego po raz pierwszy przez Johanna Jakoba Dilleniusa w 1719, tj. należy ona do tzw. nomenklatury przedlinneuszowskiej – nie powinna być uznawana jako ważna zgodnie z międzynarodowym kodeksem nomenklatury botanicznej. Po publikacji przez Karola Linneusza Species Plantarum (1753) oficjalna nazwa dla rodzaju – Lamiastrum Heister ex Fabricius opublikowana została w 1759. Ze względu na chronologię wydarzeń nazwa Galeobdolon należy do zbędnych (nomen superfluum), a Lamiastrum powinno być nazwą ważną. W praktyce obie nazwy są często stosowane przez różnych autorów kwalifikujących gatunek gajowca żółtego w samodzielnym, odrębnym rodzaju. Alternatywą do takiego ujęcia systematycznego jest włączanie tego gatunku do rodzaju jasnota Lamium.
Argumenty za wydzieleniem gatunku w osobnym rodzaju dotyczą głównie istotnych różnic morfologicznych między Lamiastrum/Galeobdolon a rodzajem Lamium. Należą do nich: żółty kolor korony gajowca, podczas gdy jasnoty (w wąskim ujęciu) mają korony białe, różowe lub fioletowe; dolna warga korony składa się z trzech podobnych wielkością łatek u gajowca i dużej łatki środkowej oraz małych lub całkiem zredukowanych łatek bocznych u jasnoty; łatki korony gajowca są podługowate do trójkątnych, podczas gdy u jasnot łatka środkowa jest sercowata lub szerokojajowata. Znaczenie różnic morfologicznych między tymi dwoma rodzajami wzmacnia to, że są one istotniejsze od różnic diagnostycznych między wschodnioazjatyckim rodzajem (zwłaszcza gatunkami wyodrębnianymi dawniej w rodzaj Matsumurella) a gajowcem, sprowadzających się do kształtu łatek bocznych korony (zaokrąglonych u gajowca i zaostrzonych u Paraphlomis).