Emir Kusturica, (ur. 24 listopada 1954 w Sarajewie) – jugosłowiański i serbski reżyser filmowy, scenarzysta, muzyk, także aktor. Dwukrotnie nagrodzony Złotą Palmą na 38. i 48. MFF w Cannes (1985, 1995).
Życiorys
Reżyserię studiował na praskiej uczelni filmowej FAMU. Z tego okresu pochodzi jego studenckie dzieło – Guernica. Już jeden z pierwszych filmów, nakręconych po powrocie do ojczyzny, oparty na noweli Ivo Andricia Bar Titanic, zyskał uznanie krajowej krytyki.
Międzynarodową sensację wywołał nakręcony w 1985 Ojciec w podróży służbowej. Nostalgiczna opowieść o dojrzewaniu w Jugosławii lat pięćdziesiątych XX w. zdobyła Złotą Palmę na 38. MFF w Cannes. Film był także nominowany do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego.
Klasę reżysera potwierdził Czas Cyganów, film którego akcja rozgrywa się w środowisku bałkańskich Romów. Był to pierwszy film Kusturicy, do którego muzykę skomponował Goran Bregović; współpraca artystów urwie się dopiero po filmie Underground.
Kolejny film Kusturicy, Arizona Dream, jest jego pierwszym filmem anglojęzycznym. W tej tragikomicznej baśni o poszukiwaniu szczęścia i spełnianiu marzeń w rolach głównych wystąpili Faye Dunaway i Johnny Depp.
W 1995 powstaje najgłośniejszy i wzbudzający największe kontrowersje film Kusturicy – Underground, niemal trzygodzinny fresk będący gorzkim rozliczeniem reżysera z Jugosławią i jej historią. Film rozpoczyna się podczas niemieckiej okupacji, ostatnie jego sceny rozgrywają się w czasie wojny w Bośni. Underground został uhonorowany Złotą Palmą na 48. MFF w Cannes.
Kusturica jest także muzykiem; gra na gitarze w zespole No Smoking Orchestra.
Emir Kusturica pochodzi z rodziny muzułmańskiej, ale w roku 2005 przyjął chrzest w obrządku prawosławnym, przybierając imię Nemanja Kusturica. Uroczystość odbyła się w Monastyrze Savina w miejscowości Herceg Novi w Czarnogórze.
Zasiadał w jury konkursu głównego na 46. MFF w Cannes (1993). Przewodniczył obradom jury na 56. MFF w Wenecji (1999) oraz na 58. MFF w Cannes (2005). Był również przewodniczącym jury sekcji „Cinéfondation” na 56. MFF w Cannes (2003) oraz sekcji „Un Certain Regard” na 64. MFF w Cannes (2011).
Jest członkiem serbskiej Rady Koronnej.
Odznaczenia i wyróżnienia 2011 – Kawaler Legii Honorowej (Francja) 2014 – Doktor honoris causa Uniwersytetu w Banja Luce 2016 – Order Przyjaźni (Federacja Rosyjska) 2017 – Komandor Orderu Gwiazdy Włoch (Włochy) 2018 – Order Flagi Republiki Serbskiej ze złotym wieńcem (Republika Serbska) 2019 – Medal Za Zasługi I Stopnia (Czechy) 2021 – Order Sretenjski I Klasy (Serbia)
Kontrowersje Kusturica wielokrotnie publicznie deklarował się jako zwolennik Władimira Putina, był gościem podczas jego zaprzysiężenia na prezydenta w 2012 roku. W 2016 roku został odznaczony przez rosyjskiego przywódcę Orderem Przyjaźni.
Poparł rosyjską aneksję Krymu (2014) oraz agresję na Ukrainę (2022), o której wywołanie obwinił dążące do zniszczenia Rosji kraje zachodnie.
Literatura Gdzie ja jestem w tej historii? Autobiografia Kusturicy, zatytułowana Gdzie ja jestem w tej historii?, została wydana w Belgradzie w październiku 2010 roku przez wydawnictwo . Początkowo wydana została w nakładzie 20 000 egzemplarzy wyłącznie na rynek Serbii, Czarnogóry i Bośni i Hercegowiny, w ciągu kolejnych kilku miesięcy doczekała się jeszcze trzech wydań. W roku 2013 łączna liczba sprzedanych egzemplarzy przekroczyła 114 000.
Książka została przetłumaczona i wydana w kilku krajach europejskich: Włochy: Dove sono in questa storia – 2011 Francja: Où suis-je dans cette histoire? – 2011 Niemcy: Der Tod ist ein unbestätigtes Gerücht – 2011 Bułgaria: Cмъpттa e нeпoтвъpдeн слух – 2012 Grecja: Κι εγώ πού είμαι σ' αυτή την ιστορία – 2012 Rumunia: Unde sunt eu în toată povestea asta – 2012 Węgry: Hogy jövök én a képbe? – 2012 Hiszpania: ¿Dónde estoy en esta historia? – 2012 W Polsce książka wydana została w roku 2014 pod tytułem Gdzie ja jestem w tej historii? przez wydawnictwo Claroscuro.
Sto jada Druga książka Kusturicy, powieść Sto jada została wydana w Serbii w 2013 roku przez wydawnictwo Novosti AD. W 2015 roku zostało wydane francuskie tłumaczenie książki, zatytułowane Étranger dans le mariage.
Filmografia Reżyser Nadchodzą panny młode (Nevjeste dolaze, 1978) Guernica (Gernika, 1978) Bar Titanic (Bife Titanik, 1979) Czy pamiętasz Doly Bell? (Sjećaš li se Doli Bel, 1981) Ojciec w podróży służbowej (Otac na službenom putu, 1985) Czas Cyganów (Dom za vešanje, 1988) Arizona Dream (1993) Underground (1995) Czarny kot, biały kot (Crna mačka beli mačor, 1998) Życie jest cudem (Život je čudo, 2004) Wszystkie niewidzialne dzieci (All the Invisible Children, 2005, dzieło zbiorowe) Obiecaj mi! (Zavet, 2007) Maradona według Kusturicy (Maradona by Kusturica, 2008) Na mlecznej drodze (On the Milky Road, 2016)
Nagrody Cezar 2005: Życie jest cudem Najlepszy Film z Unii Europejskiej (ex aequo) Nagroda na MFF w Cannes 1995: Underground Złota Palma 1989: Czas Cyganów Najlepszy Reżyser: 1985: Ojciec w podróży służbowej Złota Palma Nagroda na MFF w Berlinie 1993: Arizona Dream Srebrny Niedźwiedź Nagroda na MFF w Wenecji 1998: Czarny kot, biały kot Srebrny Lew za najlepszą reżyserię: 1981: Czy pamiętasz Doly Bell? Złoty Lew za debiut
Przypisy
Linki zewnętrzne
Witryna poświęcona Emirowi Kusturicy Strona zespołu The No-Smoking Orchestra, z którym współpracuje Kusturica
Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Bośni i Hercegowinie Kategoria:Jugosłowiańscy aktorzy filmowi Kategoria:Jugosłowiańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Jugosłowiańscy scenarzyści Kategoria:Serbscy aktorzy filmowi Kategoria:Serbscy gitarzyści Kategoria:Serbscy reżyserzy filmowi Kategoria:Serbscy scenarzyści Kategoria:Bośniaccy muzycy Kategoria:Konwertyci na chrześcijaństwo Kategoria:Laureaci Srebrnego Lwa dla najlepszego reżysera Kategoria:Laureaci Złotej Palmy dla najlepszego reżysera Kategoria:Ludzie urodzeni w Sarajewie Kategoria:Urodzeni w 1954 Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Orderem Przyjaźni (Federacja Rosyjska) Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Gwiazdy Włoch Kategoria:Odznaczeni Medalem Za Zasługi