Christo Botew, , właśc. Christo Botjow PetkowH. Batowski, Wstęp, s. XXXII–XXXIII (ur. w Kałoferze, zm. w górach Starej Płaniny) – bułgarski poeta, przez wielu uznawany za wieszcza narodowego, jeden z czołowych działaczy odrodzenia narodowego Bułgarów.
Życiorys Edukacja Urodził się najprawdopodobniej w 1848 (podawane są również daty 1846 i 1847)H. Batowski, Wstęp, ss. XXIV–XXXV w rodzinie nauczyciela . W styczniu 1863 wyjechał do Odessy, gdzie rozpoczął naukę w gimnazjum. W czasie pobytu w Rosji nawiązał kontakty z podziemnym ruchem rewolucyjno-demokratycznym, studiował prace Bielińskiego, Hercena, Czernyszewskiego, Dobrolubowa. Za głoszenie swych wolnomyślicielskich poglądów został usunięty z gimnazjum.
Pierwsze nauki pobierał u ojca – nauczyciela wykształconego w Rosji. Istotny wpływ na niego miała również matka, Iwanka Botewa, patriotka i miłośniczka bułgarskiej sztuki ludowejH. Batowski, Wstęp, s. XXXVI. W 1863 wyjechał do gimnazjum do Odessy, dzięki stypendium, jakie jego ojciec zdobył u wicekonsula rosyjskiego w PłowdiwieH. Batowski, Wstęp, s. XXXVII. Botew pozostał w Odessie trzy lata, do momentu, gdy władze rosyjskie odmówiły mu dalszego wypłacania stypendium. Przyczyną tej decyzji było rozbudzenie się w nim dążeń rewolucyjnych, antycarskich, jakie powstały u młodego Bułgara pod wpływem spotkania z polskimi emigrantami – uczestnikami powstania styczniowego. Patriotyzm Polaków wywarł na Botewie ogromne wrażenie i miał duży wpływ na jego późniejszą postawę i twórczośćH. Batowski, Wstęp, ss. XXXVII-XXXVIII. W 1866 Botew udał się do wsi Zadunajewka w Besarabii, gdzie podjął pracę nauczyciela i samodzielnie zapoznawał się z tekstami rosyjskich pisarzy demokratycznychH. Batowski, Wstęp, ss. XXXVIII–XXXIX.
W 1867, po otrzymaniu informacji o chorobie ojca, Botew wrócił do rodzinnego Kałoferu, gdzie objął zajmowane przez rodzica stanowisko nauczyciela. Jednak jeszcze w tym samym roku, w czasie obchodów święta Cyryla i Metodego, wygłosił publicznie mowę antyturecką i skierowaną przeciw nierówności społecznej, co zmusiło go do emigracji do Rumunii. W tym samym roku wydał swój pierwszy utwór, wiersz Do matkiH. Batowski, Wstęp, ss. XXXIX–XL.
Działalność emigracyjna W październiku 1867 na krótko zamieszkał w Bukareszcie, po czym przeniósł się do Braiły, gdzie zatrudnił się jako składacz i korektor w drukarni bułgarskiej. W Braile Botew zetknął się z partyzantami udającymi się do Bułgarii w zbrojnych oddziałach (czetach). W lecie 1868 planował dołączyć do jednej z nich, jednak jego wyjazd udaremniły władze rumuńskieH. Batowski, Wstęp, s. XL. thumb|200px|Christo Botew z Iwanem Drasowem i Nikolą Sławkowem W lecie 1868 Botew podjął studia na wydziale medycznym uniwersytetu w Bukareszcie, nie wiadomo jednak, z jakimi wynikami je kontynuował. Żył w skrajnym ubóstwie, toteż od lutego 1869 podejmował kolejno pracę publicysty w satyrycznym piśmie Bęben oraz nauczycielaH. Batowski, Wstęp, s. XLI. Poznał w tym okresie Lubena Karawełowa, Wasyla Lewskiego i Siergieja Nieczajewa, razem z którymi układał program polityczny przyszłej rewolucji w Bułgarii, jak również kontynuował lekturę tekstów rosyjskich rewolucjonistów, a także anarchistówH. Batowski, Wstęp, s. XLII.
Niezadowolony z postawy politycznej większości emigracji bułgarskiej, w 1871 zaczął wydawać tygodnik , w którym drukował swoje wiersze i teksty polityczne. Z powodu choroby Botewa pismo przestało wychodzić po ukazaniu się pięciu numerów między czerwcem a sierpniem wymienionego roku. W drugiej połowie 1871 Botew zatrudnił się w kilku innych pismach satyrycznychH. Batowski, Wstęp, ss. XLIV-XLV. W tym samym roku pod wrażeniem Komuny Paryskiej napisał swój . 240px|thumb|Pomnik-ossuarium oddziału Botewa na miejscu jego śmierci W pierwszej połowie 1872 został aresztowany i osadzony w więzieniu w Fokszanach, najprawdopodobniej z powodu kontaktów z rewolucjonistami rosyjskimi. Uwolniony, przeniósł się do Bukaresztu i od sierpnia 1872 regularnie publikował w piśmie Karawełowa SwobodaH. Batowski, Wstęp, ss. XLV-XLVI. Od jesieni 1874 pracował również w szkole bułgarskojęzycznej. W grudniu 1874 zaczął wydawać pismo Sztandar, które miało zastąpić Swobodę – wstrząśnięty represjami wobec bułgarskich rewolucjonistów (m.in. straceniem Lewskiego) Karawełow zaprzestał jej wydawania. Botew, rozczarowany jego postawą, zerwał z nim kontaktyH. Batowski, Wstęp, ss. XLVI–XLVIII.
Przygotowania do powstania, udział w walce i śmierć W lecie 1875 wszedł do Bułgarskiego Centralnego Komitetu Rewolucyjnego, który miał koordynować przygotowania do zbrojnego wystąpienia w Bułgarii. W tym samym roku ogłosił jedyny tom swoich utworów poetyckich: Pieśni i wiersze oraz ożenił się z Wenetą WesirewąH. Batowski, Wstęp, ss. XLVIII-XLIX. Komitet Rewolucyjny powierzył Botewowi koordynację kontaktów między bułgarskimi działaczami w Rumunii i na ziemiach bułgarskich oraz nawiązanie relacji z grupą Bułgarów w Odessie. Po wypełnieniu tego ostatniego zadania poeta opuścił komitet, nie zgadzając się z jego dalszą taktyką działaniaH. Batowski, Wstęp, ss. XLIX–L. W 1876 już na własną rękę udał się do Rosji w celu dalszego pozyskiwania broni i środków finansowych, jak również wyjechał do Belgradu, gdzie chciał zainteresować władze serbskie poparciem antytureckiego wystąpienia BułgarówH. Batowski, Wstęp, s. L. Zaczął również organizować oddział partyzancki, dla którego zdobył broń i umundurowanie. 17 maja 1876 zdołał dotrzeć z nim do Bułgarii na pokładzie statku "Radetzky", wymuszając na kapitanie wysadzenie swojej czety we wskazanym przez siebie miejscu. Planował dotrzeć do Wracy, gdzie spodziewał się masowych wystąpień antytureckich; w rzeczywistości powstanie kwietniowe, do którego dołączył Botew, było już faktycznie stłumione. Botew rozważał możliwość przebicia się do Serbii, jednak jego towarzysze opowiedzieli się za pozostaniem w górach i kontynuowaniem akcji partyzanckich. Oddział poniósł ciężkie straty w starciach z Turkami 18/30 maja i 20 maja/1 czerwca. Tego samego dnia, w pobliżu szczytu Kamarata, został zastrzelony BotewH. Batowski, Wstęp, ss. LXXI–LXXII. Po tym, jak Turcy wycofali się w stronę doliny po nocnych atakach, część powstańców udała się po wodę. Botew, razem z dwójką towarzyszy, pozostał na miejscu. Kiedy usłyszał głos trąbki, wychylił głowę – wtedy padł pojedynczy strzał, od którego zginął. Jego ciało nie zostało pochowane, zaś ocaleli członkowie oddziału rozproszyli sięH. Batowski, Wstęp, ss. LXXI–LXXII.
Forma nazwiska Forma "Botew" (Ботев) jest obecnie najszerzej stosowanym zapisem nazwiska tego poety, tak w ortografii bułgarskiej, jak i polskojęzycznych publikacjach. Trzeba jednak nadmienić, że sam poeta używał starszej dziewiętnastowiecznej formy – Botjow (Ботйов). Początkowo podpisywał się nawet jako Christo Botjow Petkow (Христо Ботйов Петков) albo Christo Petkow (Христо Петков), jako że "Botjow" było patronimikiem – formą utworzoną od imienia ojca H. Batowski, Wstęp, s. XXXIII.
Poglądy filozoficzne Botew był materialistą i ateistą. Materialistyczny światopogląd Botewa ukształtował się na gruncie wrogiego stosunku do religii. Sądził, że istnieje bezpośredni związek między religią a idealizmem filozoficznym. Wiarę w Boga celowo podtrzymują wyzyskiwacze, posługując się w tym celu duchowieństwem, będącym skupiskiem . W ślad za Pisariewem Botew przypisywał duże znaczenie postępowi nauki i popularyzacji jej osiągnięć w walce przeciw religii.
W dziedzinie estetyki Botew kontynuował materialistyczne idee Bielińskiego, Czernyszewskiego, Dobrolubowa. Sztuka, zdaniem Botewa, winna iść krok w krok z życiem, z dążeniami i potrzebami narodu. Botew jako realista widział w sztuce i literaturze odzwierciedlenie samego życia i podkreślał istnienie organicznej więzi między teorią literacką a problemami politycznymi swej epoki. Pragnął, by estetyka służyła walce rewolucyjnej.
Botew usiłował zespolić walkę mas ludowych przeciw panowaniu tureckiemu z walką przeciw „rodzimym eksploatatorom”. Uważając, że rewolucja jest , dowodził, że powstanie zbrojne, , stanowi jedyną drogę do wyzwolenia Bułgarów z jarzma wszelkich obcych i rodzimych gnębicieli. Botew był przy tym socjalistą utopijnym i sądził, że dźwignią rozwoju społecznego są postępowe idee.
Twórczość Henryk Batowski nazywa Botewa największym poetą bułgarskimH. Batowski, Wstęp, s. LXXIII. Podkreśla przy tym nikłe rozmiary dorobku twórczego poety – znane są 24 jego wiersze. Jest możliwe, że napisał on więcej utworów, jednak nie przetrwały one do naszych czasów. Za tą tezą świadczy fakt, że zachował się tylko jeden autograf tekstu BotewaH. Batowski, Wstęp, ss. LXXIV–LXXV.
Najprawdopodobniej po wydaniu pierwszego i jedynego tomu swojej poezji (Pieśni i wierszy w 1875) Botew planował publikację drugiego zbioru utworów, co jednak uniemożliwiła jego śmierć w Bułgarii. Istnieje teza, jakoby poeta już w 1868 w Kałoferze przygotował do druku tom Pierwsze próby poetyckie, który miał zawierać utwory wierszowane oraz prozatorskie, nie został on jednak odnalezionyH. Batowski, Wstęp, s. LXXV. Z czasem Botew poświęcał coraz mniej czasu twórczości, poświęcając się działalności rewolucyjnej i publicystyceH. Batowski, Wstęp, s. LXXVI. Był zwolennikiem sojuszu narodów Bałkańskich w walce z Imperium Osmańskim; kontaktował się z powstańcami z Czarnogóry i Hercegowiny.
Podstawowym tematem poruszanym przez Botewa w twórczości poetyckiej jest tematyka patriotyczna, która dominuje również w utworach poświęconych innym problemomH. Batowski, s. LXXXVIII, także w utworach prozatorskich o wydźwięku publicystycznym (zob. np. Przykłady praworządności tureckiej).
Wykaz utworów Wykaz znanych wierszy Christo Botewa, podany w kolejności według daty wydaniaH. Batowski, Wstęp, ss. LXXVIII-LXXIX:
Upamiętnienie w Polsce W Warszawie istnieje Szkoła Podstawowa nr 238 im. Christo Botewa przy ulicy Redutowej 37 (dzielnica Wola).
Dodatkowo na warszawskiej Białołęce i krakowskim PodgórzuAlfabetyczny spis ulic miasta Krakowa, str. 8 istnieją ulice Christo Botewa.
Przypisy
Bibliografia polskojęzyczna H. Batowski, Wstęp [w:] Ch. Botew, Wybór pism, Wrocław 1960.
obcojęzyczna
Linki zewnętrzne Strona poświęcona twórczości Christo Botewa
Kategoria:Bułgarscy poeci XIX wieku Kategoria:Bułgarscy satyrycy Kategoria:Uczestnicy powstania kwietniowego Kategoria:Urodzeni w 1848 Kategoria:Zmarli w 1876