Paul Benjamin Auster (ur. 3 lutego 1947 w Newark, zm. 30 kwietnia 2024 w Nowym Jorku) – amerykański pisarz, scenarzysta, eseista, tłumacz oraz reżyser filmowy.
Życiorys Urodził się w rodzinie żydowskiej, jego przodkowie do USA przyjechali z terenów Galicji m.in. Stanisławowa. W 1970 ukończył Columbia University, przez pewien czas pracował jako marynarz na statku handlowym, mieszkał w Paryżu. Do Stanów wrócił w 1974.
Tłumaczył francuskich poetów, prowadził kursy przekładu, a karierę pisarską zaczynał od tomów poezji i twórczości eseistycznej. Pierwszą swą powieść (kryminał Nieczyste zagranie) opublikował pod pseudonimem Paul Benjamin (Benjamin to jego drugie imię). Auster zasłynął trzema powieściami wydanymi w latach 1985–1986 Szklane miasto, Duchy, Zamknięty pokój. Zostały one opatrzone wspólnym tytułem Trylogia nowojorska i są najbardziej znanym oraz cenionym dziełem pisarza, czasem uważanym za esencję jego twórczości.
Akcja Trylogii nowojorskiej rozgrywa się w szarych zaułkach tytułowego miasta, po których snują się samotni ludzie obciążeni detektywistycznym zadaniem, najczęściej wbrew swej woli. Zagadka kryminalna jest tylko wstępem do rozważań egzystencjalnych, ogólnoludzkich, a akcja każdej z trzech powieści rozgrywa się w atmosferze jakby żywcem przeniesionej z Kafki czy Becketta.
Auster był twórcą nieodłącznie związanym z Nowym Jorkiem, miasto to stanowi tło większości jego dzieł. Przy konstruowaniu swoich utworów pisarz często korzystał ze schematu powieści kryminalnej, wykorzystuje go jednak w sposób pastiszowy i postmodernistyczny. Przez niektórych krytyków jest uważany za jednego z najważniejszych amerykańskich pisarzy.
Znany nie tylko w kręgach literackich stał się po premierze filmu Dym (1995) z Harveyem Keitelem w roli głównej. Dym to wspólne dzieło Austera oraz reżysera Wayne’a Wanga. Już samodzielnie pisarz wyreżyserował Lulu na moście (1998) z Mirą Sorvino i ponownie Keitelem. Wcześniej, bo w 1993, napisał scenariusz do Muzyki przypadku, filmu opartego na jego powieści o tym samym tytule.
Zasiadał w jury konkursu głównego na 53. MFF w Wenecji (1996) oraz na 50. MFF w Cannes (1997). Komandor Orderu Sztuki i Literatury (2007).
Zmarł 30 kwietnia 2024 w swoim domu na Brooklynie w Nowym Jorku, z powodu komplikacji związanych z rakiem płuc.
Twórczość literacka Nieczyste zagranie (Squeeze Play, opublikowana pod pseudonimem) Wynaleźć samotność (The Invention of Solitude 1982, eseje) Trylogia nowojorska (The New York Trilogy 1987; tłum. Michał Kłobukowski, 1996, 2006) Szklane miasto (City of Glass 1985) Duchy (Ghosts 1986) Zamknięty pokój (The Locked Room 1986) W kraju rzeczy ostatnich (In the Country of Last Things 1987; tłum. Michał Kłobukowski, 1996) Księżycowy pałac (Moon Palace 1989) Muzyka przypadku (The Music of Chance 1990) Lewiatan (Leviathan 1992) Mr Vertigo (Mr Vertigo 1994) Wiążąc koniec z końcem (Hand to Mouth 1997, autobiografia) Timbuktu (Timbuktu 1999) Księga złudzeń (The Book of Illusions 2002) Noc wyroczni (Oracle Night 2004) Szaleństwa Brooklynu (The Brooklyn Follies 2005) Podróże po skryptorium (Travels in the Scriptorium 2007) Człowiek w ciemności (Man in the Dark 2008) Niewidzialne (Invisible 2009) Sunset Park (Sunset Park 2010) Day/Night 2013 4 3 2 1 (4 3 2 1 2017) Baumgartner 2023
Reżyseria Dym (Smoke 1995, z Wangiem) Brooklyn Boogie (Blue in the Face 1995, z Wangiem) Lulu na moście (Lulu on the Bridge 1998) The Inner Life of Martin Frost 2007
Scenariusz Muzyka przypadku (The Music of Chance 1993) Dym Brooklyn Boogie Lulu na moście The Inner Life of Martin Frost
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Amerykańscy eseiści Kategoria:Amerykańscy prozaicy XX wieku Kategoria:Amerykańscy prozaicy XXI wieku Kategoria:Amerykańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Amerykańscy scenarzyści filmowi Kategoria:Amerykańscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Amerykańscy scenarzyści XXI wieku Kategoria:Amerykańscy tłumacze Kategoria:Członkowie Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury Kategoria:Członkowie PEN America Kategoria:Eseiści anglojęzyczni Kategoria:Eseiści XX wieku Kategoria:Eseiści XXI wieku Kategoria:Komandorzy Orderu Sztuki i Literatury Kategoria:Ludzie urodzeni w Newark (New Jersey) Kategoria:Pisarze postmoderniści Kategoria:Pisarze związani z Nowym Jorkiem Kategoria:Prozaicy anglojęzyczni Kategoria:Urodzeni w 1947 Kategoria:Zmarli na raka płuc Kategoria:Zmarli w 2024